ATA-AÖF Rekreasyon ve Çevre Çıkmış Sorular

Rekreasyon ve Çevre dersi; insanın boş zaman etkinlikleri ile doğal ve yapay çevre arasındaki ilişkiyi, ekoloji temellerini, turizm türlerini, sürdürülebilirlik anlayışını ve çevre etiğini birlikte ele alır. Amaç, doğaya zarar vermeden rekreasyon ve turizm yapmanın ilkelerini kavratmaktır.

Çevre, ekoloji ve ekosistem

• Fiziksel çevre doğal (deniz, dağ) ve yapay (bina, yol) mekânlardan oluşur; kişiler arası ilişkiler ise sosyal çevreye aittir.
• Ekoloji, canlıların birbirleriyle ve cansız ortamla ilişkisini parçalara ayırmadan, bütün olarak inceleyen bilimdir.
• Ekosistem, canlı ve cansız unsurların madde ve enerji alışverişi yaptığı yaşam birimidir; orman ve su ekosistemleri örnektir.
• Ayrıştırıcılar (çoğu bakteri ve mantar) enzimle ölü kalıntıları parçalayıp besinleri doğaya geri kazandırır.
• Biyoçeşitlilik ekosistemin üretkenliğini, istikrarını ve dayanıklılığını belirler; kaybı işleyişi bozar.

Çevre sorunları ve tehditler

• Su ekosistemlerini sanayi atıkları, evsel atıklar, tarım ilacı ve gübre kirletir; orman yangını daha çok karasal bir felakettir.
• Küresel ısınma ormanlarda nemi düşürür; yangınların sıklığı ve şiddeti artar.
• Kyoto Protokolü (1997) sanayileşmiş ülkelere sera gazı salımını azaltma konusunda bağlayıcı hedefler getirmiştir.
• Gelişmiş ülkelerde toplu taşımadan özel araca kayış, ulaşım yapısındaki değişimle ilgilidir.
• Cam-beton yapay mekânlarda çalışanlarda görülen baş ağrısı ve yorgunluk Hasta Bina Sendromu adını alır.

Rekreasyonun yararları ve türleri

• Rekreasyon fiziksel ve ruhsal sağlığı korur, yetenekleri ortaya çıkarır; bireyi evrenselleştirmek yararları arasında sayılmaz.
• Kampçılık, izcilik, rafting ve glamping doğal ortam etkinlikleridir; bowling kapalı ve yapay mekân etkinliğidir.
• Rasyonel rekreasyon hareketi sanayi sonrası kirli kentten doğaya kaçışı temsil eder; kentsel-endüstriyel kültürü geliştirmeyi hedeflemez.
• Patikaların aşırı kalabalıklaşması yaban hayatının yaşam, beslenme ve göç alanlarını işgal eder.

Taşıma kapasitesi ve yönetim

• Taşıma kapasitesi, alanın kalıcı bozulma olmadan kaldırabileceği en yüksek kullanıcı sayısıdır.
• Kapasite aşılırsa ekosistem kendini yenileyemez.
• Sürdürülebilir turizm için yığılma, gürültü ve mobil etkinlik sorunlarının birlikte ele alınması gerekir.
• Çevre yönetimi, insan faaliyetlerinin çevreyle ilişkisini ekolojik dengeyi bozmayacak biçimde düzenlemektir.
• Kamu kıt kaynak ayırırken eski yatırımların sürdüreceği kayıpları da hesaba katmalıdır.

Turizm ve ekoturizm

• Kitle turizmi, popüler bölgelere toplu gidilen geleneksel tatil turizmidir; aşırı kullanım ve atık artışı sonuçlarıdır.
• Ekoturizmin çeşitleri kırsal, kültürel, yeşil ve macera turizmidir; sağlık turizmi bunların dışındadır.
• Birleşmiş Milletler 2002 yılını Uluslararası Ekoturizm Yılı ilan etmiştir.
• Ekoturizmin başarısı sorumlu ekoturist davranışına bağlıdır.
• Turizmde işe dönüş faaliyetin parçası değil, sona erdiği andır.
• Kitle turizmi kumulları, kaplumbağa yuvalarını ve kıyıyı bozar.

