AUZEF Acil Durum ve Afet Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar Çıkmış Sorular

Ders, acil durum ve afet yönetimini iş sürekliliği, güvenlik yönetişimi ve kriz yönetimi çatısı altında ele alır. Türkiye'deki mevzuat gelişimi, bütünleşik afet yönetimi, kritik altyapı ve Coğrafi Bilgi Sistemleri gibi çağdaş araçlar işlenir.

Kriz ve kriz yönetimi

• Kriz süreci genel olarak üç evreden oluşur: kriz öncesi, kriz anı ve kriz sonrası.
• Güvenliğin belirsiz olduğu, sorunların iç içe geçtiği dönemler kriz yönetimiyle aşılmaya çalışılır.
• Krizleri önceden öngörmek, önlemek ya da zararı azaltmak için planlama kullanılır.
• Kriz yönetim planları düzenli güncellenmeli ve eğitimle desteklenmeli; ilk hâliyle sabit bırakılması yanlıştır.
• Afetin boyutu büyüdükçe müdahale ve iyileştirme evreleriyle birlikte kriz yönetimine geçilir.
• Afet öncesi koruma çalışmaları risk yönetimi, afet sonrası düzeltme çalışmaları kriz yönetimi olarak adlandırılır.

Bütünleşik afet yönetimi ve yönetişim

• Bütünleşik afet yönetimi dört aşamadan oluşur: risk azaltım, hazırlık, müdahale ve iyileştirme.
• Tüm aşamalar ve paydaşlar (kurumlar, STK'lar, yerel yönetimler) eş güdümle bütünlüklü yönetilir.
• Aşamaları bir arada koordine eden ana birim Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezidir.
• Yönetim hiyerarşik ve merkezî kontrolü, yönetişim ağ temelli, paydaş odaklı esnek yapıyı anlatır.
• Yönetişimin kullanım alanları arasında yeni kamu işletmeciliği, iyi yönetişim, minimal devlet ve sosyo-sibernetik sistemler vardır.
• Acil durum ve afet yönetimindeki çağdaş yaklaşımları kapsayan daha geniş çatı kavram güvenlik yönetişimidir.

İş sürekliliği ve süreç güvenliği

• Çağdaş acil durum ve afet yaklaşımları iş sürekliliği başlığı altında geliştirilir.
• Güvenlik süreç yönetimi, iş yeri ve iş akışında fiziki güvenlikle birlikte işin devamını da hedefler.
• İş süreci güvenliği; iş sağlığı ve güvenliği, bilgi güvenliği, fiziki güvenlik ve acil durum yönetimiyle ilişkilidir.
• Güvenlik ihtiyacı, kabul edilebilir risklerin belirlenmesi ve süreklilik şartlarının sağlanmasıyla saptanır.
• Başarı ölçütlerinden biri artık risktir.
• Üretimi etkileyen tehditler 'tehdit ve unsurlar' başlığında toplanır; sektör ya da işletmeye göre saptanması mikro ölçektir.

Makro ve mikro düzey çalışmalar

• Makro düzeyde genel politika ve sistem ölçeğinde çözüm ve araçlar üretilir.
• Mikro düzeyde her düzlemde akademik çalışmalar yürütülür.
• Tehdit ve unsurların tespiti ülke güvenliği modeliyle yapılır.
• Sertifikasyon ve akreditasyon, alanın kurumsallaşması ve standartlaşması için önemli çalışmalardır.
• Planlama ve yöntem alt başlıklarından biri Çok Boyutlu Karar Verme Metodlarıdır.
• İtibar yönetimi, iş akışını afete uygun hâle getirme alt başlıklarından değildir.

