AUZEF Bitki Coğrafyası Çıkmış Sorular

Bitki Coğrafyası dersi; bitkilerin yeryüzündeki dağılışını, bunu belirleyen iklim, toprak, su ve ışık gibi etkenleri, bitki formasyonlarını ve geçmişten kalan relikt-endemik türleri ele alır. Sınıflandırma sistemleri ile bitkilerin ekolojik uyumları da dersin temel konularıdır.

Sınıflandırma ve bitki coğrafyası tarihçesi

• Taksonomide en temel birim türdür; basamaklar dardan genişe tür, cins, familya, takım, sınıf, şube, âlem sırasıyla ilerler.
• Familya, ortak özellikli cinsleri toplar ve çiçek ile meyve yapısına dayanır.
• Politipik cins birden çok türle temsil edilir; sekoya tek türlü olduğu için monotipiktir.
• Humboldt And Dağları'nda yükseltiye bağlı bitki kuşaklarını ilk kez ayrıntılı tanımlamıştır.
• Diels, bir alandaki türlerin saptanıp yayılışlarının incelenmesine floristik bitki coğrafyası demiştir.
• Damarlı bitki türü sayısı yaklaşık 391.000 olarak verilir.

Ekolojik etkenler: ısı, ışık, su ve toprak tepkimesi

• Isı isteğine göre gruplar megaterm, mezoterm, mikroterm ve hekistotermdir; hekistoterm en soğukçul olandır, nanoterm yoktur.
• Işık seven bitki heliofit, gölge seven siofittir.
• Bol nemli ortam bitkisi higrofil, pH'ı yaklaşık 7 olan toprak bitkisi nötrofildir.
• Kompensasyon noktasında fotosentezle üretilen, solunumla harcananı karşılar ve net büyüme sıfırdır.
• Higroskopik (ölü) su toprağa sıkı tutunduğu için bitkiye yarar sağlamaz.
• Abiyotik etken cansızdır (rüzgâr); biyotik etkenler hayvan ve mikroorganizmalardır.

Yaşam biçimleri ve uyumlar

• Raunkiaer grupları: fanerofit, kamefit, hemikriptofit, kriptofit, terofit; epifit bunlardan biri değildir.
• Fanerofitler kayın, gürgen, ladin gibi odunsu ağaçlardır; terofitler elverişsiz mevsimi tohum olarak geçirir.
• Schimper epifit, parazit, liyan ve saprofit gruplarını ele almıştır; yosun bu sistemde yoktur.
• Epifit toprakla bağlantısızdır, suyu yağmur ve nemden alır; liyanın kökü toprağa bağlıdır.
• Holoparazit besinini tümüyle konaktan alır ve fotosentez yapamaz.
• Hidrofit tamamen suda yaşar; kserofit kuraklığa uyumludur; halofit tuzlu toprakta yaşayabilir.
• Fotosentez yolları: CAM gece CO2 depolar (kaktüs), C4 sıcak ve kurak yerlerde gelişmiştir (mısır).

Toprak tipleri ve kuraklık

• Podzol (spodosol) soğuk, nemli iğne yapraklı ormanlarda yıkanmayla oluşur; asidik ve soluktur.
• Mollisol otsu örtü altında, humusça zengin ve koyu renklidir.
• Aridisol kurak bölgelerde, organik maddesi az ve tuzludur; oxisol nemli tropiktedir.
• Histosol az ayrışmış organik maddeden oluşur ve asidiktir, bazik değildir.
• Fizyolojik kuraklıkta su vardır ama bitki alamaz (donma, tuzluluk, asidik-oksijensiz turbalık).
• Nikel hiperakümülatörleri serpantin topraklarında bulunur.

