AUZEF Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Iı Çıkmış Sorular

Ders, Millî Mücadele sonrasından Cumhuriyet'in ilk on yıllarına, tek parti ve çok partili hayata geçişe, inkılapların eğitim, hukuk ve ekonomi alanındaki uygulamalarına ve Türkiye'nin dış politikasına uzanan süreci ele alır.

Saltanattan Cumhuriyet'e geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; milli egemenliğe dayalı yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; son Sadrazam Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım 1922'de istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; hükûmet başkanlığına Ali Fethi Okyar seçildi.
• Fethi Bey'in Ekim 1923'teki istifası bunalım yarattı ve Cumhuriyet'in ilanını hızlandırdı.
• 8 Nisan 1923'te Mustafa Kemal'in yayımladığı seçim bildirgesi Dokuz Umde'dir.

Eğitim ve kültür alanındaki yenilikler

• Maarif-i Umumiye Nezareti 1857'de kurularak Osmanlı eğitimini resmî düzene soktu.
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te çıktı; tüm okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapandı.
• Aynı kanun Darülfünun'da İlahiyat Fakültesi açılmasını öngördü ve din derslerinin programdan çıkarılmasına yol açtı.
• Harf İnkılabı sonrası Millet Mektepleri açıldı; Maarif Vekâleti 1929'da haftalık Halk dergisini çıkardı.
• Hasan Âli Yücel döneminde Köy Enstitüleri (1940) ve Tercüme Bürosu ortaya çıktı; enstitüler 1954'te İlköğretmen Okulu'na çevrildi.
• Ankara Adliye Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te açıldı; Cumhuriyet'in ilk yükseköğretim kurumudur.

Laikleşme ve hukuk alanındaki inkılaplar

• 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kalktı; cami ve tekkelerin idaresi Diyanet İşleri Başkanlığı'na verildi.
• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre kanunundan uyarlanarak kabul edildi ve Mecelle'nin yerini aldı.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi, 1 Ocak 1926'da uygulanmaya başladı.
• Şapka Kanunu 25 Kasım 1925'te görüşüldü; tek ret oyu Sakallı Nurettin Paşa'dan geldi.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edildi; Mustafa Kemal'e Atatürk soyadı verildi.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de çıkmıştı; Dinî Islah Beyannamesi 1928'de Fuat Köprülü başkanlığındaki heyetçe hazırlandı.

İç isyanlar ve muhalefet

• Doğrusu şu sıradır: Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925), Takrir-i Sükûn (Mart 1925), İzmir Suikastı (1926), Menemen Olayı (1930).
• Takrir-i Sükûn Kanunu'nun olağanüstü yetkileri Şapka Kanunu'na karşı çıkan tepkilerin bastırılmasında kullanıldı.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, Şeyh Sait İsyanı gerekçesiyle 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Fırkanın kurucuları Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Adnan Adıvar'dır; Fevzi Çakmak yer almamıştır.
• Menemen'de Derviş Mehmet ayaklandı ve yedek subay Kubilay şehit edildi.

Ekonomi politikaları

• Türkiye İş Bankası 1924'te kuruldu; ilk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te açıldı, sonradan Sümerbank'a dönüştü.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de özel sektörü destekledi.
• Devletçilik, 1929 bunalımı sonrası 1931 kurultayında benimsendi; Altı Ok 1937'de Anayasa'ya girdi.
• Millî Korunma Kanunu 18 Ocak 1940'ta çıktı; 1943'te toprak mahsulleri vergisi getirildi.
• Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1945'te çıktı; ilk büyük devalüasyon 7 Eylül 1946'da yapıldı.

Tek partiden çok partili hayata

• Atatürk 10 Kasım 1938'de öldü; CHP kurultayı ona Ebedî Şef dedi, İnönü Cumhurbaşkanı ve Millî Şef oldu.
• Nuri Demirağ'ın Millî Kalkınma Partisi 24 Temmuz 1945'te kuruldu.
• Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da Bayar, Menderes, Köprülü ve Koraltan tarafından kuruldu.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP 408 sandalye aldı ve CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.
• 1954 sonrası Kırşehir'in yerine Nevşehir, Malatya'dan ayrılarak Adıyaman il oldu.
• DP döneminde Karadeniz Teknik, ODTÜ, Atatürk ve Ege üniversiteleri açıldı.

Dış politika

• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de TBMM ile Sovyet Rusya arasında imzalandı.
• 1923-1930 Türk-Sovyet ilişkilerine Geçici Barış Dönemi denir; Odessa sorunu 1927 Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması'yla çözüldü.
• Atatürk dönemi anlayışı Yurtta sulh, cihanda sulh'tur; revizyonist değildir.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi.
• Balkan Paktı 1953'te imzalandı; Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 1963'te AET ile ortaklığı başlattı; Maastricht Antlaşması Topluluğa Avrupa Birliği adını verdi.

Tevhid-i Tedrisat

Tüm eğitim kurumlarını tek merkeze bağlayan, 3 Mart 1924 tarihli kanun.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetki veren kanun.

Devletçilik

Devletin ekonomide, özel girişimin yetmediği alanlarda doğrudan yatırım yapması.

Laiklik

Din ile devlet işlerinin ayrılması, hukukun akla ve bilime dayanması, inanç özgürlüğü.

Millet Mektepleri

Harf İnkılabı sonrası halka yeni harfleri öğretmek için açılan okullar.

Köy Enstitüleri

Köy çocuklarına kuramsal bilgiyle uygulamalı beceri kazandıran okullar.

Millî Korunma Kanunu

Savaş ekonomisinde fiyat, üretim ve stokçuluğu denetleme yetkisi veren kanun.

Ebedî Şef

CHP'nin Aralık 1938'de Atatürk'e verdiği unvan.

İhtilal

Mevcut düzeni kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökerek değiştirmek.

Adem-i merkeziyetçilik

Yerel yönetimlere özerklik tanıyan anlayış; Türk İnkılabı'nın niteliği sayılmaz.

• Tevhid-i Tedrisat 3 Mart 1924'tür; aynı gün halifelik kalktı ve Şeriye ve Evkaf Vekâleti kapandı.
• Olay sıralamasında Takrir-i Sükûn, İzmir Suikastı'ndan önce gelir; Menemen en sonda yer alır.
• Millî Kalkınma Partisi (1945, Demirağ) ile Demokrat Parti (1946) karıştırılmamalıdır.
• Balkan Paktı 1953'tür, Sadabat Paktı 1937'dir; NATO üyeliği 1952'dir.
• Sosyalizm ve Cemiyet-i Akvam gibi seçenekler ilgili kavram grubuna ait olmadığı için tuzak şık olabilir.