AUZEF Çocuk, Gençlik ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, çocukluğun tarihsel olarak nasıl algılandığını, çocuk ve ergen gelişimine ilişkin başlıca kuramları ve çocuk ile gençlere yönelik sosyal hizmet uygulamalarını, kurumları ve yasal çerçeveyi ele alır. Çocuk ihmali ve istismarı, risk grupları ile planlı müdahale süreci de önemli yer tutar.

Çocukluk anlayışının tarihsel gelişimi

• Çocukluğun ayrı bir yaşam evresi sayılması görece yenidir; yazılı kaynaklara göre yaklaşık 1700 sonrasında ortaya çıkmıştır.
• Orta Çağ öncesinde çocukluğa özgü belirgin kaynaklar azdır ya da yoktur.
• Antik Çağ'da çocuklar tanrılara adak olarak öldürülmüş, köle gibi çalıştırılmış, kız çocukları toprağa verilmiştir.
• Aydınlanma ile insan onuruna dayalı felsefeler çocuğa daha insancıl bakışı getirmiştir.
• Bir toplumun gelişmişliği giderek çocuğa yönelik yaklaşımlarına bakılarak değerlendirilmektedir.
• Çocukların bilimsel yöntemlerle incelenmesi yaklaşık yüz yıl önce başlamıştır.

Düşünürler ve gelişim kuramları

• John Locke çocuğu boş levha sayar; karakter yaşantı ve çevreyle biçimlenir, çocuğa şiddetten vazgeçilmesine zemin hazırlamıştır.
• Rousseau çocuğu doğuştan doğru-yanlış anlayışına sahip, kendi büyüme planı olan soylu vahşi olarak görür; gelişim evre ve olgunlaşmaya dayanır.
• Freud psikanalitik yaklaşımın kurucusudur; Erikson ise gelişimi yaşam boyu süren sekiz evrede inceler.
• Piaget çocuğu etkin bir öğrenen sayar ve bilişsel gelişimi dört evreye ayırır.
• Kohlberg ahlaki gelişimi üç düzeyde ele alır; ceza ve ödüle göre davranma gelenek öncesi düzeydir.
• Eklektik yaklaşım kuramların yararlı yönlerini birleştirir; bütüncü yaklaşım parçaları birlikte değerlendirir.

Doğum öncesi, bebeklik ve aile

• Anne karnındaki süre yaklaşık 280 gündür; 37. haftadan önceki doğum erken doğumdur.
• Yaklaşık 2,5 kg altındaki bebekler düşük doğum ağırlıklıdır ve yakın tıbbi izlem gerektirir.
• İnsanda 23 çift kromozom vardır; hücreler mitozla kendini eşler.
• Doğum sonrası yaklaşık altı haftalık dönemde anne depresyon yaşayabilir; bağ kurma bu dönemde zorlaşabilir.
• Bağ kurma, Bowlby'nin bağlanma kuramına dayanır ve çocuğun sonraki ruh sağlığını etkiler.
• Baumrind'e göre sevgi yüksek, denetim çok düşükse tutum izin vericidir; demokratik tutumda sınırlar net ve gerekçelidir.

Ergenlik ve riskler

• Ergenlik çocukluk ile yetişkinlik arasında köprü kuran geçiş evresidir; yetişkinliğe geçiş yaklaşık 17-30 yaş aralığında anlatılır.
• Elkind'e göre ergen benmerkezciliğinin iki yönü hayali seyirci ve kişisel efsanedir.
• Beden hızla olgunlaşırken karar verme ve dürtü denetimi geç gelişir; bu duruma asenkronize büyüme denir.
• Sosyal kimlikten emin olmayan ergen akran baskısına daha açıktır.
• Göç; dil sorunu, destek kaybı ve kültürel aidiyet yitimiyle ergeni zorlar.
• NEET, ne okulda ne işte ne de kursta olan 15-24 yaş gençleri anlatan riskli durumdur.

