AUZEF Atatürk İlkeler Ve İnkılap T -2 Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrası ve Cumhuriyet dönemindeki siyasi, hukuki, eğitim ve ekonomik inkılapları; çok partili hayata geçişi, Atatürk ilkelerini ve Türkiye'nin dış politikasını ele alır. Osmanlı'daki eğitim ve düşünce hareketleri ile Avrupa Birliği sürecine de değinilir.

Saltanattan Cumhuriyete geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; millî egemenliğe dayanan yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım 1922'de istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; hükûmet başkanlığına Ali Fethi Okyar seçildi.
• Dokuz Umde, 8 Nisan 1923'te yayımlanan dokuz maddelik seçim bildirgesidir.

Eğitim ve kültür inkılapları

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te kabul edildi; tüm okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapandı.
• Aynı kanun din derslerinin ve Arapça-Farsça derslerinin kaldırılmasının yolunu açtı; Darülfünun'da İlahiyat Fakültesi öngörüldü.
• Harf İnkılabı sonrası Millet Mektepleri açıldı; Maarif Vekâleti Halk dergisini yayımladı.
• Köy Enstitüleri 17 Nisan 1940'ta kuruldu; Hasan Âli Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç öncü oldu, 1954'te İlköğretmen Okulu'na çevrildi.
• Ankara Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te açıldı.
• Maarif Kongresi 15 Temmuz 1921'de toplandı; Maarif-i Umumiye Nezareti 1857'de kuruldu.

Hukuk ve toplumsal düzenlemeler

• 429 sayılı kanunla camilerin ve tekkelerin yönetimi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre kanunundan uyarlanarak kabul edildi; 934 maddelidir.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi, 1 Ocak 1926'dan geçerli oldu.
• Şapka Kanunu'na karşı oy kullanan tek milletvekili Nurettin Paşa (Sakallı) idi.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edildi; Mustafa Kemal'e Atatürk soyadı verildi.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de yayımlandı.

İç isyanlar ve muhalefet

• Doğrusu şu sıradır: Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925), Takrir-i Sükûn (Mart 1925), İzmir Suikastı (1926), Menemen Olayı (1930).
• Takrir-i Sükûn Kanunu'nun olağanüstü yetkileri Şapka Kanunu'nun uygulanmasında da kullanıldı.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, Şeyh Sait İsyanı gerekçesiyle 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Fırkada Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Adnan Adıvar vardı; Fevzi Çakmak yoktu.
• Menemen Olayı'nda Derviş Mehmet Mehdi ilan edip ayaklandı; Kubilay şehit edildi.

Atatürk ilkeleri ve ekonomi

• Altı Ok 1931'de CHP programına girdi, 5 Şubat 1937'de Anayasa'ya eklendi.
• Devletçilik 1931 Kurultayı'nda benimsendi; Devlet Sanayi Ofisi ve sanayi bankası 1932'de kuruldu.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de çıktı; Türkiye İş Bankası 1924'te kuruldu, ilk genel müdürü Celal Bayar'dı.
• Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te açıldı, sonradan Sümerbank'a dönüştü.
• Türk İnkılabı bağımsızlık, millî egemenlik, akılcılık ve çağdaşlığa dayanır; adem-i merkeziyetçilik niteliği değildir.

Atatürk sonrası dönem ve çok partili hayat

• Atatürk 10 Kasım 1938'de öldü; İsmet İnönü ikinci cumhurbaşkanı seçildi. Aralık 1938'de Atatürk'e Ebedî Şef unvanı verildi.
• Millî Korunma Kanunu 18 Ocak 1940'ta kabul edildi; Varlık gibi savaş önlemleri arasında toprak mahsulleri vergisi 1943'te getirildi.
• Millî Kalkınma Partisi 24 Temmuz 1945'te Nuri Demirağ tarafından kuruldu; Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da kuruldu.
• Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1945'tedir; ilk büyük devalüasyon 7 Eylül 1946'da yapıldı.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP 408 sandalye aldı, CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.
• 1954'te Kırşehir ilçe yapılıp Nevşehir il oldu; Malatya'dan ayrılarak Adıyaman il oldu.

Dış politika ve Avrupa ilişkileri

• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalandı; 1923-1930 Türk-Sovyet ilişkileri Geçici Barış Dönemi'dir.
• Odessa sorunu 11 Mart 1927 Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması ile çözüldü.
• Atatürk dönemi dış politikası Yurtta sulh, cihanda sulh anlayışına dayanır; revizyonist değildir.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi; Balkan Paktı 28 Şubat 1953'te imzalandı.
• Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 12 Eylül 1963'te imzalandı; Maastricht Antlaşması ile Topluluk Avrupa Birliği adını aldı.

Tevhid-i Tedrisat

Eğitimi tek merkezde birleştiren, laik ve ulusal eğitimin temelini atan 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetkiler veren kanun.

Devletçilik

Özel girişimin yetmediği alanlarda devletin doğrudan yatırım yapması ilkesi.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun akıl ve bilime dayanması, inanç özgürlüğünün güvencesi.

Dokuz Umde

Mustafa Kemal'in 1923'te yayımladığı dokuz maddelik seçim bildirgesi.

Millet Mektepleri

Harf İnkılabı'ndan sonra halka yeni harfleri öğretmek için açılan okullar.

Köy Enstitüleri

Köy çocuklarına kuramsal bilgiyle uygulamalı beceri kazandıran okullar.

Millî Korunma Kanunu

Savaş yıllarında fiyat, üretim ve stokçuluk üzerinde hükûmete yetki veren kanun.

İhtilal

Var olan düzenin kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökülerek değiştirilmesi.

CENTO

Irak ayrıldıktan sonra Bağdat Paktı'nın aldığı ad.

• Tevhid-i Tedrisat sorularında tarih hep 3 Mart 1924'tür; Halifeliğin kaldırıldığı günle aynıdır.
• Olay sıralamasında Şeyh Sait, Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı, Menemen sırası sık sorulur.
• Parti sorularında Terakkiperver (1924, Fevzi Çakmak yok), Millî Kalkınma (1945) ve Demokrat Parti (1946) karıştırılmamalıdır.
• Olumsuz sorularda (yer almaz, sayılamaz) adem-i merkeziyetçilik, revizyonist, sosyalizm ve Balkan Antantı gibi dışarıda kalan seçeneklere dikkat edilmelidir.
• Balkan Paktı (1953) ile Sadabat Paktı (1937) ve Bağdat Paktı ile CENTO karıştırılmamalıdır.