AUZEF Bilişim Hukuku Çıkmış Sorular

Bilişim Hukuku dersi; hukukun genel kavramlarını, fikri mülkiyet (telif ve sınai haklar), alan adları, İnternet Kanunu aktörleri, bilişim suçları, e-ticaret ve kişisel veri konularını bir arada ele alır. Bilişim hukuku hem özel hem kamu hukukuna uzanan karma bir daldır.

Hukukun genel çerçevesi

• Hukuku din, ahlak ve görgü kurallarından ayıran özellik, yaptırımın devlet gücüyle desteklenmesidir.
• Normlar hiyerarşisinde en üstte Anayasa bulunur; alttaki kural üsttekine aykırı olamaz.
• Bilişim hukuku hem maddi hem şekli hukuk yönü taşır; özel ve kamu hukukunu birlikte ilgilendirir.
• Hukuki işlem, belli bir hukuki sonuç doğurmayı amaçlayan irade beyanıdır.
• Ceza hukukunda suç ve cezanın kanunda açıkça gösterilmesi kanunilik ilkesidir.

Fikri mülkiyet hukuku

• İki ana alan vardır: fikir ve sanat eserleri hukuku (FSEK) ile sınai mülkiyet hukuku (SMK).
• SMK; marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaretleri kapsar; telif hakları FSEK'tedir.
• Kümülatif koruma: aynı ürün birden çok alanda aynı anda korunabilir; yazılım hem FSEK hem SMK'dan yararlanabilir.
• Eser sayılmak için esere sahibinin hususiyetinin (özgün damgasının) yansıması gerekir; standart üstü özgünlük aranmaz.
• Fikir değil fikrin ifadesi korunur; kaynak kod korunur, programın temel ilkeleri serbesttir.
• Eser sahibi olmak fikri katkı ister; sekreterlik, mali veya lojistik destek eser sahibi yapmaz.

Eser sahibinin hakları ve link sorunu

• Mali haklar: çoğaltma, işleme, yayma, temsil ve umuma iletim.
• Hakların tükenmesi: hak sahibince satılan nüshanın sonraki devri yayma hakkını ihlal etmez.
• Programı bilgisayarla birlikte satmak yayma hakkıyla ilgilidir, çoğaltma hakkıyla değil.
• Link, frame gibi bağlantılar en çok umuma iletim hakkını ilgilendirir.
• Başkasının eserini kopyalayıp kendi sitesinde yayımlamak çoğaltma ve umuma iletim haklarını ihlal eder.
• Hakkı sosyal medyada izinsiz paylaşmak (örneğin karikatür) doğrudan fikri hak ihlalidir.

Patent ve yazılım

• Bilgisayar programları asıl olarak FSEK ile korunur.
• Yazılımın ötesinde teknik etki doğuran programlar patent koşullarını da taşıyorsa patentlenebilir.
• Patent başvurusu Türk Patent ve Marka Kurumu'na yapılır.
• Patent hukuku buluşları korur ve SMK içinde düzenlenir.

Alan adları

• Alan adı tektir, ona hak iddia edebilecek durumlar çoktur; uyuşmazlığın maddi temeli budur.
• İlk gelen alır kuralı geçerlidir, ancak tescilli marka önceliği önemli istisnadır.
• Alan adlarında ayrım belgeli ve belgesiz biçimdedir: .com.tr ve .net.tr belgesiz; .av.tr, .dr.tr, .gov.tr belgelidir.
• .tr ülke kodlu üst düzey alan adıdır; kayıt işlemini kayıt kuruluşları yürütür, yetkili kuruluş TRABİS'tir.
• SMK m. 7/III uygulanması için işaretin alan adı olarak ticari etki yaratacak biçimde kullanılması gerekir.
• Karakteristik kısmı başkasının markasıyla örtüşen alan adında, sahibinin haklı nedeni olmalıdır (Aras örneği).
• Kullanımla yerleşmiş ve ayırt edicilik kazanmış ad korunabilir; alan adı da zamanla marka olabilir.

