Anadolu AÖF Karar Modelleri Çıkmış Sorular
Anadolu Üniversitesi AÖF Karar Modelleri dersinin vize, final ve bütünleme sınavlarına hazırlanmak için 24 soruluk havuz: çıkmış sınav sorularını cevaplarıyla çöz, yanlış yaptıklarını tekrar et, yolda sesli dinle.
Karar Modelleri konu özeti
Karar Modelleri dersi, belirlilik, risk ve belirsizlik ortamlarında karar verme ölçütlerini, karar ağaçlarını, olasılıksal analizleri, çizge (ağ) problemlerini, doğrusal olmayan ve dinamik programlamayı, kuyruk ve benzetim modellerini ele alır.
Karar sürecinin temelleri
- Amaca varmak için gerçekleştirilmesi gereken unsurlara hedef denir.
- Belirsizlik, çok değişken, nitel veri ve amaç belirsizliği kararı karmaşıklaştırır.
- Gelecek kesin biliniyorsa ortam belirlilik ortamıdır ve çözüm kolaylaşır.
- Tecrübeye dayalı karar vermede geçmişin gelecekte aynen geçerli olacağı varsayılır.
Belirsizlik ortamı ölçütleri
- İyimserlik (Maximax) en iyi sonuçların en iyisini, kötümserlik (Maximin/Wald) en kötü sonuçların en iyisini seçer.
- Hurwicz (uzlaşma) ölçütü, iyimserlik katsayısı alfa ile iki uç arasında denge kurar.
- Laplace (eş olasılık) ölçütünde her durum eşit olasılıklı alınır; getirilerin ortalaması beklenen değerdir.
- Savage ölçütü pişmanlık (fırsat kaybı) matrisi kurar, en büyük pişmanlıkların en küçüğünü seçer.
- Hırs düzeyi ölçütünde karar verici sınır değer koyar; hiçbir durumda sınırı aşmayan alternatif seçilir.
Risk ortamı ve bilginin değeri
- Olasılıklar bilindiğinde beklenen değer, beklenen fırsat kaybı ve en büyük olasılık ölçütleri kullanılır.
- Tam bilginin beklenen değeri, kesin bilgiyle elde edilecek beklenen getiri ile en iyi riskli kararın beklenen değeri arasındaki farktır.
- Bu fark, ek bilgi için ödenebilecek en yüksek bedeli gösterir; örnekte 350 − 140 = 210 TL.
- Bayes uygulamasında makine payları önsel olasılık, makineye bağlı hata oranları olabilirliktir; güncellenen sonuç sonsal olasılıktır.
Karar ağaçları
- Ağaç soldan sağa çizilir; çözüm sondaki sonuçlardan başlayarak sağdan sola yapılır.
- Kare karar düğümünden çıkan dallar yöneticinin seçebileceği alternatiflerdir (karar dalı).
- Talep düzeyi gibi yöneticinin denetimi dışındaki dallar şans (doğal durum) dallarıdır.
Çizge ve ağ modelleri
- Düğümler ve yaylar sistemin yapısını kurar.
- Yapı üzerinde hareket eden su, para, bilgi, elektrik, araç gibi şeyler akıştır; akış sistemde yürütülen faaliyettir.
- En küçük yayılma problemi tüm düğümleri toplam uzunluk ya da maliyet en az olacak biçimde bağlar.
- En yüksek bilgi akışını belirlemek En Büyük Akış probleminin konusudur.
Matematiksel programlama ve olasılıksal modeller
- Doğrusal programlamada optimum köşe noktalardadır; doğrusal olmayan modellerde optimum bölgenin içinde de olabilir.
- Dinamik programlama, problemi ardışık aşamalara bölüp her aşamada en iyi kararı bularak optimuma varır; Bellman ilkesine dayanır.
- Markov zincirlerinde gelecek durum yalnızca mevcut duruma bağlıdır; geçmiş etkisizdir (hafızasızlık).
- Kuyruklar, geliş hızı ya da hizmet süresinin rassal değişken olmasından doğar.
Benzetim (simülasyon)
- Modelin işleyişi boyunca sistemde dolaşan ya da işlem gören nesnelere varlık denir.
- Doğrulama (verification) kodun hatasız ve tasarlandığı gibi çalıştığını denetler.
