AUZEF Afetlerde Tıbbi Müdahale Çıkmış Sorular

Ders; afet kavramını, afet yönetiminin evrelerini, biyolojik ve kimyasal tehditleri, ezilme (crush) sendromunu, risk altındaki grupları, triyajı ve temel ilk yardım uygulamalarını kapsar. Afet öncesi, sırası ve sonrasında sağlık profesyonellerinin görevleri ön plandadır.

Afet kavramı ve yönetim evreleri

• Afet, toplumun tepki verme, uyum sağlama ve baş etme kapasitesini aşan olaydır.
• Yanıt evresinin hedefi yaşamı kurtarmaktır; yanıtta sağlık personelinin öncelikli görevi afet triyajıdır.
• Hazırlık evresinde triyaj yapılmaz; triyaj yanıt evresinin işidir.
• İyileşme evresinde yaralı kurtarma ve ilk yardım yürütülmez; sağlık profesyonellerinin sorumluluğu bu evrede en ağırdır.
• Afet yönetim planı hazırlanırken çeşitli sektörler rol alır; öğretmen bu sektörler arasında sayılmamıştır.
• Akut müdahale evresi Faz 1 olarak adlandırılır.

Biyolojik ajanlar: genel bilgiler

• Aynı bölgede yaşayanların birbirinden farklı belirti göstermesi, saldırıların ortak özelliği değildir.
• Biyolojik ajanla gelişen hastalık ile doğal enfeksiyon zinciri arasındaki tek fark yayılım yoludur.
• Japonların deneylerinde hepatit etkeni şehirlere yayılanlar arasında sayılmamıştır; ABD, Serratia marcescens ile hava etkisini denemiştir.
• Patlayıcıların ısı ve basıncı biyoaktif maddeyi etkisiz kılabilir; aerosol sprey ajanı pratik yayar.
• Şarbon A sınıfıdır; stafilokok enterotoksini yeni ortaya çıkan tehdit listesinde değildir.
• Standart önlemlerde el yıkama, eldiven, gömlek, maske ve gözlük vardır; enjektör bu kapsamda değildir. Terle bulaşma olmaz.

Şarbon, çiçek hastalığı ve sinir ajanları

• Deri şarbonunda kaşıntılı yara ve eskar dokusu görülür.
• Çiçek hastalığının etkeni variola virüsüdür ve damlacıkla yayılır.
• Çiçek hastalığı iki klinik biçimde seyreder.
• Sinir ajanı maruziyetinde geçici körlük beklenen bir bulgu değildir.
• Mukokütanöz ajan maruziyetinde kişi temiz havaya alınması tedavi girişimleri listesinde yer almaz.

Botulizm

• Türleri: gıda kaynaklı, yara, bebek ve intestinal botulizm; bakteriyel botulizm ayrı tür değildir.
• Bilinç genellikle açıktır; bilinç kaybı tipik bulgu değildir.
• Paralizi başlangıçta değil, ilerleyen aşamalarda görülür.
• Başlangıç ve ilerleme hızı vücuda giren toksin ve bakteri miktarına bağlıdır.
• Toksin sağlam cildi geçmez, kişiden kişiye bulaşmaz; olağan enfeksiyon kontrol önlemleri yeterlidir.
• Temas eden yüzeylerin dekontaminasyonunda aerosol kullanılmaz.

Ezilme (crush) sendromu

• En sık depremden sonra görülür; en çok alt ekstremite etkilenir.
• Hücre zarı bozulunca potasyum kana geçer; hiperkalemi ritim bozukluğu ve ölüm yapabilir.
• Hiperkaleminin kalpteki etkisi EKG ile izlenir, EEG ile değil.
• Ağırlık ölçütü kreatin kinaz (CK) düzeyidir.
• Sıvı tedavisinde önce izotonik sodyum klorür tercih edilir; hastanede kırıklar sabitlenir.
• Hipovolemik şok sistemik bulgudur, lokal değildir. Kalsiyum glukonat hiperkalemide verilir.

