ATA-AÖF Sosyal Hizmet Etiği Çıkmış Sorular

Sosyal Hizmet Etiği dersi; etik ve ahlak kavramlarını, etik kuramları, insan haklarını, mesleğin değer ve sorumluluklarını ile süpervizyon ve mesleki gelişim konularını ele alır.

Etik ve ahlak ayrımı

• Etik, ahlakı inceleyen felsefe disiplinidir; ahlak ise etiğin konusudur.
• Ahlak göreceli ve toplumsal yapıdadır; etik mevcut ahlakı olduğu gibi kabul etmez.
• Etik, iyi ve doğru kavramlarının neden ve temellerini sorgular.
• Kültürel değerlere göre doğruyu yanlıştan ayırmak etikten çok yerel töre ya da ahlakın tanımına uyar.
• Etik kuralların olmadığı toplumda güçlü zayıfı ezer; eşitsiz, adaletsiz ilişkiler ve güven kaybı doğar.

Etik kuramlar

• Deontolojik etik, eylemin doğruluğunu sonuçla değil niyet ve evrensel ödevlere uygunlukla ölçer; temsilcisi Kant'tır.
• Faydacılık sonuççu bir yaklaşımdır; Bentham ve Mill bu çizgidedir.
• Bentham mutluluğu bireysel haz ve acı dengesiyle hesaplar, toplumu bireylerin toplamı sayar; bu yüzden bireyci faydacılık denir.

İnsan hakları ve adalet

• Birinci kuşak haklar kişisel ve siyasal haklardır: yaşama, ifade özgürlüğü, toplantı ve gösteri düzenleme, seçme ve seçilme.
• Eğitim, sendika ve adil ücret ikinci kuşakta yer alır.
• Barış hakkı üçüncü kuşağa girer.
• Adalet, benzer durumdakilere eşit, farklı durumdakilere farklı işlem yapılmasını gerektirir.
• Herkese her yönden aynı işlemin yapılması gerektiği düşüncesi adalet anlayışıyla bağdaşmaz.

Meslek olma ölçütleri ve etik kodların tarihi

• Klasik sınıflandırmaya göre meslek; sistematik bilgi, toplumsal onay, kendine ait uygulama alanı, uzun süreli eğitim ve etik kodlarla tanımlanır.
• Kanıta dayalı uygulama mesleğin kurucu niteliği değil, kaliteyi artıran modern bir yaklaşımdır.
• Mary Richmond yaklaşık 1922'de vaka çalışanları için deneme niteliğinde bir etik kod taslağı yazdı.
• Taslak o dönem resmen benimsenmedi; yine de etik kodlardaki ilk yazılı çaba sayılır.

Meslek elemanı olarak sorumluluklar

• Bu başlık yetkinlik, ayrımcılık yapmama, kişisel tutum, dürüstlük, kötü temsil etme ve ısrarlı talepler gibi konuları içerir.
• Yetkinlik, bilgi ve becerinin sürekli artırılmasını ve yalnızca yetkin olunan alanlarda hizmet verilmesini gerektirir.
• Zayıf yönler ilkesine göre kişisel sağlık sorunları karar ve performansı etkilememeli; gerekirse destek alınmalı ya da hizmetten çekilinmeli.
• Değerlendirme ve araştırma bu başlığın değil, ayrı bir kategorinin konusudur.

Müracaatçıya ve meslektaşlara karşı sorumluluklar

• Hedeflere ulaşıldığında ya da müracaatçı hizmetten yarar görmediğinde ilişki etik kurallara uygun biçimde sonlandırılır.
• Süreci gereksiz uzatmak etik dışıdır.
• Kültürel yetkinlik, müdahalenin müracaatçının kültürüne göre uyarlanmasını gerektirir.
• Herkese aynı müdahale programını uygulamak bireyselleştirme ilkesine aykırıdır.
• Projede, araştırmada ya da raporda emeği geçenlerin katkısı belirtilmeli; bu ilke telif hakkı ve itibarın kabulü başlığındadır.

Süpervizyon ve mesleki gelişim

• Süpervizyon; sorumluluk, beceri, bilgi ve etik standartları geliştirmeyi amaçlayan profesyonel ilişkidir.
• Deneyimli uzman daha az deneyimli meslektaşına rehberlik eder.
• İşlevleri yönetimsel, eğitsel ve destekleyici boyutlardır; performans değerlendirme ve doğru kaynağa yönlendirme de sürecin parçasıdır.
• Deneme, süpervizyonun işlevi değildir.
• Mesleki gelişim, kariyer boyu eğitim, beceri tazeleme ve kendini yenileme sürecidir.

Etik

Ahlakı inceleyen, iyi ve doğrunun temelini sorgulayan felsefe disiplinidir.

Ahlak

Toplumdan topluma değişebilen, etiğin konusunu oluşturan davranış kurallarıdır.

Birinci kuşak haklar

Kişisel ve siyasal haklardır; yaşama hakkı ile seçme ve seçilme bunlara örnektir.

Süpervizyon

Sosyal hizmette sorumluluk, beceri, bilgi ve etik standartları geliştiren mesleki ilişkidir.

Yetkinlik

Bilgi ve becerinin sürekli artırılması ve yalnızca yetkin alanlarda hizmet verilmesi değeridir.

Zayıf yönler (impairment)

Kişisel sorunların hizmeti bozmasını önleme, gerekirse destek alma ya da çekilme ilkesidir.

Mesleki gelişim

Uzmanın kariyeri boyunca bilgi, beceri ve tutumlarını yenilediği dinamik süreçtir.

Deontolojik etik

Eylemin doğruluğunu niyet ve evrensel ödevlere bağlayan yaklaşımdır; temsilcisi Kant'tır.

Bireyci faydacılık

Mutluluğu bireysel haz ve acı dengesiyle hesaplayan Bentham yaklaşımıdır.

Telif hakkı ve itibarın kabulü

Çalışmaya katkı verenlerin emeğini belirtme ve onlara atıf yapma sorumluluğudur.

Hizmetlerin sonlandırılması

İhtiyaç kalmadığında mesleki ilişkiyi etik kurallara uygun bitirme sorumluluğudur.

• Etik ile ahlak karıştırılmamalı: etik disiplindir, ahlak onun konusudur; ilişkiyi tersine çeviren ifade yanlıştır.
• Kant deontolojik, Bentham ve Mill sonuççu (faydacı) etiğin temsilcisidir.
• Hak kuşaklarında kişisel ve siyasal haklar birinci, eğitim ve sendika ikinci, barış hakkı üçüncü kuşaktır.
• Ayrımcılık yapmamak ile herkese aynı müdahaleyi uygulamak aynı şey değildir; müdahale kültüre göre uyarlanır.
• Yetkinlik (yetkin alanlarda hizmet) ile mesleki gelişim (kariyer boyu süren süreç) birbirine karıştırılmamalı.