ATA-AÖF İnsan Kaynakları Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, insan kaynakları yönetiminin temel işlevlerini ele alır: iş analizi ve değerleme, planlama, personel temini ve seçimi, eğitim, performans değerleme, ücretlendirme, sosyal güvenlik ile uluslararası ve çevresel boyutlar. Teknolojinin İKY'yi dönüştürmesi ve veri gizliliği de konunun parçasıdır.

İş analizi, iş tanımı ve iş gerekleri

• İş analizi bilgi toplama sürecidir ve iki çıktı üretir: iş tanımı ve iş gerekleri.
• İş tanımı görevleri, çalışma koşullarını ve eğitim ihtiyaçlarını yazılı olarak ortaya koyar.
• İş gerekleri (iş şartnamesi) işi yapacak kişide aranan bilgi, beceri, yetenek ve deneyimi belirler.
• Organizasyon şeması işin içeriğini değil hiyerarşiyi gösterir.

İş değerleme

• İş değerleme, işleri örgüt içindeki göreli önemine göre sıralar veya sınıflandırır; amaç adil ve tutarlı ücret yapısıdır.
• İş analizi, iş değerlemenin girdisini oluşturur.
• Sıralama, sınıflandırma ve ikili karşılaştırma işi bir bütün olarak ele aldığı için analitik olmayan yöntemlerdir.
• Puan yöntemi ve faktör karşılaştırma işi faktörlere bölüp puanladığı için analitik yöntemlerdir.

İnsan kaynakları planlaması ve personel temini

• Trend projeksiyonu, geçmiş yılların istihdam verilerinden gelecekteki ihtiyacı öngören en basit sayısal yöntemdir.
• Regresyon istihdamı satış veya üretim gibi değişkenlere bağlar; simülasyon senaryo modellemesine dayanır.
• Gerçek iş gücü işi fiilen yürütenlerdir; yedek iş gücü izin ve devamsızlıkta, ek iş gücü geçici yoğunlukta devreye girer.
• İç kaynaktan temin güdülenmeyi ve bağlılığı artırır, uyumu kolaylaştırır; yeni bakış açısı ise dış kaynağın avantajıdır.
• Seçim süreci başvuruların kabulüyle başlar, seçilen adayın yerleştirilmesiyle sona erer.

Eğitim ve kariyer

• Eğitim planlamasında ilk adım ihtiyacın saptanması ve konuların belirlenmesidir; süre, eğitimci, yer ve bütçe sonra gelir.
• Oryantasyon eğitimi yeni çalışanın örgüte, göreve ve arkadaşlarına uyumunu hızlandırır, erken ayrılmaları azaltır.
• Dalkavukluk, terfi veya zam için üstlere aşırı yaranma çabasıdır ve örgütsel politika davranışıdır.
• İzlenim yönetimi daha geniş bir kavramdır; akraba kayırma ise akrabalığın ölçüt alınmasıdır.

Performans değerleme

• Adil değerleme için aynı koşullardaki çalışanlara aynı ölçütler ve araçlar uygulanır.
• 360 derece yöntemi yönetici, kişinin kendisi, astlar, iş arkadaşları ve müşterilerden çok kaynaklı görüş alır.
• Hale etkisinde tek belirgin özellik yüzünden tüm boyutlarda benzer puan verilir.
• Merkezi eğilimde herkese ortalama puan verilir; yakın geçmiş etkisinde yalnız son olaylar, katılık hatasında sürekli düşük puan belirleyicidir.

Ücret, ödüller ve sosyal güvenlik

• Temel ücret, prim, komisyon ve ikramiye nakit verilen doğrudan finansal ödüllerdir.
• Hayat sigortası, ücretli izin, sosyal güvenlik katkısı ve eğitim yardımı dolaylı ödül yani yan haklardır.
• Geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası veya meslek hastalığında çalışılamayan süre boyunca ödenir.
• Sürekli iş göremezlik geliri, kazanma gücü kalıcı olarak azaldığında bağlanır.
• Analık sigortası için doğumdan önceki bir yılda kadın sigortalıda 90 gün, eşi doğum yapan sigortalı erkekte 120 gün prim gerekir.

