AUZEF Çağdaş Siyasal Teoriler Çıkmış Sorular

Ders, siyasal ideolojilerin ortak özelliklerini ve ideoloji kavramının tartışmalarını, ardından liberalizm, Marksizm, sosyal demokrasi, muhafazakârlık, milliyetçilik ve anarşizm gibi başlıca akımların temel düşünürlerini ve ilkelerini ele alır.

İdeoloji kavramı

• Terimi ilk kez Fransız düşünür Destutt de Tracy kullanmıştır.
• İdeolojiler bilinçli kurulmuş, tutarlı, amaç gösteren sistemlerdir; kendiliğinden gelişmez.
• Tutarlılık ideolojilere dogmatik bir nitelik kazandırır; günlük dilde 'ideoloji yapıyor' demek dogmatik davranmayı anlatır.
• İdeoloji olması gerekenle, bilim olanla ilgilenir.
• Levi-Strauss'a göre çağdaş Batı toplumu mitosun yerine ideolojiyi koymuştur.
• İdeolojilerin sonu tezini Lipset gibi düşünürler savunur; gerekçelerinden biri refah artışıdır.

Liberalizm

• Düşünsel kaynağı Aydınlanma'dır; birey doğal haklar ve akılla donatılmıştır.
• Güçlü devlete karşıdır; devleti sınırlamak için gücü dağıtan araçlar geliştirmiştir.
• Piyasa devletin değil sivil toplumun alanındadır; eşitlik ahlâki eşitliktir.
• Hobbes doğa durumunu herkesin savaşı olarak görür; Locke mülkiyeti emeğin dokunulmaz ürünü sayar.
• Smith devlete savunma, adalet ve kamusal işler görevini verir.
• Siyasal temsil, özgürlük-eşitlik gerilimini demokrasiyle buluşmada yumuşatmıştır.

Liberalizmin kolları

• J.S. Mill klasik ve sosyal liberalizm arasında köprüdür.
• T.H. Green özgürlüğü olumlu ve olumsuz yönleriyle ele alan sosyal liberaldir.
• Spencer'ın neo-klasik görüşü sosyal darwinizme dayanır.
• Neo-liberal kuramcılar arasında Hayek vardır; Virginia Okulu sınırları anayasada çizmek için toplum sözleşmesine dayanır.
• Macpherson sahiplenici bireyciliğin kökenini Hobbes'ta arar.

Marksizm: temel fikirler

• Marx'ın tarih anlayışı materyalisttir; son tahlilde belirleyici olan iktisadi alandır.
• Üretim ilişkileri altyapıdır; siyaset, devlet, hukuk ve ideoloji üstyapıdır.
• Emek insanın doğayla yaratıcı ilişkisinin öğesidir; emeğin ürünle bağını yitirmesi yabancılaşmadır.
• İşbölümü yanlış bilince yol açar; üreticiden alınan fazla ürün toplumsal artıktır.
• Kapitalizm eşitsizliği gidermez, derinleştirir.
• Marx devleti genel değil kapitalist devlet olarak inceler; burjuva devlet aygıtı olduğu gibi kullanılamaz.
• Komünist Manifesto Marx ile Engels'in, Kapital Marx'ın kapitalizm çözümlemesidir.

Marksizmin gelişimi ve ideoloji kuramcıları

• Paris Komünü devrimci sınıf savaşımının ilk somut örneklerindendir.
• Proleterya diktatörlüğü sınıfsal barışı değil işçi sınıfı yönetimini içerir.
• Lenin uygulamaya dönük öncelikleri en çok düşünen isimdir; Bağımlılık Okulu ulusal burjuvazinin bağımlı kılındığını savunur.
• Althusser yapısalcı Marksisttir; değer aktarımına kültürel yeniden üretim der, medya ideolojik devlet aygıtıdır.
• Gramsci tarihsel blok kavramını geliştirmiş, feodal dönemin organik aydınlarını din adamları saymıştır.

Sosyal demokrasi

• Sosyalizm ve liberalizm eleştirisinden doğmuştur; liberal politika ile kapitalist toplum arasında uzlaşı arar.
• Çok partili demokrasiyi savunur, tek parti iktidarını desteklemez.
• Luxemburg ve Liebknecht SPD'den 1. Dünya Savaşı'na katılım yüzünden ayrılmıştır.
• Erfurt Programı'nda Marx ve Engels'in etkisi belirleyicidir.
• Giddens'ın Üçüncü Yol'u Yeni Sağ ve Eski Sol'a seçenektir.
• İskandinav ülkelerinde güçlüdür; Wigforss reformisttir.

Muhafazakârlık

• Geleneksel olana güvenir, hiyerarşiye karşı çıkmaz.
• Burke sistemli ideolojiye dönüştüren düşünürdür.
• Alman Romantizmi Aydınlanma'ya, akılcılığa ve bireyciliğe tepki gösterir.
• Quinton'un ilkeleri gelenekselcilik, siyasal şüphecilik, organizmacılık ve entelektüel mükemmelliyetsizliktir.
• Yeni Muhafazakârlık küreselleşen dünyada kendini yeniden tanımlama çabasıdır.
• Hitler Almanyası radikal muhafazakârlık örneği sayılır.

Milliyetçilik ve anarşizm

• Modern devlet teritoryaldir ve toplumu dönüştürmek için en çok eğitimi kullanır.
• Gellner sanayi toplumunun homojen topluma ihtiyaç duyduğunu söyler; Hobsbawm milliyetçiliği siyasal düzeyde ele alır.
• 19. yüzyılda Alman ve İtalyan birlikleri örnektir; Osmanlı'da gayrimüslimler millet sistemindedir.
• 1980 sonrası milli kimlik sorgulanır; mikro milliyetçilikler alanların siyasallaştığını gösterir.
• Proudhoncu anarşistler 1871 Paris Komünü'nde görev almıştır.
• Kropotkin ve Malatesta anarko-komünist düşünceyi temsil eder.

Yanlış bilinç

Bireylerin toplumsal gerçekliği işbölümü yüzünden eksik ve çarpık kavraması.

Yabancılaşma

Emekçinin kendi ürünüyle bağını yitirmesi.

Praksis

İnsanın nesnel ve pratik etkinliklerinin tarihi.

Toplumsal artık

Üreticinin ihtiyacı karşılandıktan sonra ondan alınan ürün.

Altyapı ve üstyapı

Altyapı üretim ilişkileri, üstyapı siyaset, hukuk, devlet ve ideolojidir.

Tarihsel blok

Gramsci'nin kuramına ait kavram.

Kültürel yeniden üretim

Mevcut değerlerin yeni kuşaklara aktarılması (Althusser).

Sosyal darwinizm

Güçlünün ayakta kaldığı, zayıfın elendiği anlayış.

Üçüncü Yol

Giddens'ın Yeni Sağ ve Eski Sol dışındaki arayışı.

Millet sistemi

Osmanlı'da gayrimüslim cemaatlerin örgütlenme düzeni.

Yatay hareketlilik

Coğrafi yer değiştirme.

• Soruların çoğu 'hangisi değildir' biçimindedir; şıkta yanlış yönlü ifadeyi (merkezi devlet, geçmiş ideal toplum) yakalamak gerekir.
• Altyapı (üretim ilişkileri) ile üstyapı (devlet, hukuk, ideoloji) karıştırılmamalıdır.
• Gellner sanayi toplumu ve homojenlik, Hobsbawm siyasal düzey ile eşleşir.
• Düşünür-kavram eşleşmeleri ezberlenmeli: Burke, Locke, Hobbes, Green, Mill, Gramsci, Althusser, Giddens.