AUZEF Çalışma Psikolojisi Çıkmış Sorular

Çalışma psikolojisi, işyerinde insan davranışını, yönetim anlayışlarının gelişimini, motivasyonu, kültürü, algıyı ve çalışma yaşamındaki değişimleri inceler. Ders, klasik yönetimden insan ilişkilerine, kişilik ve güdü kuramlarından tükenmişlik ve iş-özel yaşam dengesine uzanır.

Psikolojinin dalları ve yaklaşımları

• Wundt 1879'da Leipzig'de ilk deneysel laboratuvarı açtı; psikoloji felsefeden ayrı bir bilim oldu.
• Psikodinamik yaklaşım (Freud) davranışı bilinçdışı güdülere, erken çocukluk yaşantılarına ve çatışmalara bağlar.
• Davranışsal yaklaşım uyarıcı-tepki ilişkilerine ve öğrenmeye odaklanır; öncüleri Watson, Pavlov, Skinner.
• Klinik psikoloji ruhsal bozuklukların tanı ve tedavisiyle ilgilenir; gelişim psikolojisi ise temel daldır.
• Gall, zihnin beyin hacmi ve bölgeleriyle bağlantılı olduğunu savunmuştur.

Yönetim anlayışları ve Hawthorne

• Taylor bilimsel yönetimin kurucusudur; hareket-zaman etütlerine dayanır, planlama yönetimde, uygulama işçidedir.
• Taylor verimi artırmak için farklılaştırılmış parça başı ücreti önermiştir.
• Münsterberg klasik yaklaşımdan davranışsal yaklaşımlara geçişte köprü görevi görür.
• Elton Mayo'nun Hawthorne deneyleri çalışmanın grup etkinliği olduğunu, sosyal ve psikolojik etkenlerin verimi belirlediğini gösterdi.
• McGregor'a göre X kuramı insanı tembel ve denetim gerektiren görür; Y kuramı aktif ve sorumluluk alan görür.

Motivasyon ve güdüler

• Vroom'un beklenti kuramı üç unsuru tartar: beklenti, araçsallık ve valans.
• Herzberg'de hijyen faktörler işin çevresiyle, motive ediciler işin içeriğiyle ilgilidir.
• Maslow hiyerarşisinde ruhsal doyumu aşkınlık ihtiyacı karşılar.
• Başarı güdüsü öğrenilmiş güdüdür; performans kapasite ve motivasyonla belirlenir.
• Kendini gerçekleştiren kehanet: olumsuz sonuca inanan kişi onu doğuracak biçimde davranır.

Kültür, kültürleşme ve toplumsal roller

• Kültürün ögeleri değerler, normlar, semboller, dil ve inançlardır; siyasal ideolojiler inançlara girer.
• Kültür öğrenilir, sembolik ve paylaşılır; yalnızca bazılarınca kullanılmaz.
• Kültürleşme: asimilasyon A+B+C=A, karışım A+B+C=D, çoğulculuk A+B+C.
• Hofstede'de insan ilişkilerini öne çıkaran kültürler dişil kültürlerdir.
• Parsons'ın kalıp değişkenlerinde arkadaş kayırma özel olma, sevgi gösterme duygusallık, oy hakkı niteliktir.
• Doğuştan gelen statü pasif (atfedilmiş), çabayla kazanılan statü aktiftir.

Algı, duyu ve zekâ

• Algılama sırası: uyarılma, kaydetme, düzenleme, yorumlama.
• Kurgusal yaklaşımda algı deneyimden doğan beklentilerle biçimlenir.
• Piaget'de yeni bilgiyi şemaya katmak özümseme, şemayı değiştirmek uymadır.
• Duyum ham veri alımıdır; algı bu verinin yorumlanmasıdır, ikisi sık karıştırılır.
• NLP'de yakalamak, sıcak, akışkan dokunsal sisteme aittir.
• Gardner'da filozoflar içsel zekâya, dışa dönükler insanlar arası zekâya örnektir.

İş yaşamı, duygu ve tükenmişlik

• Duygusal emek (Hochschild): çalışan kurumun istediği duyguyu göstermek için kendi duygusunu denetler.
• Presenteeism: hasta ya da tükenmiş olduğu halde işe gitmeyi sürdürmek.
• Mobbing, kurbanın performansını düşürmeyi veya örgütten ayrılmasını hedefler.
• Tükenmişliğin ilk evresi hiperaktivitedir; bu evrede sorun görünmez.
• Utrecht ölçeği canlılık, adanmışlık ve özümseme boyutlarından oluşur.
• İş tatmini işe duyulan memnuniyettir; işe bağlılıkla eş anlamlı değildir.

Çalışma yaşamındaki değişim ve kuşaklar

• İlk dönem işyeri büyük ölçekli, üretim ağırlıklı, erkek ağırlıklı fabrikalardı.
• Küçülme ve dış kaynak kullanımı çekirdek ile çevre çalışan ilişkilerini gündeme getirir.
• Dezavantajlı grupların işgücüne katılımı gruplar arası ilişkileri önemli kılar.
• X kuşağı 1965-1980 doğumlulardır; Y 1981-1996, Z 1997-2012.
• İnsan sermayesi bilgi, beceri, deneyim ve eğitimdir; ilişkiler sosyal sermayedir.

Bilimsel yönetim

Taylor'ın hareket-zaman etütleriyle verimi artırmayı amaçlayan yönetim anlayışı.

Hawthorne etkisi

İşçilerin izlenip önemsendiklerini ve gruba ait olduklarını hissedince veriminin artması.

X ve Y kuramı

McGregor'un yöneticilerin insan doğası varsayımlarını ikiye ayıran kuramı.

Beklenti kuramı

Vroom'un motivasyonu beklenti, araçsallık ve valans hesabıyla açıklayan süreç kuramı.

Asimilasyon

Küçük kültürlerin baskın kültür içinde erimesi.

Statü yatırımı

Gelecekte daha yüksek konum için eğitim alma çabası.

Duygusal emek

Kurum kurallarına uymak için gerçek duyguyu bastırıp istenen duyguyu göstermek.

Presenteeism

Hastayken işe gelmeyi sürdürüp verimi düşmek.

Kalıp yargı

Bir mesleğin belli bir gruba ait olması gerektiği yönündeki genellenmiş düşünce.

Kuşak yönlendiricileri

Bir kuşağa özgü olay veya kültürel olgular; kuşakları ayırmaya yarar.

• Duygusal emek zorunlu duygu gösterimidir; duygusal çalışma isteyerek yansıtılan duygudur.
• İşe bağlılık ile iş tatmini, duyum ile algı, asimilasyon ile karışım karıştırılmamalıdır.
• Hijyen faktörler çevreyle, motive ediciler işin içeriğiyle ilgilidir.
• Hofstede boyutlarında duygusal zekâ yoktur; Tat-Sıcaklık ve İşitsel-Yakalamak eşleşmeleri yanlıştır.
• Kuşak sorularında aralıkları ezberle: X 1965-1980 aralığıdır.