Anadolu AÖF Klasik Mantık Çıkmış Sorular
Anadolu Üniversitesi AÖF Klasik Mantık dersinin vize, final ve bütünleme sınavlarına hazırlanmak için 25 soruluk havuz: çıkmış sınav sorularını cevaplarıyla çöz, yanlış yaptıklarını tekrar et, yolda sesli dinle.
Klasik Mantık konu özeti
Klasik Mantık dersi; kavramlar, önermeler, karşıtlık ilişkileri, tasım ve çıkarım türleri ile safsataların nasıl tanındığını ele alır. Amaç, geçerli akıl yürütmeyi geçersizinden ayırabilmektir.
Kavram, kaplam, içlem ve tanım
- Kaplam kavramın kapsadığı varlıklar kümesi, içlem ortak nitelikler bütünüdür; kaplam daraldıkça içlem genişler.
- Balık-hayvan örneğinde bir kavramın tüm örnekleri ötekinin içinde kalır; bu ilişki tam girişimliktir.
- Aristotelesçi tanım yakın cins ve yakın ayrım ister.
- Zaman, mekân, varlık gibi en yüksek cinsler tanımlanamaz, yalnızca betimlenir.
Önerme türleri
- Ekli önerme, basit önermelerin ve, ama, fakat gibi bağlaçlarla birleşmesidir.
- Özneye bütün, hiçbir, bazı gibi niceleyici eklenmeyen önerme belirsiz önermedir.
- Belirsiz önermeler tasım işlemlerinde çoğunlukla tikel sayılır.
- Önermeler A (tümel olumlu), E (tümel olumsuz), I (tikel olumlu), O (tikel olumsuz) harfleriyle gösterilir.
Karşıtlık ve döndürme
- Çelişik önermeler hem nicelik hem nitelik bakımından zıttır; A'nın çelişiği O'dur.
- Çelişik önermeler aynı anda ne doğru ne yanlış olabilir.
- E önermesinin düz döndürmesi yine E olur; özne ile yüklem yer değiştirir.
- Hiçbir bitki duyarlı değildir önermesinin döndürülmüşü: hiçbir duyarlı bitki değildir.
Kategorik tasım
- Orta terim iki öncülde bulunur, sonuçta bulunmaz.
- Kip, büyük öncül, küçük öncül ve sonucun harfleri sırayla yazılarak bulunur; örnek EIO.
- Sonuç zayıf öncüle uyar; öncüllerden biri tikelse sonuç da tikel olur.
- Öncül veya sonucu söylenmeyip sezdirilen kısaltılmış tasım entimemdir.
Koşullu ve ayrık çıkarımlar
- Modus ponens: P ise Q, P doğru, öyleyse Q.
- Koşullu (hipotetik) tasım: A ise B, B ise C, o hâlde A ise C.
- Alternatif tasımda ya... ya da... öncülünde biri kabul edilince öteki dışlanır.
- Koşullardan en az biri reddedilince sonucun çürütüldüğü çıkarım yıkıcı ikilemdir.
- Artbileşenin evetlenmesi: Q'dan P'ye varmak geçersizdir.
Safsatalar
- Safsata, mantık kurallarını çiğneyen ve çoğunlukla yanıltmak için kullanılan geçersiz çıkarımdır.
- Adam karalama: sava değil, savı ileri süren kişiye saldırılır.
- Acındırma duygulara seslenir; grup baskısı doğruluğu çevrenin baskısına bağlar.
- Öncesinde safsatası: önce olan olay sonrakinin nedeni sayılır.
- İndirgeme (bölme) safsatası: bütün için doğru olan, parçalar için de doğru sanılır.
Akıl yürütme
- Verilmiş önermelerden kurallara uyarak yeni sonuca varma işlemi akıl yürütmedir (istidlal).
- Geçerli akıl yürütme biçim kurallarına uyar; safsata bu kuralları ihlal eder.
Önemli kavramlar
- Kaplam
- Bir kavramın kapsadığı varlıkların oluşturduğu küme.
- İçlem
- Kavramın taşıdığı ortak niteliklerin bütünü.
- Orta terim
- İki öncülde geçen, sonuçta yer almayan terim.
- Belirsiz önerme
- Öznesinde kapsam belirten niceleyici bulunmayan önerme.
- Ekli önerme
- Basit önermelerin bağlaçlarla eklenmesiyle oluşan önerme.
- Entimem
- Bir öncülü veya sonucu açıkça söylenmeyen kısaltılmış tasım.
- Modus ponens
- Koşulun gerçekleştiğini onaylayarak sonucu onaylayan geçerli kalıp.
- Alternatif tasım
- Ayrık öncülde bir seçeneğin kabulüyle diğerinin dışlandığı çıkarım.