Kimyasal tehdit ve risk altındaki gruplar

• Sivil toplum kuruluşlarına da farkındalık eğitimi verilmelidir.
• Hemşirelerden ekip çalışmasına istekli olmaları beklenir.
• Savunmasızlık: önceden kestirilemeyen, başa çıkılamayan güvenlik açığıdır.
• Ters bakım: en çok gereksinim duyulan anda sağlık hizmetine erişememektir.
• Yaşlılar iki haftalık ilacı doz kutusunda hazır tutmalıdır; afette ishale bağlı ölümler en çok bebeklerde görülür.
• Sevdiklerinin gözetiminde olmak çocuk için risk değil korumadır; asansörlü otobüs engelli donanımına örnektir.

Triyaj

• Triyajın amacı bütün yaralıları kurtarmak değildir; olanakları en çok yarar sağlayacak şekilde kullanmaktır.
• Kodlar kırmızı, sarı, yeşil ve siyahtır; mavi yoktur.
• Hafif yaralılar yeşil, durumu ciddi ama bekleyebilenler sarı kodlanır.

İlk yardım, yaşam zinciri ve kanama

• İlk yardımcı kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalıdır; ilk yardım ilaçlı girişim değildir.
• Yaşam zinciri: erken tanı ve yardım çağırma, erken temel yaşam desteği, erken defibrilasyon, erken ileri yaşam desteği; acil tedavi halka değildir.
• Solunum kontrolü bak-dinle-hisset ile yapılır; kalp ve solunum durmasında göz bebekleri genişler.
• Beyin hasarı geri dönüşsüz hale gelmesi için en kısa süre 5 dakikadır; masaj göğüs kemiğinin alt yarısına yapılır.
• Bilinç kapalı, solunum var ise iyileşme (stabil yan) pozisyonu verilir.
• Toplardamar kanaması aralıksız ve taşar tarzda akar; bası noktası kanama yerine yakın damara uygulanır.
• Şokta nabız hızlı ve zayıftır; kusma olursa baş yana çevrilir. İç kanamada yaralı yüzüstü yatırılmaz.

Afet

Toplumun baş etme ve uyum kapasitesini aşan olay.

Afet triyajı

Yaralıların aciliyete göre renk kodlarıyla sınıflandırılması; yanıt evresinde yapılır.

Crush sendromu

Kas ezilmesi sonucu hiperkalemi ve şok gibi sorunlarla seyreden tablo.

Hiperkalemi

Kanda potasyumun yükselmesi; kalp ritmini bozabilir, EKG ile izlenir.

Kreatin kinaz (CK)

Kas hasarının ağırlığını gösteren laboratuvar ölçütü.

Variola virüsü

Çiçek hastalığı etkeni.

Botulizm

Toksin kaynaklı hastalık; bilinç açıktır, paralizi geç gelişir.

Ters bakım

Bakıma en çok ihtiyaç duyulan anda ona ulaşılamaması.

Savunmasızlık

Öngörülemeyen ve karşı konulamayan güvenlik açığı.

Yaşam zinciri

Erken tanı, temel yaşam desteği, defibrilasyon ve ileri yaşam desteği halkaları.

İyileşme (stabil yan) pozisyonu

Bilinci kapalı ama solunumu olan kişide hava yolunu açık tutan pozisyon.

• Yanıt evresi (yaşamı kurtarma, triyaj) ile iyileşme evresi hedefleri sık karıştırılır.
• Hipokalemi ile hiperkalemi ayrımına dikkat: kalsiyum glukonat hiperkalemide verilir.
• Kalp için EKG, beyin için EEG; soruda yanlış eşleştirme aranır.
• Soruda 'yer almaz' ifadesi varsa şarbon A, diğer B sınıfı gibi sınıf ayrımlarına bakılmalıdır.
• Triyaj renklerinde mavi yoktur; yeşil hafif yaralı, sarı bekleyebilen ciddi yaralıdır.