Bitki örtüsü formasyonları

• Akdeniz bölgeleri: Akdeniz Havzası, Kaliforniya, Orta Şili, Kap bölgesi, Güneybatı Avustralya; Hindistan kıyıları dışarıda kalır.
• Maki bozulunca garige dönüşür; Kap'ta finbos, Avustralya'da mallee görülür; kızılçam ve mantar meşesi tipik Akdeniz ağaçlarıdır.
• Kuzey Amerika'da step prerisi batıdan doğuya kısa boylu, karışık, uzun boylu preri sırasındadır; Güney Amerika'da step pampadır.
• Savan yöresel adları campos, miombo, mulga, brigalow; Mulga Avustralya'da akasyalı savandır.
• Ilıman yaprak döken ormanlar Kuzey Amerika'nın doğusundadır; şeker akçaağacı buraya özgüdür.
• Boreal orman iğne yapraklıdır; ormanın polar sınırının ötesi tundradır; permafrost erimesi sarhoş orman yaratır.
• Mangrov gelgitten etkilenen kıyı ormanıdır; payanda kökler yağmur ormanı ağacını sabitler.
• Tür çeşitliliği en çok tropikal sahalardadır; Sahra bitkileri kserofit, halofit ve efemerdir.

Yükselti kuşakları ve yayılış

• Yükseldikçe sıcaklık düşer, rüzgâr artar ve terleme kaybı çoğalır; kuşaklar sıcaklık ve nem farkından doğar.
• Paramo, And Dağları'nda orman ile kar sınırı arasındaki alpin benzeri ekosistemdir.
• Aktif göçte bitki kendi mekanizmasıyla yayılır (acıkavun); rüzgâr ve su taşıması pasif göçtür (akçaağaç).
• Akarsular bitkileri çizgisel yayar; galeri ormanı bunun örneğidir.
• Akasya türleri Akdeniz havzasında istilacıdır.

Relikt, endemik ve sığınak kavramları

• Relikt türler farklı jeolojik dönemlerden kalmıştır; hepsi Pleistosen'e ait değildir.
• Kserotermik relikt buzul sonrası sıcak-kurak dönemden kalan türdür; ormangülü Karadeniz'de reliktir, endemik değildir.
• Ginkgo ve Metasequoia doğal olarak yalnız Çin'deki dar sığınaklarda kalmıştır.
• Nunataklar buzulun örtmediği kayalıklardır; kriptik kuzey sığınakları buzul döneminde bitkileri korumuştur.
• Bipolar bitkiler iki yarımkürenin soğuk enlemlerinde görülür, tropiklerde yoktur.
• Kasnak meşesi Türkiye'de en geniş yayılışlı endemik ağaçtır.
• Konverjans: uzak bölgelerde benzer iklimle benzer görünüm kazanma (maki ve chapparal).

Podzol

Soğuk nemli iğne yapraklı ormanlarda yıkanmayla oluşan asidik, soluk renkli toprak.

Hekistoterm

Isı isteği en az olan, soğuğa en dirençli bitki grubu.

Higrofil

Bol nemli ortamda yetişen bitki.

Kompensasyon noktası

Fotosentez ile solunumun birbirine eşit olduğu, net büyümenin sıfır olduğu nokta.

Fanerofit

Tomurcukları yerden yüksekte kalan odunsu ağaç ve çalılar.

Terofit

Elverişsiz mevsimi tohum olarak geçiren tek yıllık bitki.

Kserofit

Kurak ortama uyum sağlamış bitki.

Halofit

Tuzlu topraklarda yaşayabilen tuzcul bitki.

Epifit

Ağaç üzerinde yaşayan, toprakla bağı olmayan, parazit olmayan bitki.

Fizyolojik kuraklık

Suyun bulunmasına karşın bitkinin onu alamaması.

Garig

Maki bozulunca ortaya çıkan seyrek, bodur, türce yoksul topluluk.

Relikt

Eski jeolojik dönemlerden günümüze kalmış bitki türü.

• Epifit ile liyan karıştırılmamalı: epifit toprakla bağsız, liyanın kökü toprakta.
• Heliofit ışık seven, siofit gölge seven; higrofil nemi, kserofit kuraklığı sever.
• Raunkiaer ve Schimper sistemleri ayrıdır; epifit Raunkiaer'de, nanoterm ısı sınıflamasında yoktur.
• Aktif göç bitkinin kendi hareketi, pasif göç dış etkenle taşınmadır.
• Erinç indisi: 8 altı çöl, 8-15 step, 15-23 kuru orman, 23-40 nemli orman, 40 üstü çok nemli orman.