- Yıkıcı ikilem
- Koşullardan birinin reddiyle asıl sonucun çürütüldüğü çıkarım.
- Tam girişimlik
- Bir kavramın tüm örneklerinin ötekinin içinde kalması.
- Safsata
- Mantık kurallarına aykırı, yanıltıcı geçersiz çıkarım.
Sınav ipuçları
- Kaplam ile içlemi karıştırma: kaplam varlıklar kümesi, içlem ortak niteliklerdir.
- Çelişik önermeler hem nicelik hem nitelik bakımından zıttır; A'nın çelişiği O'dur.
- Modus ponens geçerlidir; artbileşenin evetlenmesi (Q'dan P'ye gitme) geçersizdir.
- Öncüllerden biri tikelse sonuç tikel olur; tümel sonuç yanlıştır.
- Adam karalama kişiye, acındırma duyguya, grup baskısı çevreye, öncesinde safsatası zaman sırasına dayanır.
Hangi sınavların soruları var?
Klasik Mantık örnek sorular
Aşağıdaki sorular dersin konularından derlenmiştir; cevabı görmek için "Cevabı gör"e dokunun. Tüm soruları uygulamada çözebilirsiniz.
1. “Bütün insanlar çalışkandır” önermesiyle aynı anda ne doğru ne de yanlış olabilen, yani onunla çelişen önerme aşağıdakilerden hangisidir?
- Bazı insanlar çalışkandır.
- Hiçbir insan çalışkan değildir.
- Tüm insanlar çalışkan değildir.
- Bazı insanlar ne çalışkandır ne de çalışkan değildir.
- Bazı insanlar çalışkan değildir.
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Bazı insanlar çalışkan değildir.
Karşıtlık karesinde tümel olumlu (A) önermenin çelişiği tikel olumsuz (O) önermedir. Çelişik önermeler hem nitelik hem de nicelik yönünden birbirinin zıddıdır.
2. Bütün canlılar hareket eder. Bütün insanlar canlıdır. O hâlde bütün insanlar hareket eder. Bu üç kategorik önermeyle oluşturulan tasımda orta terim hangisidir?
- İnsan
- Öyleyse
- Canlı
- Bütün
- Hareket eder
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Canlı
Orta terim iki öncülde de geçer, sonuçta bulunmaz. Burada bu terim "canlı"dır.
3. Klasik mantıkta, bir kavramın kaplamındaki varlıkların tümünde bulunan ortak niteliklerin bütününü anlatan terim hangisidir?
- Kaplam
- İçlem
- İlinti
- Cins
- Ayrım
Cevabı gör
Doğru cevap: B) İçlem
Kaplam, kavramın kapsadığı varlıkların oluşturduğu kümedir. İçlem ise kavramın taşıdığı ortak nitelikler bütünüdür; kaplam daraldıkça içlem genişler.
4. Bir kişi şöyle düşünüyor: Hafta sonu için iki seçeneği var, sinemaya gidecek veya evde film izleyecek. Sinemaya gitmeye karar verince evde film izlemeyeceği sonucuna varıyor. Bu düşünce yürütme şekli hangi çıkarım türüdür?
- Koşullu tasım
- Alternatif tasım
- Modus tollens
- Modus ponens
- Yapıcı ikilem
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Alternatif tasım
“Ya… ya da…” ile kurulan ayrık öncülde seçeneklerden biri kabul edilince diğeri dışlanır. Bu geçerli çıkarım alternatif tasımdır (ayrık öncüllü tasım).
5. Aşağıdakilerden hangisi ekli önermedir?
- Güneş her gün doğar.
- Ayşe ya gidecek, ya da gitmeyecek.
- Dört yıldır mezun olmayı bekliyorum.
- Para arkadaşlığı satın alabilir ama sağlığı alamaz.
- Güneş doğarsa çiçekler açar.
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Para arkadaşlığı satın alabilir ama sağlığı alamaz.
Ekli önerme, basit önermelerin "ve", "ama", "fakat" gibi bağlaçlarla eklenmesiyle oluşur. D şıkkında iki yargı "ama" ile bağlanmıştır.
6. P kişisi, X savını bırakması için grubunca zorlanmaktadır. Bu nedenle P'nin X savı yanlıştır. Bu çıkarım hangi safsata türüne girer?
- Grup baskısı
- İnanca başvurma
- Korkuya başvurmak
- Duygulara başvurmak
- Adam karalama
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Grup baskısı
Bir savın doğruluğuna kanıtla değil, çevrenin ya da grubun uyguladığı baskıya bakılarak karar verilmesi grup baskısı safsatasıdır.