- Geçerlilik kontrolü (validation) modeli gerçek sistemle kıyaslayarak temsil gücünü sınar.
- Önce model kurulur, sonra kodlanır, ardından doğrulama ve geçerlilik adımları gelir.
Önemli kavramlar
- Hedef
- Karar vericinin amacına varmak için yerine getirmesi gereken somut unsurlar.
- Tam bilginin beklenen değeri
- Kesin bilgiyle ulaşılacak beklenen getiri ile en iyi belirsiz kararın beklenen değeri arasındaki fark.
- Hurwicz ölçütü
- İyimserlik katsayısı alfa ile iyimser ve kötümser yaklaşımlar arasında denge kuran uzlaşma ölçütü.
- Savage ölçütü
- Minimax pişmanlık; en büyük fırsat kaybını en aza indiren alternatifi seçer.
- Laplace (eş olasılık) ölçütü
- Tüm doğal durumlara eşit olasılık verip getirilerin ortalamasını alan yaklaşım.
- Olabilirlik
- Belirli bir koşula bağlı gözlem olasılığı; örneğin belirli makineden gelen ürünün hatalı olma oranı.
- Markov zinciri
- Sonraki durumun yalnızca mevcut duruma ve geçiş olasılıklarına bağlı olduğu model.
- Dinamik programlama
- Çok aşamalı problemi alt problemlere bölerek adım adım optimuma ulaşan teknik.
- Varlık (entity)
- Benzetimde sistemde dolaşan veya üzerinde çalışılan nesne, örneğin müşteri ya da parça.
- Doğrulama ve geçerlilik
- Doğrulama kodun doğruluğunu, geçerlilik modelin gerçek sistemi yansıtmasını sınar.
- Akış
- Çizge üzerinde düğümler arasında hareket eden şeylerin oluşturduğu faaliyet.
- Karar dalı
- Karar düğümünden çıkan, yöneticinin kendi iradesiyle seçtiği alternatif dalı.
Sınav ipuçları
- Doğrulama ile geçerlilik karıştırılmamalı: doğrulama kodu, geçerlilik modelin gerçek sisteme uyumunu sınar.
- Hurwicz, Laplace ve Savage belirsizlik ortamına aittir; risk ortamında beklenen değer, fırsat kaybı ve en büyük olasılık kullanılır.
- Önsel olasılık (makine payı), olabilirlik (hata oranı) ve sonsal olasılık (güncel sonuç) ayrımına dikkat edilmeli.
- En küçük yayılma (bağlama maliyeti) ile en büyük akış problemleri birbirine karıştırılmamalı.
- Karar ağacında çizim soldan sağa, çözüm sağdan sola yapılır; karar dalı yöneticiye, şans dalı doğaya aittir.
Hangi sınavların soruları var?
Karar Modelleri örnek sorular
Aşağıdaki sorular dersin konularından derlenmiştir; cevabı görmek için "Cevabı gör"e dokunun. Tüm soruları uygulamada çözebilirsiniz.
1. Bir karar analizinde, tam bilgi altında elde edilecek beklenen değer 350 TL, riskli ortamda seçilen en iyi alternatifin (Eskişehir) beklenen değeri ise 140 TL'dir. Buna göre tam bilginin beklenen değeri kaç TL olur?
- 140
- 180
- 200
- 210
- 350
Cevabı gör
Doğru cevap: D) 210
Tam bilginin beklenen değeri, kesin bilgiyle ulaşılacak beklenen getiri ile belirsizlik altındaki en iyi kararın beklenen değeri arasındaki farktır: 350 − 140 = 210 TL. Bu tutar, ek bilgi için ödenebilecek en yüksek bedeli gösterir.
2. Bir çizge sistem olarak düşünüldüğünde "akış" kavramı neyi ifade eder?
- Sistemin takip edeceği güzergâh
- Sistemin denetlenmesi
- Sistemin kullandığı araçlar
- Sistemin katlandığı maliyet
- Sistem üzerinde yürütülecek faaliyet
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Sistem üzerinde yürütülecek faaliyet
Çizge (ağ) kuramında düğümler ve yaylar sistemin yapısını oluşturur. Bu yapı üzerinde düğümler arasında hareket eden su, para, bilgi, elektrik ya da araç gibi her şeye akış denir. Akış, sistem üzerinde yürütülen faaliyeti ifade eder.
