ATA-AÖF İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, iş sağlığı ve güvenliğinin (İSG) amaçlarını, mevzuat geçmişini, tehlike ve risk kavramlarını, fiziksel, kimyasal ve biyolojik etmenleri, meslek hastalıklarını, acil durum ve koruyucu önlemleri ile iş hukukunun temel hükümlerini ele alır.

İSG amaçları ve mevzuat

• İSG; çalışanın, üretimin ve işyerinin güvenliğini sağlamayı amaçlar; kaza ve meslek hastalıklarını azaltmayı hedefler. Üretimi hızlandırmak hedef değildir.
• 6331 sayılı Kanun 2012'de yürürlüğe girmiş, İSG'yi ilk kez ayrı kanunla düzenlemiştir; kamu ve özel tüm işyerlerini kapsar.
• Önceki dönemde 4857 sayılı İş Kanunu'na dayanan İSG yönetmeliği Danıştay'ca iptal edilmiştir; gerekçe, konunun kanunla düzenlenmesi gerekliliğidir.
• Dilaver Paşa Nizamnamesi (1865) maden işçilerine yönelik ilk düzenlemelerdendir; günlük 10 saat çalışma öngörür.
• İşveren iş kazasını kazadan sonra 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir; meslek hastalığında süre öğrenilen tarihten başlar.

Tehlike, risk ve korunma ilkeleri

• Tehlike zarar verme potansiyelidir; risk, bu tehlikeden zarar doğma olasılığıdır.
• Değerlendirmede önce tehlikeler belirlenir, sonra riskler analiz edilip derecelendirilir.
• Korunmada önce risk kaynağında giderilir, sonra toplu önlemler alınır; kişisel koruyucu donanım (KKD) son çaredir.
• KKD kullanıcının sağlığını korur; teknik ve örgütsel önlemlerin yerine geçmez.
• Ramak kala olay, zarar vermeden atlatılan olaydır.

Fiziksel etmenler

• Normal hava basıncı 76 cm (760 mm) cıva sütunudur; aşırı düşük veya yüksek basınç dolaşım ve solunum sorunları yapar.
• İç ortam iklimi hava sıcaklığı, bağıl nem, hava hareketi ve radyant ısıyla değerlendirilir; hava hızını anemometre ölçer.
• Aydınlatma: doğrudan ulaşan direkt, yansıyarak ulaşan endirekt, yalnız çalışılan noktaya yönelen lokal aydınlatmadır.
• 20 Hz altı sesler subsonik, 20 kHz üstü sesler ultrasoniktir; aradaki sesler işitilebilir.
• Nötron ışınları yüksüz çekirdek parçacıklarıdır, derine işler ve zırhlanması zordur; gama ve X ışınları elektromanyetik dalgadır.
• İşitme kaybı gürültüyle, el-kol titreşiminde beyaz parmak, tüm vücut titreşiminde bel ve omurga sorunları ilişkilidir.

Kimyasal ve biyolojik etmenler

• Her kimyasal zehirli değildir; bazıları yalnızca belirli koşullarda tehlikelidir.
• Alerjik maddeler duyarlılık yaratır; tekrar maruziyette belirti görülür.
• Atık madde, ekonomik değeri olmayan ve ortamda istenmeyen artıklardır.
• Biyolojik etkenler dört gruba ayrılır; Grup 2 etkenler insanda hastalık yapabilir, yayılma ihtimali düşüktür, tedavi mümkündür.
• Biyolojik risk değerlendirmesinde maruziyetin türü, düzeyi ve süresi saptanır.
• Laboratuvarda iğnesi kilitlenen enjektör kullanılır; yeme içme yapılmaz, çıkışta eller yıkanır, riskli işler güvenlik kabininde yapılır.
• Tüberküloz bakteriyel bir enfeksiyondur.