İnternet Kanunu ve aktörler

• 5651 sayılı Kanun içerik, yer, erişim, toplu kullanım ve sosyal ağ sağlayıcıyı tanımlar.
• İçerik sağlayıcı, veriyi üreten ve sunan kişidir; kendi içeriğinden sorumludur.
• Başkasının içeriğine link veren, içeriği benimsediği açıkça anlaşılmadıkça sorumlu tutulmaz (benimseme ölçütü).
• Yer sağlayıcının genel denetim yükümlülüğü yoktur; hukuka aykırılık yargı kararıyla bildirilince içeriği kaldırır.
• Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı 6563 sayılı Kanun'da tanımlıdır.
• Erişim engelleme tedbirlerinde asıl yetkili sulh ceza hakimliği, gecikmede Cumhuriyet savcısıdır.

Bilişim suçları ve kişilik hakları

• Bilişim sistemine girme (TCK m. 243) kasten işlenir; zarar doğması aranmaz.
• Banka veya kredi kartının kötüye kullanılması TCK'da bilişim alanındaki suçlar arasındadır.
• Bilişim suçları TCK ve FSEK gibi ceza hükümlerindedir; TMK tazminat yoluyla özel hukuk koruması sağlar.
• Kişilik hakları ad, resim, onur, sırlar gibi değerlerin bütününü kapsar.

E-ticaret, tüketici ve kişisel veriler

• Cayma hakkı: tüketici sebep göstermeden ve cezai şart ödemeden mesafeli sözleşmeden dönebilir.
• Cayma bilgisi gereğince verilmezse tüketici kanuni cayma süresine bağlı kalmaz.
• Ticari amaç taşımayan kişisel paylaşımlar e-ticaret hukukunun dışındadır.
• Negatif eşleme, reklamın belirli arama terimlerinde gösterilmemesini sağlar.
• Şeffaflık ilkesi, veri sahibinin süreci bilmesini ve denetimini korumasını ifade eder.
• Sosyal medyada açık olan kişisel veri de kural olarak serbestçe işlenemez.

Kümülatif koruma

Tek bir fikri ürünün fikri mülkiyetin farklı alanlarında aynı anda korunabilmesi.

Hususiyet

Eserde sahibinin kişisel, özgün damgasının bulunması; eser sayılmanın şartı.

Hakların tükenmesi

Nüshanın hak sahibince satılmasından sonra sonraki satışların yayma hakkını ihlal etmemesi.

Umuma iletim hakkı

Eseri internet kullanıcılarının erişimine sunma yetkisi; linkleme bununla ilgilidir.

İlk gelen alır

Alan adının zaman bakımından ilk başvurana verilmesi kuralı.

İçerik sağlayıcı

İnternette sunulan bilgiyi üreten, değiştiren ve sağlayan kişi.

Yer sağlayıcı

İçeriği barındıran kişi; yargı kararı bildirilince içeriği yayından kaldırır.

Benimseme ölçütü

Link verenin, bağlandığı içeriği sahiplendiğinin ve kullanıcıyı oraya yönlendirmek istediğinin açıkça anlaşılması.

Cayma hakkı

Mesafeli sözleşmede tüketicinin gerekçesiz ve cezasız dönme hakkı.

Normlar hiyerarşisi

Hukuk kurallarının Anayasa'dan aşağıya doğru piramit biçiminde üstünlük sıralaması.

Şeffaflık ilkesi

Kişisel veri işlemenin ilgili kişi için açık ve izlenebilir olması.

• Telif hakları FSEK'e, marka, patent, tasarım ve faydalı model SMK'ya aittir; sorularda sık karıştırılır.
• Çoğaltma hakkı kopyalama, yayma hakkı satış ve devirdir; umuma iletim ise internette erişime sunmadır.
• Belgeli alan adları meslek veya kurum uzantılıdır (.av.tr, .dr.tr); .com.tr ve .net.tr belgesizdir.
• İçerik sağlayıcı kendi içeriğinden, link veren ise yalnızca benimsediği içerikten sorumludur.
• Yanlış şık kalıpları: 'her durumda serbest', 'ticari kullanım önemsiz', 'Alan Adı Kanunu tüm ayrıntıları düzenler'.