Anadolu AÖF Denetim Çıkmış Sorular

Denetim dersi; denetimin tanımını, türlerini, standartlarını, iç kontrol ve risk kavramlarını, döngü yaklaşımını, örneklemeyi, bilgi teknolojisi ortamında denetimi ve denetçi raporunu kapsar. Amaç, savlar ile kabul edilmiş ölçütler arasındaki uyumu kanıtlarla değerlendirip kullanıcılara bildirmektir.

Denetimin temelleri ve türleri

• Denetim, savlar ile kabul edilmiş ölçütlerin karşılaştırıldığı, kanıtların tarafsızca toplandığı sistematik bir süreçtir.
• Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı etkinlik denetimiyle, hedef ile harcanan kaynak ilişkisi verimlilik denetimiyle ölçülür.
• Finansal tablolar genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri ölçüt alınarak değerlendirilir.
• Denetim yönetsel bir kontroldür.
• Denetim süreci evreleri arasında işlem ve olayların sınıflandırılması yoktur; o muhasebe işlevidir.

Denetim standartları

• Standartlar üç grupta toplanır: genel, çalışma alanı ve raporlama standartları.
• Kanıt toplama çalışma alanı standartlarına girer; raporlama standartlarında yer almaz.
• Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin tutarlı uygulanması raporlama standartlarının konusudur.
• Bağımsızlık standardı, denetçinin işletmeyle yakın ilişkisinin olmamasını ister.
• Planlama ve yardımcıların gözlenmesi standardı, çalışmanın planlanması için ilk yerine getirilecek gereklilik sayılır.

İç denetim

• İç denetim bağımsız ve nesnel bir güvence ve danışmanlık faaliyetidir.
• Uluslararası iç denetim standartlarını IIA geliştirmiştir.
• Güvence hizmetinin üç tarafı iç denetçi, süreç sahibi ve kullanıcıdır; kapsamı iç denetçi belirler.
• Danışmanlıkta kapsam denetlenenle birlikte belirlenir ve yönetsel sorumluluk üstlenilmez.
• Çağdaş iç denetim sürece odaklanır.

Önemlilik, kanıt ve çalışma kâğıtları

• Kullanıcı kararını etkileyecek yanlışlık önemlilik kavramıyla ifade edilir; bu durumda tablolar yanıltıcı sayılır.
• Önemlilikte ilk saptanacak unsur önemlilik eşiğidir; kâra dayalı eşik genellikle %4-%6 aralığındadır.
• Denetçi yüksek hata beklerse önemlilik düzeyini düşürür.
• Kanıt ilgili olmalıdır: varlık kanıtı değerleme iddiasının yerine geçmez.
• Çalışma kâğıtlarının noter onaylı olması gerekmez; kapsamını işletmenin kârlılığı etkilemez.

Risk ve iç kontrol

• Doğal risk, iç kontrollerden bağımsız olarak hata ve hile olasılığıdır.
• Kontrol riski işletmenin iç kontrol yapısından doğar; denetçi yaratmaz.
• COSO modelinin beş bileşeninden biri kontrol ortamıdır; yönetim felsefesi ve dürüstlüğü onun alt unsurudur.
• Muhasebe sistemi kontrol ortamı unsuru değil, iç kontrolün ayrı bir bileşenidir.
• Kontrol risk matrisi iç kontrol bilgisi toplama aracı sayılmaz.
• Hileli finansal raporlamaya örnek: dönem sonunda düzmece yevmiye kaydı girmek.

Döngü yaklaşımı ve denetim amaçları

• Döngü yaklaşımı, ilişkili işlemleri gruplayıp birlikte denetlemektir.
• Alış iade ve iskontoları, stoklar, duran varlıklar ve peşin giderler satın alma döngüsüne aittir.
• Satışlar ile satışların maliyeti aynı döngüde gruplanmaz; maliyet stok ve üretim ilişkilidir.
• İşlem sınıfı amaçları: gerçekleşme, tamlık, doğruluk, doğru sınıflandırma, dönemsellik.
• Tüm işçiliğin kaydedilmiş olması tamlık amacını karşılar.

Örnekleme ve bilgi teknolojisi

• Beklenen sapma sıfıra yakınsa buluş örneklemesi kullanılır; beklenen sapma arttıkça örneklem büyüklüğü de artar.
• Güvenilmez iç kontrolü güvenilir saymak beta riskidir; örnekleme riski örnek ile evren sonucu arasındaki farktır.
• İstatistiksel örneklemenin ayırt edici yanı, belirsizliğin matematiksel çözümlenebilmesidir; tözel testleri büyük oranda azaltmaz.
• Sıra numarasız evrende bilgisayarla rassal sayı üretilerek seçim yapılır.
• BT denetiminde önce işletmenin BT yapısı anlaşılır; uygulama kontrolü akışı girdi, işleme, çıktıdır.
• Bilgisayarın çevresinden denetimde sistem ve program mantığının doğruluğu belirlenemez.

Denetçi raporu

• Raporda başlık ve muhataptan sonra ilk bölüm görüştür.
• Kanıtların yeterli ve uygun olduğu bilgisi görüşün dayanağı bölümünde yer alır.
• Önemli ama yaygın olmayan yanlışlık ya da kanıt yetersizliğinde şartlı olumlu görüş verilir.
• Yaygın ve önemli yanlışlıkta olumsuz görüş verilir.
• Kilit denetim konuları borsa şirketlerinde en önemli hususları içerir; görüş bildirmekten kaçınmada raporlanmaz.
• Zararı öngörülebilen belirsizlikler finansal tablolara yansıtılmalıdır.

Etkinlik denetimi

Belirlenen hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını ölçen denetim türüdür.

Verimlilik denetimi

Hedefler ile bunlara ulaşmak için kullanılan kaynaklar arasındaki ilişkiyi değerlendirir.

Döngü yaklaşımı

İlişkili hesap ve işlemleri gruplayarak birlikte denetleme yöntemidir.

Doğal risk

İç kontrollerden bağımsız olarak hata veya hile bulunma olasılığıdır.

Kontrol riski

İç kontrol yapısının hatayı önleyememe ya da yakalayamama riskidir; işletmeden kaynaklanır.

Önemlilik

Bilgideki hatanın kullanıcıların kararını etkileyecek düzeyde olmasıdır.

Beta riski

Güvenilmez iç kontrolün örnekleme sonucuna göre güvenilir sayılmasıdır.

Buluş örneklemesi

Beklenen sapmanın sıfıra yakın olduğu durumlarda tek sapmayı yakalamayı amaçlayan örnekleme türüdür.

Kilit denetim konuları

Denetçinin mesleki yargısına göre dönemin denetiminde en önemli hususlardır.

Şartlı olumlu görüş

Yanlışlık veya kanıt yetersizliği önemli fakat yaygın değilse bildirilen görüştür.

Danışmanlık hizmeti

Kapsamı denetlenenle belirlenen, yönetsel sorumluluk içermeyen istişari faaliyettir.

• Etkinlik (hedefe ulaşma) ile verimlilik (hedef-kaynak oranı) karıştırılmamalı.
• Kanıt toplama çalışma alanı standardıdır; raporlama standardı değildir.
• Önemli ve yaygın değilse şartlı olumlu, yaygınsa olumsuz görüş; kanıt hiç yoksa görüş bildirmekten kaçınma.
• Satışlar tahsilat döngüsüne, alış iade ve iskontoları satın alma döngüsüne aittir.
• Güvence kapsamını iç denetçi, danışmanlık kapsamını denetlenenle birlikte belirler.