Meslek hastalıkları ve maruziyet

• Meslek hastalığında etken net tanımlanmalı, kendine özgü klinik tablo bulunmalı, meslekte görülme sıklığı yüksek olmalıdır.
• Kalay tozuna bağlı pnömokonyoz stannozis adını alır.
• Lejyonellozis bakteriyel kökenlidir; fiziksel etmenlere bağlı meslek hastalığı sayılmaz.
• Yükümlülük süresi, etkenle temasın bitişi ile hastalığın görülmesi arasında kabul edilen azami süredir.
• Kısa süreli maruziyet 15 dakikalık ortalamadır; günde en fazla 4 kez, aralarında en az 60 dakika olmalıdır.

Acil durum, KKD ve istatistik

• Acil durum ekipleri söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleridir; denetim ekibi bunlardan değildir.
• Plan sırası: planlama ekibi kurma, mevcut durum, risk değerlendirmesi, planın hazırlanması (IV-II-III-I).
• Kaza sıklık, ağırlık ve olabilirlik oranları işyerleri arası karşılaştırma ölçüleridir.
• Yalıtkan pense, eldiven, ayakkabı ve hat tüfeği elektrik işlerine özgüdür; fosforlu yelek görünürlük içindir.
• Çalışma ortamı denetimi sağlık ve güvenliği tehdit eden etmenleri giderir; kâr ve ücret artırmak hedefi değildir.

Yapı ve maden işleri

• Proje sorumlusu işveren adına projenin hazırlanması, uygulanması ve denetiminden sorumludur.
• Sağlık ve güvenlik koordinatörleri hazırlık ve uygulama safhalarında İSG eşgüdümünü yürütür.
• Yapı iş defteri resmî defterdir; yetkin ve sorumlu kişilerce tutulur.
• Madende lağım, taşta açılan galeri veya patlayıcı deliğidir; metanın havayla karışması grizudur.
• Elle kazı ve yükleme yapılan açık ocakta kademe yüksekliği en çok 3 metredir.

İş hukuku temelleri

• 30 iş gününden uzun süren işler sürekli iştir; sözleşmesi sürekli iş sözleşmesidir.
• Kıdemi 1 ile 5 yıl arasındaki işçiye 14 gün yıllık ücretli izin verilir.
• Genel tatil günleri 2429 sayılı Kanun'a göredir: resmî ve dinî bayramlar, yılbaşı, 1 Mayıs; 29 Ekim ayrı düzenlenmiştir.
• Şahsen ifa işçinin borcudur; işçiyi gözetme ve eşit işlem işverenin borçlarıdır.
• Stajyer, işleri öğrenmek için işveren yanında bulunan kişidir.

Tehlike

İşyerinde bulunan veya dışarıdan gelen, zarar verme potansiyeli taşıyan etken.

Risk

Tehlikeden kayıp, yaralanma veya zarar doğma olasılığı.

Ramak kala olay

Zarara yol açmadan atlatılan olay.

Kişisel koruyucu donanım

Diğer önlemler yetmediğinde başvurulan son koruma aşaması.

Grizu

Metanın havayla patlayıcı oranlarda karışması.

Lağım

Maden mevzuatında taşta sürülen galeri veya patlayıcı deliği.

Yükümlülük süresi

Etkenle temas bitişi ile hastalığın ortaya çıkışı arasındaki azami kabul edilen süre.

Stannozis

Kalay tozuna bağlı pnömokonyoz.

Proje sorumlusu

İşveren adına yapı projesinin hazırlanması, uygulanması ve denetiminden sorumlu kişi.

Alerjik madde

Solunum veya deri yoluyla duyarlılık oluşturan, sonraki maruziyette tepki doğuran madde.

Atık madde

Ekonomik değeri olmayan, çalışma ortamında istenmeyen sanayi artığı.

• Tehlike potansiyeldir, risk ihtimaldir; ikisi sık karıştırılır.
• Subsonik 20 Hz altı, ultrasonik 20 kHz üstüdür; yer değiştirilerek sorulur.
• Sayısal ifadelerde dikkat: 3 iş günü bildirim, günde 4 maruziyet, 60 dk ara, 3 metre kademe, 76 cm basınç.
• Yanlış olanı soran sorularda şıklardaki üretim, kâr veya hız gibi verimlilik amaçları genelde doğru cevaptır.
• Proje sorumlusu ile sağlık ve güvenlik koordinatörü ayrı görevlerdir.