Sürdürülebilirlik

• Üç ana boyut çevresel, ekonomik ve sosyal olandır; ekorekreasyon bir boyut değil, uyumlu bir etkinlik alanıdır.
• Brundtland Raporu 1987'de Ortak Geleceğimiz adıyla yayımlanmış, sürdürülebilir kalkınmayı gündeme taşımıştır.
• Kavram ilk kez 1982 Dünya Doğa Şartı'nda yer almış, Dünya Doğayı Koruma Birliği de benimsemiştir.
• Fricker'a göre sürdürülebilirlik teknik değil, tutum ve davranış değişimidir.
• Sürdürülebilir turizm kaynakları korur, yerel halkı planlamaya ve ekonomiye katar.
• Yakıt ve enerji tüketimi plan hedefi olamaz; hedef bunu azaltmaktır.

Ekolojik ayak izi ve çevre etiği

• Ekolojik ayak izi, kaynak üretimi ve atık yok etme için gereken verimli toprak ve su alanının ölçüsüdür.
• Yürümek, bisiklet, tasarruflu araç ve yenilenebilir enerji ayak izini küçültür.
• Ekosantrik/biyosantrik yaklaşım doğal varlıklara insana yararından bağımsız içsel değer tanır; antroposantrizm doğayı insan için kaynak sayar.
• Ekorekreasyonist doğada en az iz bırakır; tek kullanımlık plastik kullanmaz.
• Çevre eğitiminin temeli doğanın ve doğal kaynakların korunmasıdır.

Ekolojik ayak izi

Tüketim ve atıkların gerektirdiği verimli toprak ve su alanının ölçüsü.

Taşıma kapasitesi

Bir alanın kalıcı zarar görmeden ağırlayabileceği en yüksek kullanıcı sayısı.

Biyoçeşitlilik

Gen, tür ve habitat zenginliği; ekosistemin dayanıklılığını sağlar.

Ekosistem

Canlı ve cansız unsurların madde ve enerji alışverişi yaptığı bütün.

Ayrıştırıcılar

Enzimle ölü kalıntıları parçalayan bakteri ve mantarlar.

Kitle turizmi

Çok sayıda kişinin standart tatil amacıyla toplu gittiği geleneksel turizm.

Ekoturizm

Doğayı, kırsal yaşamı ve kültürü koruyarak yapılan alternatif turizm.

Ekosantrizm

İnsanı ekosistemin sıradan üyesi sayan, doğaya içsel değer tanıyan görüş.

Antroposantrizm

Doğayı insan için kaynak olarak gören insan merkezli görüş.

Hasta Bina Sendromu

Yapay, kapalı mekânlarda çalışanlarda görülen baş ağrısı ve yorgunluk.

Kyoto Protokolü

Sera gazı salımını azaltmak için bağlayıcı hedef koyan 1997 anlaşması.

Ortak Geleceğimiz

1987 Brundtland Raporu'nun adı.

• Sosyal çevre kişiler arası ilişkiler, fiziksel çevre ise doğal ve yapay somut mekânlardır; karıştırılmamalı.
• Ekosantrik yaklaşım doğayı merkeze alır, antroposantrik yaklaşım insanı; sorularda bu ayrım sık sorulur.
• Sürdürülebilirliğin üç boyutu çevresel, ekonomik, sosyaldir; ekorekreasyon bu boyutlardan biri değildir.
• Olumsuz ifadeli sorularda (değildir, dışında, sayılamaz) tersini düşünüp aykırı şıkkı bulmak gerekir.
• Taşıma kapasitesi ile ekolojik ayak izi farklıdır: biri alanın sınırı, diğeri insanın doğaya yüküdür.