Uluslararası boyut, çevre ve endüstri ilişkileri

• Uluslararası kadrolamada dört yaklaşım vardır: ana ülke, çok merkezli, bölge ve küresel merkezli; şehir merkezli yaklaşım yoktur.
• Uluslararasılaşma yerel ve ulusal işletmeyle başlar, uluslararası ve çokuluslu aşamadan geçip küresel işletmede zirveye ulaşır.
• Çevre, bir varlığı çevreleyen koşullar, nesneler ve şartların bütünüdür; örgüt kararlarını sınırlayan dış etkenleri ifade eder.
• Endüstri ilişkilerinde işletme açısından üretkenlik ve rekabet öne çıkarken toplum açısından bireysel haklar, sosyal adalet ve çalışma barışı esastır.
• Kapitalizm devletin piyasaya müdahalesinin asgaride kalmasını savunur.

Teknoloji ve veri etiği

• Bulut bilişim İK verilerini merkezde tutar ve işe alım, bordro, özlük, eğitim, performans modüllerini birlikte çalıştırır.
• GDPR (AB) ve KVKK (Türkiye) kişisel verileri korur; İK analitiği bu alanla doğrudan ilgilidir.
• Veri gizliliği, açık rıza, amaçla sınırlılık ve etik kullanım ilkeleri öne çıkar.
• İKY bugün küçük, orta ve büyük tüm ölçekli işletmeler için vazgeçilmez bir işlevdir.

İş analizi

İşe dair bilgilerin toplandığı süreçtir; iş tanımı ve iş gereklerini üretir.

İş gerekleri (iş şartnamesi)

İşi yapacak kişide aranan bilgi, beceri, yetenek, eğitim ve deneyimi ortaya koyan belgedir.

İş değerleme

İşleri göreli önemine göre sıralayıp sınıflandırarak adil ücret yapısı kurmayı amaçlayan süreçtir.

Trend projeksiyonu

Geçmiş istihdam verilerinden gelecekteki iş gücü ihtiyacını öngören yöntemdir.

Oryantasyon eğitimi

Yeni çalışanın örgüte ve göreve alışmasını sağlayan ilk eğitimdir.

360 derece değerleme

Performansın yönetici, kendisi, astlar, arkadaşlar ve müşteriler tarafından birlikte değerlendirilmesidir.

Hale etkisi

Tek olumlu özelliğin etkisiyle tüm boyutlarda yüksek puan verme hatasıdır.

Dalkavukluk

Terfi veya zam için üstlere aşırı biçimde yaranma çabasıdır.

Geçici iş göremezlik ödeneği

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle çalışamayan sigortalıya o süre boyunca yapılan ödemedir.

Doğrudan finansal ödül

Ücret, prim, komisyon, ikramiye gibi nakit verilen ödüllerdir.

Küresel işletme

Dünyayı tek pazar sayan, kararlarını ülke sınırlarına bağlamayan en ileri uluslararasılaşma aşamasıdır.

KVKK / GDPR

Türkiye ve Avrupa Birliği'nin kişisel verileri koruma düzenlemeleridir.

• İş tanımı işin içeriğini, iş gerekleri ise kişide aranan nitelikleri anlatır; iki belge karıştırılmamalıdır.
• Analitik iş değerleme yöntemleri puan ve faktör karşılaştırmadır; sıralama, sınıflandırma ve ikili karşılaştırma analitik değildir.
• Doğrudan ödüller nakit, yan haklar dolaylı ödüldür; komisyon ve prim doğrudan ödüle girer.
• Değerleme hatalarını ayırt etmek için ipucu: tek özellik hale etkisi, ortalama puan merkezi eğilim, son olaylar yakın geçmiş etkisi.
• Analık sigortasında kadın için 90, eşi doğuran erkek için 120 gün prim sayısı karıştırılmamalıdır.