Anadolu AÖF Temel İlkyardım Bilgisi Çıkmış Sorular

Ders, olay yerinde ilaçsız yapılan ilkyardımın temel ilkelerini, hayat kurtarma zincirini, temel yaşam desteğini ve kanama, kırık, yanık, şok, zehirlenme gibi sık durumlardaki uygulamaları anlatır. Ayrıca taşıma, triaj ve salgın hastalık kavramlarına da yer verir.

İlkyardımın temelleri ve hayat kurtarma zinciri

• İlkyardım, olay yerinde ilaç kullanmadan yaşamı kurtarmak ya da durumun kötüleşmesini önlemek için yapılan müdahaledir.
• İlk adım ortamın güvenliğini sağlamaktır; bu hem ilkyardımcıyı hem kazazedeyi korur. Suda boğulma olaylarında da önce kendi ve çevrenin güvenliği düşünülür.
• Uygulamada sıra koruma, bildirme ve kurtarma şeklindedir. Zincirin ilk halkası 112'ye haber vermek, son halkası hastane acilindeki müdahaledir.
• İlkyardımcının ilaç verme yetkisi yoktur; morfin gibi ağrı kesiciler yalnız hekimce uygulanır.
• Beyne giden kan 3 dakikada, solunum ve dolaşım 5 dakikada sağlanamazsa beyin hücreleri geri dönüşsüz zarar görmeye başlar.

Değerlendirme ve yaşamsal bulgular

• ABC sıralaması hava yolu (önce ağız içi kontrol), solunum (B) ve dolaşımı kapsar.
• Yetişkinde normal nabız yaklaşık 60 civarında, solunum dakikada 12-20 kadardır.
• Normal vücut sıcaklığı yaklaşık 36-37 derece aralığındadır.
• Bebeklerde bilinç, ayak tabanına hafifçe vurularak değerlendirilir.
• İkinci değerlendirmedeki yüz muayenesinde göz, burun, kulak ve ağız içine bakılır; diş sayısı kontrol edilmez.

Temel yaşam desteği ve hava yolu tıkanıklığı

• Durmuş kalp ve solunumu yeniden başlatmaya yönelik müdahaleye temel yaşam desteği denir.
• Bir döngü 30 kalp basısı ve 2 solunumdan oluşur; basıların hızı dakikada yaklaşık 100'dür.
• Yetişkinde bası, göğüs kemiğinin alt yarısına uygulanır. Bebekte göğüs hacminin yaklaşık üçte biri çökecek kadar bastırılır.
• Çocukta bası sırasında kollar dirsekten bükülmez, güç omuz ve bel kaslarından alınır.
• Hava yolu tamamen tıkanmışsa Heimlich manevrası uygulanır.

Kanamalar ve şok

• Yetişkinde toplam kan miktarı yaklaşık 5 litredir.
• Dış kanamada ilk iş kanayan yere baskı yapmaktır. Kanama durmaz ve ilkyardımcı yalnızsa son çare turnike uygulanır.
• Dirsek kanamasında kolun üst bölümündeki (pazı) atardamara bası uygulanır; el bileği bası noktası sayılmaz.
• Burun kanamasında baş öne eğilir, burun kanatlarına yaklaşık 5 dakika baskı yapılır.
• İç kanamada ağızdan sıvı verilmez.
• Şokta nabız hızlanır, deri soluk olur, solunum hızlanıp yüzeyselleşir; yaralıya şok pozisyonu verilir.

Kırık, çıkık, burkulma ve pozisyonlar

• Kemik bütünlüğünün bozulmasına kırık denir; deri sağlamsa kapalı kırıktır.
• Eklem yüzeylerinin kalıcı ayrılması çıkık, geçici yer değiştirmesi burkulmadır.
• Göğüs yaralanmasında ve kalp krizinde yarı oturur pozisyon verilir.
• Göze batan cisim aceleyle çekilip çıkarılmaz.
• Epilepsi nöbetinde kişi bağlanmaz; çevre güvenli hale getirilir ve nöbetin bitmesi beklenir.

