AUZEF Ambalaj Grafiği Tasarımı Çıkmış Sorular

Ders, ambalajın tarihsel gelişimini, işlevlerini, malzemelerini, grafik ve yapısal tasarım öğelerini, etiket ve piktogramları, renk psikolojisini ve ambalajın pazarlama ile marka iletişimindeki yerini ele alır.

Ambalajın tanımı, işlevleri ve tasarım ilkeleri

• Ambalaj, ürünü bir malzemeyle kaplayıp örten; koruma, taşıma, depolama, satış ve kullanımı kolaylaştıran bir yapıdır.
• Koruma işlevi ürünü dış etkilere, darbeye ve bozulmaya karşı korur; benzer ürünlerle karışmasını önlemek bu işlevin kapsamında değildir.
• Bilgilendirme işlevi tanıtım, kullanım, besin değeri, saklama koşulu, uyarı ve iletişim bilgilerini kapsar.
• Ambalaj tasarımı iki ana başlıkta ele alınır: yapısal (üç boyutlu) öğeler ile grafik (yüzey) tasarım öğeleri.
• Tasarım beş aşamada yürütülür; ilk fikirler tasarım incelemeleri ve sunumları basamağında eleştirilir.
• Ambalajın rolü, hedef tüketicinin yaşam tarzına göre farklılaşır.

Tarihsel gelişim

• İlk insanlar suyu saklamak için hayvan derilerinden yararlanmıştır.
• Ahşap en eski ambalaj malzemesidir; nem ve sıcaktan etkilendiği için yerini büyük ölçüde oluklu mukavvaya bırakmıştır.
• Teneke kutu (cans) patenti konserve endüstrisinin gelişmesini sağlamıştır; Türkiye'de ambalaj sektörü önce teneke kutuda gelişmiştir.
• Ambalaj ve standart kavramının önemini ilk fark eden kişi Josiah Wedgewood'dur.
• Endüstriyel tasarım düşüncesi ilk kez İngiltere'de doğmuştur; Loewy ve Dreyfuss Amerikan endüstriyel tasarımının öncüleridir.
• 1970-80'lerden sonra tüketici bilinci ve teknoloji ambalaj çeşitlerini artırmış, porsiyonluk ambalaj yaygınlaşmıştır.

Ambalaj malzemeleri

• Cam; kum, sodyum karbonat ve kireçtaşından elde edilir, kalıplanabilir, kabartma işlenebilir, sıcakta madde salmaz. Kozmetikte en gösterişli şişeler görülür.
• Metal tüplerde en çok alüminyum kullanılır; metalin dezavantajı içindekini dışarıdan göstermemesidir.
• Kraft kâğıdı kahverengi veya ağartılmış olabilir, yoğunluğu 0,6-0,8 g/cm³ düzeyindedir, kaplanınca su ve gaz bariyeri kazanır.
• PET (polyester) reçinesi şeffaf, dayanıklı ve geri dönüştürülebilir; fakat diğer reçinelere göre pahalıdır.
• Reçine, polimerizasyonla elde edilen toz, tabaka, topak veya sıvı haldeki plastik hammaddesidir.
• Enjeksiyon kalıplamada eritilen termoplastik yüksek basınçla çelik kalıba basılır; adet arttıkça birim maliyet düşer.
• Ahşabın otomasyona elverişsiz olması dezavantajdır.

Etiket, barkod ve piktogramlar

• Etiket, ambalajın ikinci ambalajı sayılır; görevi tüketiciyi bilgilendirmektir, tasarımcıya ait bilgi vermek görev değildir.
• Etiketin biçimi ambalajın formuna göre belirlenir; metinlerin okunabilirliği denenmelidir.
• Tasarımcı adresi yasal zorunlu etiket bilgisi değildir.
• Barkod ürün sınıfı, üretici ülke ve firma, stok ve fiyat bilgisini taşır; satılabileceği kitleyi göstermez.
• Piktogramlar dikkat çekmek ve uyarmak için kullanılır; geri dönüşüm simgesi geri dönüştürülebilirliği, CE işareti Avrupa normlarına uygunluğu bildirir.
• Güvenlik etiketleri dikiş ve açılma noktalarına yapıştırılır; tehlikeli ürünlerde özel açılış mekanizmalı kapaklar kullanılır.