Türkiye'de mevzuat ve kurumsal yapı

• 7269 sayılı Kanun eski dönemin düzenlemesidir; 1999'da yürürlüğe girdiği ifadesi yanlıştır ve teknolojik afetlere gereken önemi vermemiştir.
• 1999 Marmara Depremi'ne kadar afetler meydana geldikten sonra gündeme gelirdi.
• 5902 sayılı Kanun (2009) afet yönetimi teşkilatını AFAD çatısı altında topladı.
• 5902 daha geniş aktör çerçevesi kurdu; işçi ve işveren sendikaları bu aktörler arasında sayılmaz.
• Önceki dönemde etkili bir ulusal strateji oluşturabilecek kurumlar bulunmuyordu.
• En önemli zayıflık, sistemin yalnızca depreme odaklanmasıdır.
• Olağanüstü hâli bugün Cumhurbaşkanı ilan eder; İçişleri Bakanlığı ilan etmez.

Kritik altyapı ve KBRN

• Kritik altyapı tanımı ülkeden ülkeye değişir; AB tanımı spor alanını içermez.
• KBRN korunmasında asıl sorumlu kurum AFAD'dır.
• KBRN çalışmaları arasında akademik çalışmaların artırılması sayılmaz.
• Kritik tesislerde eski yönetmelik ve talimatlardan vazgeçilmemesi yanlış bir yaklaşımdır.

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve teknoloji

• CBS veriyi yönetme, işleme, çözümleme ve sunma yeteneklerine sahiptir; soyutlama bunlardan değildir.
• Hava kalitesi analiz sistemi CBS uygulama alanları listesinin dışında bırakılmıştır.
• Jeo-uzamsal çözümleme yöntemleri genetik alanında geliştirilen alanlardan değildir.
• Çağdaş yaklaşımlar büyük veri, nesnelerin interneti ve yazılımlara dayanır.
• Merkezlerin bütçesi gibi idari ve mali konular çalışma alanına girmez.

Amaçlar ve genel çerçeve

• Önceleri yalnızca egemen devlete ait işlevler bugün kamu yararı amacıyla yürütülür.
• Afet yönetiminin amacı afetten önceki yaşamı daha iyi duruma getirmek olarak sayılmaz.
• Geri bildirim ve acil durumlar bütünleşik afet yönetiminin aşama ya da bileşenleri arasında sayılmaz.
• Süreklilik ve sürdürülebilirlik çağdaş uygulamalarla kesişen başlıklar arasında yer almaz.

Bütünleşik Afet (Kriz) Yönetimi

Tüm aşamaların ve paydaşların eş güdüm içinde bütünlüklü yönetilmesidir.

Güvenlik yönetişimi

Acil durum ve afet yönetimindeki çağdaş yaklaşımları da içine alan geniş çatı kavramdır.

Güvenlik süreç yönetimi

Fiziki güvenliğin yanında süreçlerin güvenliğini ve devamını amaçlayan yönetim biçimidir.

Risk yönetimi

Afet öncesinde korumaya yönelik yürütülen çalışmalardır.

Kriz yönetimi

Afet sonrasında düzeltmeye yönelik çalışmalar ile belirsiz dönemlerin aşılmasını kapsar.

Yönetişim

Ağ temelli, paydaşları merkeze alan esnek yapıyı anlatır.

Artık risk

Başarıyı ölçmede kullanılan ölçütlerden biridir.

Kabul edilebilir risk

Güvenlik ihtiyacının belirlenmesinde esas alınan, işin sürmesi için katlanılabilir risk düzeyidir.

CBS

Veriyi yöneten, işleyen, çözümleyen ve sunan Coğrafi Bilgi Sistemleri teknolojisidir.

KBRN

Korunmasında asıl sorumlu kurumun AFAD olduğu tehdit alanıdır.

5902 sayılı Kanun

2009'da afet yönetimi teşkilatını AFAD çatısı altında toplayan düzenlemedir.

• Yönetim (hiyerarşik, merkezî) ile yönetişim (ağ temelli, esnek) karıştırılmamalıdır.
• Risk yönetimi afet öncesi, kriz yönetimi afet sonrası ve büyük afet durumuna aittir.
• Olumsuz kökle sorulan sorularda (yer almaz, yanlıştır) seçenekler kapsam dışı kavramlara göre elenmelidir.
• 7269 ve 5902 sayılı kanunların dönemleri ve nitelikleri birbirine karıştırılmamalıdır.