ATA-AÖF İlk yardım ve Acil Sağlık Hizmetleri Çıkmış Sorular

Ders, ilk yardımın temel ilkelerini, acil çağrı ve triyaj düzenini, temel yaşam desteğini, yaralanma, kanama, şok, yanık, zehirlenme ve kırık durumlarında yapılacakları, hasta ile iletişimi ve afet bilgisini kapsar.

Acil çağrı, triyaj ve organizasyon

• Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinde tüm acil durumlar için ortak numara 112'dir; ABD ve Kanada'da 911, İngiltere'de 999 kullanılır.
• Triyaj yalnızca hastanede değil, çok sayıda yaralı varsa olay yerinde başlar.
• Tersiyer triyaj, eldeki imkânlara göre hastaneye sevk önceliğini belirler; primer triyaj ilk hızlı değerlendirmedir.
• Altın saatte 6-T uygulanır: Telefon, Triyaj, Tedbir, Tanı, Tedavi, Taşıma.
• UMKE, afetlerde görev alan gönüllü sağlık çalışanlarından oluşan ulusal ekiptir.

Temel yaşam desteği ve solunum

• ABC: A solunum yolunun açılması, B solunumun sağlanması, C dolaşımın sağlanmasıdır.
• Kendiliğinden soluma, bak-dinle-hisset yöntemiyle 5-10 saniye değerlendirilir.
• Yetişkinde 30 bası ve 2 soluk uygulanır; yaşam belirtisi ya da sağlık ekibi gelene kadar sürer.
• Masajda dirsekler düz ve kilitli tutulur; güç omuz ve gövde ağırlığından alınır.
• Sağ kalım zinciri: erken tanıma ve çağrı, temel yaşam desteği, erken defibrilasyon, ileri yaşam desteği, kalp durması sonrası bakım.
• Bilinci açık ve hava yolu tam tıkalı yetişkine Heimlich manevrası uygulanır.

Kanama, yara ve yaralanmalar

• Açık yara temiz suyla yıkanıp steril bezle kapatılır; alkol, iyot ve merhem iyileşmeyi geciktirebilir.
• Saplanmış cisim çıkarılmaz, yerinde sabitlenir; çıkarılırsa kanama denetimden çıkabilir.
• Baskı ve bası noktası yetmezse ya da uzuv kopmuşsa son çare turnikedir.
• Burun kanamasında kişi oturtulur, baş hafif öne eğilir, burun kanatları 5 dakika sıkılır.
• Delici karın yaralanmasında organlar içeri itilmez, cisim çıkarılmaz ve ağızdan sıvı verilmez.

Kırıklar, omurga ve taşıma

• Kafatası veya omurga şüphesinde kişi kımıldatılmaz; tehlike varsa baş-boyun-gövde ekseni korunarak sürüklenir.
• Araçtaki yaralı tehlike veya solunum durması halinde Rentek manevrasıyla çıkarılır.
• Kalça kırığında iki bacak arasına yumuşak dolgu konur, sonra bacaklar bağlanır.
• Krista iliyaka veya simfisis pubis hassasiyeti kalça kemiği kırığını düşündürür.
• Kilolu kişiler ve dar yerlerde sürükleme yöntemi tercih edilir.

Bilinç, şok ve ısıya bağlı durumlar

• Bayılma kısa ve geçicidir; koma uzun süren derin bilinç kaybıdır.
• Üçüncü derece bilinç kaybında kişi hiçbir uyarana tepki vermez.
• Bayılan kişi kusuyorsa sırtüstü bırakılmaz, yan yatış pozisyonuna alınır.
• Kompanse şokta anksiyete ve huzursuzluk görülür; anüri ve siyanoz ileri evre bulgusudur.
• Şokta hasta soğukta bırakılmaz, üzeri örtülür, bacaklar yaklaşık 30 cm yükseltilir.
• Vücut ısısı 35°C'nin altına inerse hipotermi vardır.
• Isıya bağlı bitkinlikte vücut ısısı ani değil, yavaş ve kontrollü düşürülür.

Yanık ve zehirlenme

• Üçüncü derece yanıkta deri tam kalınlıkta kaybolur; yüzey kuru, ağrısız ve izli iyileşir; kas, tendon, kemik de etkilenebilir.
• Zehirlenmede ilk iş hava yolu, solunum ve dolaşımın güvenceye alınmasıdır.
• Kazaya bağlı zehirlenmeler en çok çocuklarda görülür; tehlikeli maddeler ulaşılamayan yerde saklanır.
• Akrep sokmasında bölge bol suyla yıkanır; kesi atmak ve sıcak uygulamak yanlıştır.

İletişim ve beden mekaniği

• Anlaşılmaz terimler, maskeyle konuşma ve yüksek ses sağlık çalışanından kaynaklanan iletişim sorunlarıdır.
• Hasta yakınıyla doğru bilgi paylaşılır, göz teması kurulur, hastayla uygun ortamda görüşme sağlanır.
• Yaşlıda yakınlara haber verilmemesi güveni bozar.
• Ağırlık merkezi tabana yakın ve taban geniş olursa denge artar; boy uzadıkça denge azalır.
• Vücut basamakları: hücre, doku, organ, sistem, organizma.

Afetler

• Heyelan doğal afettir; çevre kirliliği, savaş ve teknolojik kazalar insan kaynaklıdır.
• Kuraklık, tropikal siklon ve bölgesel sel-taşkın en önemli afetler arasında sıralanır.
• Bu afetler önceden öngörülüp erken uyarı verilebilmesi bakımından ortaktır.
• 13 Ekim Dünya Afet Risklerinin Azaltılması Günü'dür.

Triyaj

Yaralı ve hastaların aciliyetine göre sınıflanıp sevk önceliğinin belirlenmesi.

Tersiyer triyaj

Eldeki imkânlara göre hastaneye sevk sırasını belirleyen triyaj türü.

Altın saat

Olaydan sonraki, yaşam kurtarma açısından en kritik ilk saat.

Heimlich manevrası

Tam hava yolu tıkanıklığında göbek üstüne içeri-yukarı doğru bastırarak yabancı cismi çıkarma yöntemi.

Rentek manevrası

Araçtaki yaralıyı baş-boyun-gövde eksenini koruyarak tek hareketle çıkarma tekniği.

Turnike

Diğer yöntemler yetmeyen şiddetli uzuv kanamasında son çare olarak uygulanan boğucu sargı.

Koma

Dış uyaranlara tepkinin kalmadığı, uzun süren derin bilinç kaybı.

Kompanse şok

Şokun erken evresi; huzursuzluk, kaygı ve hızlı nabızla seyreder.

Hipotermi

Vücut ısısının 35°C'nin altına düşmesi.

UMKE

Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi; afetlerde görevli gönüllü sağlık personeli.

Spontan solunum

Kişinin kendiliğinden soluk alması; bak-dinle-hisset ile değerlendirilir.

• Sorularda hangisinin yanlış ya da yapılmaz olduğu sorulur; saplanan cismi çıkarma, karına sıvı verme, yara üstüne alkol ve ani soğutma klasik yanlışlardır.
• Primer, sekonder ve tersiyer triyajı karıştırma; sevk önceliğini belirleyen tersiyerdir.
• Numaralar ülkeye göre ayrılır: 112 Türkiye ve AB, 911 ABD ve Kanada, 999 İngiltere.
• Bayılma geçici, koma uzun süreli bilinç kaybıdır; ayrıca kompanse şok bulguları ile dekompanse şok bulgularını ayır.
• Omurga ve kafatası şüphesinde ana kural hareket ettirmemek ve ekseni korumaktır.