Yanık, soğuk etkisi ve boğulma

• Yanıklar derinliğe göre üç dereceye ayrılır; en tehlikelisi üçüncü derecedir.
• Elektrik çarpmasında önce akım kesilir.
• Asit ve alkali yanıkları kimyasal yanık grubundadır, fiziksel yanık sayılmaz.
• Vücut ısısı 35 derecenin altına inerse hipotermi gelişir; soğuğa bağlı doku hasarı üç derecede değerlendirilir.
• Donmuş kişide solunum yoksa ilk iş 112'yi aramaktır.
• Bilinç kaybı boğulmanın nedeni değil sonucudur.

Zehirlenmeler, deniz canlıları ve yılan

• Zehirlenmelerin en sık görülen türü sindirim yoluyla olanlardır; bakteriyel zehirlenmeler de bu gruptadır.
• Zehre bağlı bulgu ve belirtilerin bütününe toksidrom denir.
• Yakıcı madde içen kişi kusturulmaz; yemek borusu ve ağız yeniden zarar görür.
• Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur, fark edilmeden solunup zehirlenme yapar.
• Deniz canlısı soktuğunda sokulan yere buz konmaz.
• Yılan ısırmasında ısırılan yer hareket ettirilmez.

Taşıma, triaj ve halk sağlığı kavramları

• Triajda müdahale ve nakilde ilk sırayı kırmızı grup alır.
• Taşımada hasta en az 3 destek noktasından tutulur; altın beşik iki veya daha fazla kişiyle uygulanır, kaşık tekniği sedyeye yerleştirmede kullanılır.
• Araçtaki kazazedeyi dışarı almada Rentek manevrası kullanılır.
• Pandemi küresel yayılımdır; COVİD-19 Vuhan'da ortaya çıkan koronavirüs hastalığıdır.
• Tifo sindirim yoluyla bulaşır; trahom tedavisiz kalırsa körlüğe yol açabilir.

Triaj

Hangi hastaya önce müdahale edileceğini ve hangisinin önce taşınacağını belirleme işlemidir.

Eritrosit

Kanda oksijeni taşıyan alyuvar hücreleridir.

Lökosit

Akyuvarlardır; vücudu mikroplara karşı savunur.

Asidoz

Karbondioksit birikmesiyle kanın asidik hale gelmesidir.

Hipotermi

Vücut ısısının 35 derecenin altına düşmesidir.

Toksidrom

Zehirlenmeye bağlı bulgu ve belirtilerin tümüdür.

Pandemi

Bir hastalığın kıtalar ötesinde, küresel ölçekte yayılmasıdır.

Eradikasyon

Bir hastalığın etkeniyle birlikte dünyadan tümüyle silinmesidir.

Prevalans

Belirli bir zamanda hasta olanların toplam nüfusa oranıdır.

Heimlich

Tam hava yolu tıkanıklığında uygulanan manevradır.

Rentek

Kazazedeyi araç içinden güvenle çıkarma tekniğidir.

Zehirlenme

Zehirli maddelerin vücuda girip olumsuz etki yaratmasıdır.

• Çıkık kalıcı yer değiştirme, burkulma geçici yer değiştirmedir; kırıkta kemik bütünlüğü bozulur.
• Kalp krizi ve göğüs yaralanmasında yarı oturur, şokta şok pozisyonu verilir.
• Olumsuz ifadeli sorularda (yapılmaz, yer almaz) kusturma, buz, ağızdan sıvı, bağlama, cisim çekme ve ilaç verme gibi yanlışlar aranmalıdır.
• Hayat kurtarma zincirinde ilk halka 112'ye haber, son halka hastane acil müdahalesidir.
• Sayılar sık sorulur: 30 bası ve 2 soluma, dakikada 100 bası, 3 dakika ve 5 dakika, 5 litre kan.