3. Maliyet yapılı bir karar problemine ait karar tablosu yukarıda yer almaktadır. Karar vericinin katlanabileceği en yüksek maliyet 2,1 birimdir. Hırs düzeyi ölçütüne göre karar verici hangi alternatifi ya da alternatifleri seçmelidir?
- Birinci ve ikinci alternatifin ikisi birden
- Üçüncü doğal durum
- Üçüncü alternatif
- İkinci alternatif
- Birinci alternatif
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Birinci alternatif
Hırs düzeyi ölçütünde karar verici bir sınır değer belirler. Maliyet yapılı problemde seçilen alternatifin hiçbir doğal durumda maliyeti 2,1'i aşmamalıdır. Birinci alternatifin maliyetleri 1,5, 1,9 ve 2,1 olup hepsi sınırı sağlar. İkinci alternatifte 2,75 ve 2,5, üçüncü alternatifte 2,3 sınırı aşar. Bu nedenle yalnızca birinci alternatif uygundur.
4. Bir öğrenci, doğrusal olmayan programlama modellerinin özelliklerini sıralıyor. Bu öğrencinin sıraladıklarından hangisi doğru bir bilgidir?
- Doğrusal olmayan her modelde optimum çözüm mutlaka uygun çözüm bölgesinin köşe noktasında bulunur.
- Doğrusal olmayan bazı modellerde optimum çözüm, uygun çözüm bölgesinin sınırında değil içinde yer alan bir noktada bulunabilir.
- Doğrusal olmayan modellerde amaç ya da kısıt fonksiyonlarının matematiksel biçimi daima önceden bellidir.
- Doğrusal olmayan modellerin hepsi tek bir analitik yöntemle çözülür.
- Doğrusal olmayan modellerde amaç ve kısıt fonksiyonlarının hepsi doğrusal biçimdedir.
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Doğrusal olmayan bazı modellerde optimum çözüm, uygun çözüm bölgesinin sınırında değil içinde yer alan bir noktada bulunabilir.
Doğrusal programlamada optimum çözüm her zaman köşe noktalarındadır. Eğrisel fonksiyonlar içeren doğrusal olmayan modellerde ise optimum, fonksiyonun türevine bağlı olarak bölgenin içindeki bir noktada da bulunabilir.
5. Benzetim (simülasyon) modeli geliştirilirken "Doğrulama" (Verification) adımının esas amacı hangisidir?
- Benzetim çıktılarının gerçek dünya verileriyle birebir aynı olmasını sağlamak.
- Yöneticilerin yalnızca kötümserlik ölçütünü uygulayıp uygulamadığını izlemek.
- Modelin bilgisayar kodunda sözdizimi ya da mantık hatası bulunup bulunmadığını ve programın amaçlandığı gibi hatasız işleyip işlemediğini denetlemek.
- Sistem maliyetinin bütçeyi aşıp aşmadığını belirlemek.
- Problemin sayısal boyutlarını devreden çıkarmak.
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Modelin bilgisayar kodunda sözdizimi ya da mantık hatası bulunup bulunmadığını ve programın amaçlandığı gibi hatasız işleyip işlemediğini denetlemek.
Model kurulduktan sonra kodlama yapılır. Kodun hatalardan arındırılması ve modelin tasarlanan algoritmaya uygun biçimde bilgisayarda sorunsuz çalıştığının onaylanması doğrulama (verification) olarak adlandırılır.
6. Bir karar alternatifinin dört doğal durum altındaki getirileri sırasıyla 180, 240, 300 ve 360'tır. Durumların olasılıkları eşit kabul edildiğinde (eş olasılık ölçütü) bu alternatifin beklenen değeri ne olur?
- 262
- 265
- 270
- 274
- 276
Cevabı gör
Doğru cevap: C) 270
Eş olasılık ölçütünde her durumun olasılığı eşit alınır; burada her biri 1/4'tür. Beklenen değer getirilerin ortalamasıdır: (180 + 240 + 300 + 360) / 4 = 1080 / 4 = 270.
7. Bir sistemin işleyişi süresince üzerinde durulan nesnelere ne denir?
- Varlıklar
- Özellikler
- Faaliyetler
- Olay
- Durum değişkenleri
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Varlıklar
Benzetim terminolojisinde modelin işleyişi boyunca sistemde dolaşan, işlem gören ya da üzerinde çalışılan nesnelere varlık (entity) denir. Bankadaki müşteriler, fabrikadaki parçalar ve hastanedeki hastalar buna örnektir.