Çocuk ihmali ve istismarı

• Bugün istismar sayılan birçok tutum geçmişte olağan karşılanırdı; örneğin çocuğu dövmek.
• Dünya Sağlık Örgütü 18 yaş altındaki çocuğa yönelik kötü muameleyi, ihmali ve ticari sömürüyü geniş biçimde tanımlar.
• İhmal, temel gereksinimlerin sürekli karşılanmamasıdır; istismar ise zarar verici eylemdir.
• Sorun dünyada ilk kez ABD'de gündeme gelmiştir.
• Türkiye'de 1985'e kadar bu alanda çalışma bulunmamaktadır.

Sosyal hizmet mesleği ve yöntemleri

• Mesleğin temel görevi, savunmasız kişilerin iyilik halini artırmak ve temel gereksinimlerini karşılamasına yardım etmektir.
• Mary Richmond 1917'de Sosyal Teşhis eseriyle bireylerle çalışmanın temelini atmıştır.
• Bireyle, ailelerle, grupla, örgütlerle ve toplumla çalışma müdahale yöntemleridir.
• Planlı müdahale sürecinin ilk basamağı, güvene dayalı ilişkinin kurulduğu bağlantı kurmadır.
• Ekolojik yaklaşım sorunu birey ile çevresi arasındaki etkileşimde arar.
• Meslek tanımı 2001'de Uluslararası Sosyal Hizmet Konfederasyonunca onaylanmıştır.

Hukuk, kurumlar ve hizmetler

• Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre daha erken reşit olma yaşı yoksa 18 yaşına kadar herkes çocuktur.
• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu korunma ihtiyacı olan ve suça sürüklenen çocukları kapsar.
• Sosyal İnceleme Raporu, çocuğun koşullarını inceleyip uygun tedbiri öneren belgedir.
• Adalet Bakanlığı bünyesinde Denetimli Serbestlik Merkezleri çocuğun topluma kazandırılmasını sağlar.
• Koruyucu aile hizmetinde çocuk devlet denetiminde bir aileye yerleştirilir ve yasal soybağı değişmez.
• Hizmet veren kuruluşlar kamu, yerel yönetim, özel sektör ve sivil toplum olarak gruplanır.

Bütüncü yaklaşım

Birbiriyle bağlantılı parçaların birlikte ele alınarak konunun anlaşılmasını savunan görüş.

Eklektik yaklaşım

Tek kurama bağlanmadan çeşitli kuramların yararlı yönlerini birleştirme.

Kişisel efsane

Ergenin kendini eşsiz ve zarar görmez sanması.

Hayali seyirci

Ergenin herkesin kendisini izlediğine inanması.

Gelenek öncesi düzey

Kohlberg'de doğruluğun ceza ve ödüle göre belirlendiği ahlak düzeyi.

Asenkronize büyüme

Bedenin yetişkinleşip zihinsel ve duygusal gelişimin geride kalması.

NEET

Eğitimde, istihdamda veya kursta bulunmayan genç grubu.

Sosyal İnceleme Raporu

Mahkemeye sunulan, çocuğun durumunu ve önerilen tedbiri içeren belge.

Koruyucu aile

Çocuğun geçici ya da kalıcı olarak gönüllü bir aile yanında bakılması.

Çocuk ihmali

Çocuğun beslenme, sağlık, eğitim ve sevgi gereksinimlerinin sürekli karşılanmaması.

Planlı müdahale

Sosyal hizmette birbirini izleyen basamaklarla yürütülen sistemli çalışma süreci.

Ekolojik yaklaşım

Bireyi aile, okul ve toplumla etkileşimi içinde değerlendiren görüş.

• Locke boş levha (boş ayna) görüşüyle çevreyi öne çıkarır; Rousseau ise doğuştan gelen plan ve olgunlaşmayı vurgular.
• İhmal pasif bir ihlaldir, istismar ise aktif zarar verici eylemdir; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Hayali seyirci ile kişisel efsane ergen benmerkezciliğinin iki farklı öğesidir.
• Olmayan birimler sorulur: Kimsesizler Genel Müdürlüğü, Ergen Sorunları Daire Başkanlığı, yurtdışı sektör gibi seçenekler yanlıştır.
• Sayılar sık sorulur: Erikson 8 evre, Piaget 4 evre, Kohlberg 3 düzey, 5395 sayılı kanun, 18 yaş, 280 gün, 23 çift kromozom.