ATA-AÖF Sporda Beceri Öğrenimi Çıkmış Sorular

Ders, sporda beceri öğreniminin temellerini ele alır: motor beceri türleri, denge, öğrenme evreleri, alıştırma biçimleri, geri bildirim, transfer ve gelişim dönemleri. Amaç, hareketin nasıl öğrenildiğini ve performansın nasıl değiştiğini anlamaktır.

Beceri sınıflaması ve denge

• Kapalı beceri sabit, öngörülebilir ortamda yapılır; sabit hedefe ok atmak buna örnektir.
• Açık beceri değişken ortamda yapılır; denizde kano sürmek örnek verilebilir.
• Ortam hareketli, nesne sabit, vücut hareketsiz ve nesne manipülasyonu varsa bant üzerinde telefonla yürümek bu sınıfa girer.
• Dinamik denge hareket sırasında, statik denge sabit duruşta kullanılır; koşu ve atlama dinamik dengeye dayanır.
• Postüral stabilite, ağırlık merkezinin destek yüzeyi üzerinde tutulması yani dengedir.

Motor program ve motor uygunluk

• Güncel motor program anlayışı Richard Schmidt'in genelleştirilmiş motor program ve şema kuramına dayanır.
• Her hareket için ayrı program yerine benzer hareketleri yöneten esnek bir program öngörülür.
• Motor uygunluk, fiziksel uygunluk ile motor yetenek özelliklerinin bütünüdür ve genel motor yeteneğin parçasıdır.
• Kuvvet, sürat, dayanıklılık, esneklik, koordinasyon ve denge motor uygunluğun bileşenleridir.

Öğrenme evreleri ve zihinsel prova

• Önceden düşünme evresinde hareket zihinde canlandırılır, öznel değerlendirilir ve planlamaya geçilir.
• Zihinde canlandırma, hareketin bedenen yapılmadan önce defalarca zihinde denenmesidir; sıra ve zamanlamayı pekiştirir.
• Fitts ve Posner modeli üç aşamalıdır: bilişsel, bağlantı kurma, otonom.
• Bilişsel aşamada ne yapılacağı kavranmaya çalışılır ve hata çoktur.
• Otonom aşamada hareket otomatikleşir, dikkat ihtiyacı en aza iner, dikkat taktik gibi dış unsurlara kayabilir.

Alıştırma, transfer ve performans

• Rastgele alıştırmada beceriler karışık sırayla çalışılır; antrenmanda performans düşebilir ama kalıcılık ve transfer artar.
• Blok alıştırmada aynı beceri art arda tekrarlanır; kısa vadeli performans yüksek, kalıcılık düşüktür.
• Transfer, önceki öğrenmenin yeni öğrenmeye etkisidir; benzer hareketler olumlu, çatışan kalıplar olumsuz transfer doğurur.
• Adapte olabilirlik, beceriyi kişisel, görevsel veya çevresel değişikliklere göre ayarlayabilmektir.
• Uyarlanabilirlik denge ve uyum etkenlerine dayanır.
• Öğrenmeyle beyin aktivitesi, öğrenme hızı, koordinasyon, kontrol ve enerji ekonomisi değişir; gelişim seviyesi bunlardan değildir.
• Performans eğrileri grup ortalamasını gösterir, bireysel farklılıkları gizler.

Geri bildirim

• Geri bildirim, performans sırasında veya sonrasında beceri hakkında edinilen bilgidir.
• İçsel geri bildirim hareketten kendiliğinden doğan duyusal bilgidir; dışsal olanı antrenör gibi kaynaklar sağlar.
• Sonuç bilgisi (KR) hedefe ulaşma düzeyini bildirir; koşu süresinin söylenmesi örnektir.
• Performans bilgisi sonucu değil, hareketin nasıl yapıldığını yani tekniği anlatır.

Algı ve kas-sinir sistemi

• Algı süreci duyusal sistemin işidir; görme, işitme, dokunma ve propriyosepsiyon bilgi sağlar.
• İskelet ve kas sistemleri hareketi uygular.
• İnnervasyon, organ veya dokunun sinirlerle donatılmasıdır.
• İskelet kasları tendonlarla kemiğe tutunur, istemli çalışır; sayıları 639 çift kabul edilir.

Gelişim kuramları

• Piaget'e göre 11 yaş ve üzeri soyut işlemler dönemidir; varsayımsal düşünme gelişir.
• Bilişsel çıraklık Piaget'e değil sosyokültürel yaklaşıma aittir.
• Erikson'da kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası evresi yaklaşık 12-20 yaşı kapsar.
• Erikson'un son evresi 60 yaş ve sonrasındaki benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluktur.

Dinamik denge

Vücut hareket hâlindeyken dengenin korunmasıdır.

Statik denge

Sabit duruşlarda, örneğin tek ayakta durmada kullanılan denge türüdür.

Postüral stabilite

Ağırlık merkezini destek yüzeyi üzerinde tutabilme becerisi, yani denge.

Rastgele alıştırma

Farklı becerilerin karışık sırayla çalışıldığı, kalıcılığı artıran alıştırma biçimi.

Olumlu transfer

Önceki becerinin yeni becerinin öğrenilmesini kolaylaştırmasıdır.

Sonuç bilgisi (KR)

Hareketin sonucuna ilişkin dışsal geri bildirimdir.

Otonom aşama

Hareketin otomatikleştiği ve dikkat gereksiniminin en düşük olduğu aşamadır.

Adapte olabilirlik

Beceriyi değişen koşullara göre uyarlayabilme özelliğidir.

Motor uygunluk

Fiziksel uygunluk ve motor yetenek özelliklerinin bütünüdür.

İnnervasyon

Organ ya da dokunun sinirsel bağlantısı ve sinirlerle donatılmasıdır.

Genelleştirilmiş motor program

Benzer hareketleri yöneten esnek program anlayışıdır; Schmidt'e aittir.

• Önceden düşünme evresi ile zihinde canlandırma evresi karıştırılmamalı; ilkinde değerlendirme ve planlama, ikincisinde zihinsel prova vurgulanır.
• Sonuç bilgisi (KR) sonucu, performans bilgisi tekniği bildirir.
• Blok alıştırma kısa vadede başarılı, rastgele alıştırma uzun vadede kalıcıdır.
• Kapalı beceride ortam sabit ve öngörülebilir, açık beceride değişkendir.
• Erikson evreleri yaş aralıklarıyla, Piaget dönemleri ise adlarıyla eşleştirilmelidir.