Anadolu AÖF Türk Dili II Çıkmış Sorular

Türk Dili II dersi; okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerini, edebî ve öğretici metin türlerini, bilimsel ve resmî yazı kurallarını, noktalama ile yazım bilgisini kapsar.

Dil becerileri ve okuma

• Anlama becerileri okuma ve dinlemedir; konuşma ile yazma anlatma becerileridir.
• Okuma öncesi strateji tahmin etmedir; stratejik okur ön bilgisini devreye sokar ve okuma amacını belirler.
• İşaretlemede yalnızca anahtar sözcüklerin altı çizilir; not almada ayrıca yazı yazılır.
• Sessiz okuma göz ve zihinle yapılır; sesli okumada dinleyiciye aktarım da vardır.
• Okuma alışkanlığında iç istek bireysel etmendir; arkadaş çevresi bunun önüne geçmez.

Dinleme ve sözlü anlatım

• Dinlemenin öğeleri: konuşan, ileti, dinleyen, geri bildirim.
• Eleştirel dinlemede konuşulanı anlamak esastır.
• Panelde panelistler birbirine, dinleyiciler de panelistlere soru sorabilir; açık oturumda bu yoktur.
• Kurultayda ortak kararlar alınır ve uygulanışı izlenir; sempozyumda uzmanlar konuyu sunup tartışır.
• Münazarada jüri plan, çürütme, dil ve cevap niteliğine bakar; statü ölçüt değildir.
• Sunumda metni ekrandan aynen okumaktan kaçınılır; açıklık ilkesi sade ve anlaşılır anlatımı gerektirir.

Edebî türler

• Olay öyküsünün kurucusu Maupassant, durum öyküsünün kurucusu Çehov sayılır.
• Sait Faik'in öyküleri açık uçludur; son okurun zihnine bırakılır.
• Klasik trajedide yüksek üslup vardır; komedi insan kusurlarını güldürerek eleştirir.
• Dram, trajedi ile komediyi birleştirir; üç birlik kuralına ve beş perdeye bağlı değildir.
• Roman geniş kurguludur ve alt türlere ayrılır; Don Kişot modern romanın ilk olgun örneğidir.
• Didaktik şiir öğüt verir; sanatsal yazı gerçeği yeniden kurgular ve özneldir.

Düz yazı ve eleştiri türleri

• Deneme öğretici türdür; yazar kişisel görüşlerini özgür üslupla anlatır.
• Günlük, yazarın o günkü duygu ve düşüncelerini olduğu gibi kaydeder.
• Otobiyografi kişinin kendi hayatını yazmasıdır; biyografide başkası yazar.
• Edebî mektup duygusal ve kişisel, açık mektup ise kamuoya seslenir.
• Okura dönük eleştiri, yapıtın okurdaki öznel etkisini ele alır; izlenimci eleştiri bunun içindedir.
• Makale bilgilendirici ve nesnel bir dille yazılır.

Resmî yazılar ve bilimsel yazı

• Resmî yazı türleri: dilekçe, tutanak, karar, rapor, öz geçmiş.
• Tutanak nesnel olur; kişisel yorum içermez. Raporda değerlendirme ve uzman görüşü bulunabilir.
• Öz geçmişte sanal veya takma adlı e-posta kullanılmaz.
• Araştırma konusunun sınırı dar tutulur; kesin hükümler girişte değil sonuçta verilir.
• Akademik üslupta açık ve kurallı cümleler kullanılır; ön yargı eleştirel düşünmeye aykırıdır.
• Verilerin yetkililerle paylaşılması araştırma basamağı sayılmaz.

Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme

• Tanımlama bir kavramın niteliklerini sayarak açıklar.
• Karşılaştırma iki konunun benzerlik ve farklarını yan yana verir.
• Duyguya dayalı plan izlenim ve heyecan ağırlıklı yazılarda, şiirde kullanılır.
• Tümdengelim ve tümevarım düşünceye dayalı planın yöntemleridir.
• Ana düşünce çoğu kez genel yargıyı veren cümlededir; diğerleri onu örnekle destekler.
• Paragraf girişi önceki ifadeye bağlı olmayan, bağımsız bir cümle olmalıdır.

Noktalama

• İkileme parçaları ve tamlayan-tamlanan arasına noktalama konmaz; irili ufaklı virgülsüz yazılır.
• Noktalı virgül, birbiriyle ilgili bağımsız yargıları ayırır.
• Üç nokta, sözün yarım kaldığını ya da sıralamanın sürebileceğini gösterir.
• Kesme işareti çekim ekinden önce konur; yapım ekinde konmaz (Ankaralı).
• Ara söz niteliğindeki açıklama parantezle değil virgül veya uzun çizgiyle ayrılır.
• Soru cümlesi tırnak içinde verilirse tırnak soru işaretinden sonra kapanır.

Yazım kuralları

• Bağlaç olan de/da ve ki ayrı yazılır; de/da ünsüz benzeşmesine girmez.
• Soru eki mi her durumda ayrı yazılır (biliyor musun).
• Ses düşmesi olan birleşik fiil bitişik yazılır: sabretmek.
• Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar (Pamuk).
• Belirli tarih bildiren ay adı büyük yazılır, sayıya gelen ek kesmeyle ayrılır: 15 Şubat 2024'te.
• Düzeltme işareti anlam ayırır: dahi ile dâhi.
• Doğru yazımlar: çevrili, hayatta, kalabilmek, tetikte.

Tını

Bir sesi diğer seslerden ayırt etmeyi sağlayan fiziksel özelliktir.

Esneklik

Ses şiddetinin perde değişimiyle tekdüzelikten çıkmasıdır.

Doğrudan aktarım

Kaynaktaki sözün hiç değiştirilmeden tırnak içinde verilmesidir.

Tanımlama

Bir kavramın niteliklerini belirterek açıklayan anlatım biçimidir.

Karşılaştırma

İki öğenin benzerlik ve farklarını birlikte ele alan düşünceyi geliştirme yoludur.

Okura dönük eleştiri

Yapıtın okur üzerindeki izlenimini öznel biçimde dile getiren eleştiri türüdür.

Açık uçlu öykü

Belirli bir sonu olmayıp bitişi okurun hayal gücüne bırakan öykü yapısıdır.

Dram

Hayatın acıklı ve gülünç yanlarını birleştiren, üç birlik kuralına bağlı olmayan tiyatro türüdür.

Otobiyografi

Kişinin kendi yaşam öyküsünü kendisinin yazdığı türdür.

Tutanak

Bir olay veya durumun nesnel biçimde resmî olarak kayda geçirildiği belgedir.

Tahmin etme

Okumadan önce metnin içeriği hakkında ön varsayımda bulunma stratejisidir.

Duyguya dayalı plan

İzlenim ve heyecanın ağır bastığı yazılarda kullanılan plan türüdür.

• Panel ile açık oturum ayrımında karşılıklı soru-cevap panelin ayırt edici özelliğidir.
• Sempozyum bilgi sunma ve tartışmadır; kurultayda karar alınır ve izlenir.
• Biyografi başkasının, otobiyografi kişinin kendi yazdığı yaşam öyküsüdür.
• Deneme öğretici, öykü-roman-şiir-tiyatro sanatsal metin türüdür.
• Yazımda de/da, ki ve mi ayrı yazılır; yapım ekinden önce kesme konmaz.