ATA-AÖF Siyaset Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Siyaset Sosyolojisi dersi; iktidar, devlet, toplumsal sözleşme, ideolojiler (muhafazakârlık, sosyalizm, milliyetçilik, feminizm), sivil toplum, hoşgörü ve küreselleşme gibi temel kavram ve düşünürleri ele alır. Sınavda düşünür-eser-kavram eşleştirmeleri ve doğru-yanlış ifade ayıklama soruları öne çıkar.

Siyaset ve devlet anlayışının kökenleri

• Aristoteles insanı doğası gereği siyasal canlı (zoon politikon) sayar.
• Aristoteles'e göre devlet doğal bir oluşumdur; devlet dışında yaşayan ya hayvan ya da Tanrı olabilir.
• Machiavelli'nin siyaset felsefesi eseri Prens (Il Principe) adını taşır.
• Sokrates toplumsal sözleşme kuramının temsilcisi değildir.

Toplumsal sözleşme kuramı

• Klasik temsilciler Hobbes, Locke ve Rousseau'dur.
• Locke'a göre doğa durumunda akıl niteliğindeki doğal hukuk geçerlidir.
• Locke'ta hukuki otorite olmadığından suçluyu engelleme ve cezalandırma bireylerin üzerine düşer.
• Herkesin herkesle savaşı anlayışı Hobbes'a aittir, Locke'a değil.

İktidar kavramı ve Foucault

• İktidar/güç (power) kelime kökeni bakımından mülk, erk, saltanat ve denetleyebilme gücünü karşılar.
• Russell iktidarı amaçlanan etkilerin üretimi olarak tanımlar.
• Foucault'ya göre siyaset aile, evlilik, ebeveyn-çocuk gibi mikro ilişkiler dahil her yerde bulunur.
• Siyaseti savaş ve kaosu önleyen düşünceler bütünü sayan görüş Foucault'ya uymaz.

İdeolojiler ve toplumsal akımlar

• Muhafazakârlığın klasik anlatımı Burke'ün Fransa'daki Devrim Üzerine Düşünceler eserindedir; Aydınlanmaya tepki olarak doğmuştur.
• Sosyalistler eşitsizlik ve rekabetin kaynağını özel mülkiyette görür.
• Feministler kadın-erkek arasındaki eşitsiz güç ilişkisini ataerkillik kavramıyla anlatır.
• Milliyetçiliğin siyasal etkisini yitirip sanat, ekonomi, spor yarışına dönüşmesi zayıflamasına işaret eder.

Hoşgörü ve felsefi yaklaşımlar

• Hoşgörü hem etik bir ideal hem toplumsal bir ilkedir.
• Hoşgörü bireysel özerkliği yansıtır ve insanların birbirine davranış kurallarını belirler.
• Locke hoşgörüyü kuramsal değil, pratik ve siyasal (özellikle dinî) sorun olarak ele almıştır.
• Komüniteryan felsefeye göre birey değerlerini ve otorite yargılarını doğduğu toplum ve kültürden alır.

Sivil toplum ve demokrasi

• Sivil toplum devletten bağımsızdır ve devleti denetler.
• Sivil toplumun devletin kontrolündeki doğal yapı olduğu savı demokratik ilkelerle çelişir.
• Erken Cumhuriyet ve tek parti döneminde sivil toplum örgütleri devletin kontrol ve gözetimi altındaydı.

Küreselleşme

• Uluslararası ilişkilerin artması, teknolojik gelişme, çok uluslu şirketler ve ticari engellerin kalkması süreci hızlandırır.
• Ulus-devlet egemenliğinin pekişmesi hızlandıran etken değildir; egemenliğin aşınması tartışma konusudur.
• Küreselleşme herkesçe desteklenmemiş, farklı toplumlarda eleştiri, direniş ya da kabul gibi çeşitli tepkiler görmüştür.

Zoon politikon

Aristoteles'in insanı doğası gereği siyasal canlı olarak niteleyen deyişi.

Toplumsal sözleşme

Devletin ve siyasal otoritenin bireyler arası anlaşmaya dayandığını savunan kuram.

Doğa durumu

Devlet öncesi durumdur; Locke'ta doğal hukukun egemen olduğu, Hobbes'ta herkesin herkesle savaştığı hâl.

İktidar/Güç (Power)

Mülk, erk ve denetleyebilme gücünü karşılayan; Russell'a göre amaçlanan etkilerin üretimi.

Ataerkillik (Patriarchy)

Erkeğin toplumsal kurumlarda egemen olduğu eşitsiz ve hiyerarşik düzen.

Muhafazakârlık

Aydınlanma düşüncesine ve Fransız İhtilali'ne tepki olarak doğan, Burke'le klasikleşen görüş.

Komüniteryan felsefe

Bireyin değer ve kimliğinin içinde doğduğu toplum ve kültürce biçimlendiğini savunan yaklaşım.

Sivil toplum

Devletten bağımsız olan ve devleti denetleyen toplumsal alan.

Küreselleşme

Uluslararası ilişki, teknoloji ve ticaretle hızlanan, farklı tepkiler doğuran dünya ölçeğinde bütünleşme süreci.

Hoşgörü

Hem etik ideal hem toplumsal ilke olan, bireysel özerklik ve davranış kurallarını birleştiren ilke.

• Hobbes'un doğa durumu (herkesin herkesle savaşı) ile Locke'un doğa durumu (akıl niteliğinde doğal hukuk) karıştırılmamalı.
• Düşünür-eser eşleşmeleri sık sorulur: Burke - Fransa'daki Devrim Üzerine Düşünceler, Machiavelli - Prens.
• Olumsuz kökler (değildir, söylenemez, doğru değildir) dikkatle okunmalı; sivil toplumun devletten bağımsız ve denetleyici olduğu unutulmamalı.
• Küreselleşme ile ilgili 'herkes destekledi' ya da 'ortaklaşa ilerledi' gibi mutlak ifadeler genellikle yanlıştır.