7. “İnsan ölümlüdür”, “Ağaç yeşildir” örneklerinde olduğu gibi öznesine “bütün, hiçbir, bazı” türünden bir kapsam belirticisi eklenmemiş önermeler mantıkta hangi adla anılır?
- Tümel Önerme
- Tikel Önerme
- Tikel Olumsuz Önerme
- Belirsiz Önerme
- Tekil Önerme
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Belirsiz Önerme
Öznenin kapsamını gösteren bir niceleyici taşımayan önermelere belirsiz önerme denir. Tasım işlemlerinde bunların anlamca tümel mi tikel mi olduğuna bakılır; çoğunlukla tikel gibi ele alınırlar.
8. Büyük öncülü “Hiçbir P, M değildir”, küçük öncülü “Bazı S’ler, M’dir”, sonucu ise “Bazı S’ler P değildir” olan tasımın kipi nasıl gösterilir?
- OIE
- EOI
- IEO
- EIO
- IOE
Cevabı gör
Doğru cevap: D) EIO
Kip, önermelerin sırayla aldığı harflerle bulunur. Büyük öncül tümel olumsuz (E), küçük öncül tikel olumlu (I), sonuç tikel olumsuzdur (O). Sıralama EIO'dur.
9. Aristoteles mantığındaki geçerli bir tasımın yapısını düzenleyen kurallar arasında, doğru olmayan hangisidir?
- Tasımda yalnızca üç terim bulunur.
- Öncüllerin ikisi de tikelse sonuç elde edilemez.
- Öncüllerin ikisi de olumsuzsa sonuç elde edilemez.
- Öncüllerden biri tikelse sonucun tümel olması şarttır.
- Orta terim sonuç önermesinde bulunmaz.
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Öncüllerden biri tikelse sonucun tümel olması şarttır.
Sonuç, zayıf öncüle uyar. Öncüllerden biri tikel ise sonuç da tikel olmak zorundadır; tümel olamaz. Bu yüzden D yanlıştır.
10. Klasik mantığa göre “Hiçbir bitki duyarlı değildir.” önermesinin, özne ile yüklemin yer değiştirmesiyle elde edilen eşdeğer önermesi (düz döndürme) hangisidir?
- Bütün duyarlılar bitkidir.
- Hiçbir duyarlı bitki değildir.
- Bazı duyarlılar bitkidir.
- Bütün bitkiler duyarlıdır.
- Bazı duyarlılar bitki değildir.
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Hiçbir duyarlı bitki değildir.
Tümel olumsuz (E) önermenin düz döndürmesi yine tümel olumsuz olur; yalnızca özne ile yüklemin yeri değişir. Doğru döndürme “Hiçbir duyarlı bitki değildir” önermesidir.
Bu dersi alan bölümler
Nasıl çalışmalı?
Önce "Vize (hepsi)" ya da "Final (hepsi)" ile geçmiş yılların sorularını çözün; aynı konular sınavlarda sık tekrarlanır. Yanlış yaptığınız sorular "Yanlışlar" bölümünde birikir, sınavdan önce onları yeniden çözün. Yolda ya da ev işi yaparken "Sesli Dinle" ile soruları ve cevaplarını dinleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Anadolu AÖF Klasik Mantık çıkmış sorular nerede?
Mobil Defter'de Anadolu AÖF Klasik Mantık dersinin vize, final ve bütünleme hazırlığı için 25 sorusu var (2024-25 Final). Soruları cevaplarıyla test olarak çözebilir, yanlışlarını ayrıca tekrar edebilir ve sesli dinleyebilirsin.
Anadolu AÖF Klasik Mantık vize soruları ve final soruları ayrı çözülebilir mi?
Evet. Uygulamada "Final (hepsi)" düğmeleriyle yalnız o sınavın sorularını, yıl düğmeleriyle de tek bir yılın sınavını çözebilirsin.
Anadolu AÖF Klasik Mantık çıkmış sorular PDF olarak indirilebilir mi?
Ayrı bir PDF dosyası yerine uygulamadaki "Kağıda yazdır" düğmesi dersin bütün sorularını ve cevap anahtarını yazdırılabilir sayfa olarak hazırlar; telefonda ya da bilgisayarda "PDF olarak kaydet" seçeneğiyle PDF yapabilirsin.
Anadolu AÖF Klasik Mantık ders notları ve konu özeti var mı?
Evet. Bu sayfada dersin konu özeti var; uygulamadaki "Konu özeti" düğmesiyle özetin tamamını okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.
Anadolu AÖF Klasik Mantık soruları ücretli mi?
Hayır, ücretsiz. Ad, cep telefonu ve bölümünle bir dakikada üye olup bütün sorulara, yanlışlar listesine ve sesli dinlemeye erişebilirsin.