Anadolu AÖF İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, iş sağlığı ve güvenliğinin tarihsel gelişimini, ulusal ve uluslararası mevzuatı, işverenin hukuki ve cezai sorumluluklarını, iş kazası ile meslek hastalığının sonuçlarını ve işyerindeki sağlık ve güvenlik organizasyonunu ele alır.

Tarihsel gelişim

• Meslek hastalıkları üzerine yazdığı kitapla iş sağlığının kurucusu sayılan kişi Ramazzini'dir; bilimsel ilk gelişmeler İtalya'da görülmüştür.
• İş kazası tazminatı uygulaması ilk kez Almanya'da ortaya çıkmıştır.
• İş analizini bilimsel yöntemle ilk yürüten isim Taylor'dır.
• Türkiye'de ilk düzenlemeler kömür madenleri için yapılmış, iş güvenliği hükümleri ilk kez 1961 Anayasası'nda yer almıştır.
• Esnaf zaviyelerinin işleyişi fütüvvetnamelerdeki kurallara dayanır.

Uluslararası ve AB mevzuatı

• ILO'nun hukuki dayanağı Versay Barış Antlaşması'na sonradan eklenen bölümdür.
• ILO sözleşmesi onaylayan devleti bağlar; tavsiye kararı bağlayıcı değildir, uygulamaya rehberlik eder.
• AB çerçeve direktifi, işte sağlık ve güvenliği geliştirecek genel önlemleri düzenler.
• AB kararlarını nitelikli çoğunlukla alır; kurucu antlaşmalar birincil hukuktur, ikincil hukuk sayılmaz.
• Belirli süreli veya geçici çalışanlara ilişkin direktif risk gruplarının korunmasını amaçlar.

Türkiye'deki mevzuat ve kurumlar

• Koruyucu iş güvenliği mevzuatı 6331 sayılı Kanun'a dayanır; kanun, kapsamın dar olması eleştirisine çözüm getirmeyi amaçlamıştır.
• Cezai yaptırımları Türk Ceza Kanunu düzenler; Umumi Hıfzısıhha Kanunu işverene hapis cezası öngörür.
• Türkiye'de yaygın üretim yapısı küçük ve orta ölçekli işletmelere dayanır.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, görevli kurumlar arasında sayılmamıştır.
• İş kazası soruşturmasını yürütme yetkisi Sosyal Güvenlik Kurumu'ndadır; Borçlar Kanunu uyarınca soruşturma yapılmaz.

İş kazası, bildirim ve işin durdurulması

• İş kazası, kazadan sonra en geç 3 işgünü içinde SGK'ya bildirilir.
• Çocuğunu okula bırakan kadın işçinin yaralanması iş kazası sayılmaz.
• İşin durdurulmasına karşı işveren 6 işgünü içinde İş Mahkemesi'ne itiraz edebilir.
• Ruhsat yenilemeyi gerektiren değişiklikte işyeri sahibi 3 ay içinde başvurur.
• Büyük kaza önleme politikası belgesi ve güvenlik raporunu işveren hazırlar.
• Mahkeme kararı olmadan idarenin kendi işlemiyle uyguladığı müeyyide idari yaptırımdır.

İşverenin hukuki sorumluluğu

• Gözetme borcunun özel hukuktaki temel dayanağı Türk Borçlar Kanunu'dur; bu kanun kamu hukuku hükmü içermez.
• Haksız fiilde zamanaşımı 2 yıl, sözleşme sorumluluğunda 10 yıldır.
• Tehlike sorumluluğu özel kanunlarda düzenlenir.
• İşveren, gereken özeni gösterdiğini ispatlarsa sorumlu tutulmaz.
• Asıl işveren, alt işverene kesilen idari para cezalarından sorumlu değildir.

Tazminat

• Maddi tazminat parayla ölçülebilen kayıpları karşılar; acı ve sıkıntı manevi zarardır.
• Destekten yoksun kalma tazminatı Borçlar Kanunu'nda düzenlenmiştir.
• Maddi zarar hesabında cinsiyet dikkate alınmaz.
• Manevi tazminatta duygusal yakınlık önemlidir; görüşülmeyen kardeş isteyemez.
• Yaşam süresi PMF cetveline göre belirlenir; Yargıtay çalışma gücünün sona erdiği yaşı 60 kabul eder.
• Belirlenebilen ücret, kaza olmasaydı bilirkişi raporu gününe dek alınacak ücrettir.

Maliyetler

• Geçici işgöremezlik ödeneği doğrudan maliyettir.
• Kaza nedeniyle gereken fazla mesai ücretleri dolaylı maliyettir.
• Hedeflerden biri üretim güvenliğini sağlamaktır.

İşyeri organizasyonu ve sağlık

• Çok tehlikeli sınıfta her 250 çalışana bir uzman gerekir; 2000 çalışan için 8 uzman görevlendirilir.
• Az tehlikeli sınıfta 4000 çalışan için en az 2 işyeri hekimi gerekir; 350 çalışanlı işyerinde en az 3 çalışan temsilcisi bulunur.
• (A) sınıfı belge her tehlike sınıfında çalışma yetkisi verir.
• Sağlık gözetimi işyeri hekiminin, risk değerlendirme ise uzmanın görevidir.
• Kişisel sağlık dosyaları işten ayrılıştan sonra en az 15 yıl saklanır.
• Günlük beslenmede protein payı en az yüzde 15 olmalıdır.

Tehlike sorumluluğu

Özel kanunlarda düzenlenen, kusur aranmaksızın doğan sorumluluk türüdür.

İdari yaptırım

İdarenin mahkeme kararı olmadan kendi işlemiyle uyguladığı müeyyidedir.

Sözleşme (ILO)

Onaylayan devleti bağlayan uluslararası uygulama aracıdır.

Tavsiye kararı

Bağlayıcılığı olmayan, sözleşme ilkelerinin uygulanmasını açıklayan araçtır.

Aşılama

Zayıflatılmış mikroorganizmalarla hastalığa karşı bağışıklık kazandıran koruyucu hizmettir.

Doğrudan maliyet

Kazanın hemen ortaya çıkan ödemeleridir, örneğin geçici işgöremezlik ödeneği.

Dolaylı maliyet

Kaza sonrası dolaylı doğan giderlerdir, örneğin fazla mesai ücretleri.

Bakım gücü

İşçinin kendi ihtiyacı ve tasarruf sonrası başkalarına yardıma ayırabildiği paydır.

Belirlenebilen ücret

Kaza olmasaydı rapor gününe dek kazanılacak ücrettir.

İşyeri sağlık ve güvenlik birimi

Hizmetleri yürütmek için donanım ve personelle kurulan işyeri birimidir.

Fütüvvetname

Esnaf zaviyelerinin işleyiş kurallarını içeren metindir.

• Sağlık gözetimi işyeri hekiminin, risk değerlendirme ve iş güvenliği çalışmaları uzmanın görevidir; karıştırılmamalıdır.
• Zamanaşımı: haksız fiilde 2 yıl, sözleşmeye dayalı sorumlulukta 10 yıldır.
• Süreler: SGK bildirimi 3 işgünü, itiraz 6 işgünü, ruhsat başvurusu 3 ay, sağlık dosyası 15 yıldır.
• Borçlar Kanunu özel hukuktur; kamu hukuku hükmü içermez, soruşturma ve cezai yaptırım için dayanak değildir.
• Maddi tazminat parayla ölçülür kayıpları, manevi tazminat acı ve sıkıntıyı kapsar.