8. Geçmişte yaşanan durumların gelecekte de aynen geçerli olacağı varsayımıyla hareket eden karar problemi çözüm yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
- Amaçlı karar verme
- Rastgele seçim ile karar verme
- Bilimsel yaklaşımla karar verme
- Durağan karar verme
- Tecrübeye dayalı karar verme
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Tecrübeye dayalı karar verme
Tecrübeye dayalı karar vermede yönetici, daha önce karşılaştığı benzer durumlardan edindiği bilgilere dayanır. Temel varsayım, geçmişte işe yarayan çözümlerin ve koşulların gelecekte de değişmeden geçerli olacağıdır.
9. Doğru karar verme sürecini zorlaştıran karmaşıklık kaynakları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- Soruna getirilebilecek çözüm seçeneklerinin sayısının çok olması
- Sorunun hem sayısal hem sayısal olmayan boyutlar içermesi ve bu boyutlar arasındaki bağlantıların her zaman net anlatılamaması
- Sorunun kurumun birden çok birimini etkilemesi
- Ulaşılmak istenen amacın ya da amaçların açıkça tanımlanmamış olması
- Sorunun içinde bulunduğu çevrede ileride yaşanacak gelişmelerin kesin olarak bilinebilmesi
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Sorunun içinde bulunduğu çevrede ileride yaşanacak gelişmelerin kesin olarak bilinebilmesi
Belirsizlik, çok sayıda değişken, nitel veriler ve amaç belirsizliği karar problemini karmaşıklaştırır. Gelecekteki gelişmeler kesin olarak biliniyorsa ortam belirlilik ortamıdır ve çözüm kolaylaşır.
10. Bir sistemin gelecekteki durumunun olasılığı yalnızca şu anda bulunduğu duruma bağlıysa, geçmişteki durumların bir etkisi yoksa, bu varsayıma dayanan olasılıksal çözümleme modeli hangisidir?
- Karar Ağacı Modeli
- Markov Zincirleri Analizi
- Bayesgil Güncelleme Modeli
- Doğrusal Regresyon
- En Küçük Yayılma Problemi
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Markov Zincirleri Analizi
Markov zincirleri hafızasızlık özelliğine dayanır. Sistemin bir sonraki durumu, geçiş olasılıkları matrisi aracılığıyla yalnızca mevcut durumdan hesaplanır; daha eski geçmiş dikkate alınmaz.
Bu dersi alan bölümler
Nasıl çalışmalı?
Önce "Vize (hepsi)" ya da "Final (hepsi)" ile geçmiş yılların sorularını çözün; aynı konular sınavlarda sık tekrarlanır. Yanlış yaptığınız sorular "Yanlışlar" bölümünde birikir, sınavdan önce onları yeniden çözün. Yolda ya da ev işi yaparken "Sesli Dinle" ile soruları ve cevaplarını dinleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Anadolu AÖF Karar Modelleri çıkmış sorular nerede?
Mobil Defter'de Anadolu AÖF Karar Modelleri dersinin vize, final ve bütünleme hazırlığı için 24 sorusu var (2025 Üç Ders). Soruları cevaplarıyla test olarak çözebilir, yanlışlarını ayrıca tekrar edebilir ve sesli dinleyebilirsin.
Anadolu AÖF Karar Modelleri çıkmış sorular PDF olarak indirilebilir mi?
Ayrı bir PDF dosyası yerine uygulamadaki "Kağıda yazdır" düğmesi dersin bütün sorularını ve cevap anahtarını yazdırılabilir sayfa olarak hazırlar; telefonda ya da bilgisayarda "PDF olarak kaydet" seçeneğiyle PDF yapabilirsin.
Anadolu AÖF Karar Modelleri ders notları ve konu özeti var mı?
Evet. Bu sayfada dersin konu özeti var; uygulamadaki "Konu özeti" düğmesiyle özetin tamamını okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.
Anadolu AÖF Karar Modelleri soruları ücretli mi?
Hayır, ücretsiz. Ad, cep telefonu ve bölümünle bir dakikada üye olup bütün sorulara, yanlışlar listesine ve sesli dinlemeye erişebilirsin.