Renk, algı ve grafik öğeler

• Renkler zihinsel etkinliği, fiziksel performansı ve psikososyal durumu etkiler; insanın insanı sevmesi bu kapsamda değildir.
• Pembe; incelik, şefkat ve yumuşaklık çağrıştırır, özellikle kız çocuklarına seslenir.
• Renkle kodlanan bilgi üç temel yapıdan oluşur.
• Görsel tasarımda insanların fizyolojik yapıları dikkate alınır.
• Grafik tasarım ürünleri piktogram, sembol, tipografi ve illüstrasyondur; ambalaj malzemesi bunların dışındadır.
• Tasarımda imge, malzeme, renk ve tipografi kullanılır; tasarımcı imi kullanılmaz.
• Ögelerin uyumlu ve dengeli kullanımı ambalajı sade ve anlaşılır kılar.

Pazarlama, marka ve reklam

• Pazarlama yönetimi, hedeflere ulaşmak için planların uygulanıp denetlenmesini kapsayan süreçtir.
• Üretim anlayışlı dönemde talep arzdan yüksektir, üretici egemendir, müşteri beklentisi önemsenmez.
• 1970'lerden sonra ambalaj pazarlama stratejisini dile getiren bir araç olmuştur; markalar için üç boyutlu reklama dönüşmüştür.
• Marka kimliği amblem/logo, slogan ve renkten oluşur; CEO ismi ve bina cephesi kimlik öğesi sayılmaz.
• Ambalajın dış biçimi marka farkındalığı oluşturur, etiketteki grafik ürüne ayırt edici özellik kazandırır.
• Bilgilendirici reklam yeni ürünü, fiyat değişimini ve yeni kullanım şekillerini duyurur.
• Marka ve ambalaj tasarımının zamanla kademeli gelişmesi evrim kavramıyla anlatılır.

Tasarım süreci ve ekip çalışması

• Tasarımcı pazar araştırmasında rakip, hedef kitle ve önceki tanıtımları sorgular; depolama yeri pazarlama sorusu değildir.
• 4N1K yönteminde Ne? sorusu tasarıma konu ürün, hizmet veya organizasyonu belirler.
• İlk aşamada malzeme için maliyet, sergileme ve nakliye sorulur; üretici firma sorulmaz.
• Tasarımcı pazarlama, finans, ticaret ve sosyoloji bilgisine sahip olmalıdır.
• Başarılı çalışma ortamı şeffaflık, yansızlık, profesyonel iletişim ve güvene dayanır.
• Dijital grafik öğeler ekiplerce paylaşılabilmesi için dosyalara ayrı ayrı yüklenir.
• Gönderici kargonun zamanında ve hasarsız varmasını bekler; organizasyon taşıyıcının işidir.

Reçine

Polimerizasyonla elde edilen, toz, tabaka, topak veya sıvı halindeki plastik hammaddesi.

PET

Şeffaf, yırtılmaya dirençli, geri dönüştürülebilir ama pahalı polietilen tereftalat reçinesi.

Enjeksiyon kalıplama

Eritilmiş plastiğin yüksek basınçla kalıba basılarak şekillendirilmesi.

Kraft kâğıdı

Güçlü yapılı, kahverengi veya ağartılmış, kaplanınca bariyer özelliği kazanan sargılık kâğıt.

Piktogram

Tüketiciyi uyarmak ve dikkatini çekmek için kullanılan evrensel simge.

CE işareti

Ürünün Avrupa normlarına uygunluğunu gösteren işaret.

Etiket

Ambalajın ikinci ambalajı sayılan, ürün bilgisi veren ve görünümü güzelleştiren öğe.

Güvenlik etiketi

Dikiş veya açılma noktalarına yapıştırılan, ürün güvenliğini sağlayan etiket.

Evrim

Marka ve ambalaj tasarımının zamanla kademeli gelişmesi.

Üretim anlayışlı dönem

Talebin arzdan yüksek olduğu, üreticinin egemen olduğu pazarlama dönemi.

4N1K

Tasarım ajansı için temel bilgileri toplayan soru yöntemi.

• Koruma işlevi ile bilgilendirme işlevi karıştırılmamalı; benzerleriyle karışmasını önlemek koruma değildir.
• Çoğu olumsuz soruda yanlış seçenek tasarımcı, üretici veya depo gibi konuyla ilgisiz bir ayrıntıdır.
• Cam ve alüminyum tüp, PET ve enjeksiyon, kraft ve bariyer eşleşmeleri ezberlenmelidir.
• Marka kimliği (logo, slogan, renk) ile CEO ismi ve bina gibi unsurlar ayırt edilmelidir.