AUZEF Çocuk Gelişimi Araştırmaları Çıkmış Sorular

Çocuk Gelişimi Araştırmaları dersi; gelişim dönemlerini, temel kuramları, ebeveyn tutumlarını, oyun ve çocuk edebiyatını, özel eğitim ile kaynaştırma uygulamalarını, çocuk haklarını ve araştırma yöntemlerini ele alır.

Gelişim kuramları

• Piaget bilişsel gelişimi çevreyle etkileşimle bilginin yapılandırılması olarak görür; şemalar bu süreçte gelişir.
• Vygotsky'de çocuğun tek başına yapabildiği ile destekle yapabildiği arasındaki fark yakınsak gelişim alanıdır; geçici destek yapı iskelesidir.
• Erikson psikososyal kuramında ergenlik kimlik kazanma ve rol karmaşası evresidir; yaşlılık dönemi bütünlüğe karşı umutsuzluk evresidir.
• Kohlberg'de en alt ahlak düzeyi gelenek öncesidir; birey ceza ve ödül nedeniyle kurala uyar.
• Bandura Sosyal Öğrenme Kuramı ile anılır.
• Bronfenbrenner'de çocuğa en yakın çevre mikrosistem, kültürel değer ve politikalar makrosistemdir.

Gelişim dönemleri ve alanları

• 0-6 yaş gelişimin en hızlı olduğu ve dil gelişiminin kritik dönemidir.
• Bebeklik büyümenin en hızlı olduğu dönemdir; yavaşlama sonraki yıllarda görülür.
• Gelişim alanları (bilişsel, motor, dil, sosyal-duygusal) iç içe bir bütündür.
• Orta çocukluk döneminde çocuk grup kurallarına uyar, sözsüz iletişimi iyi kullanır ve duygularını gizleyebilir.
• Ergenlikte bireysel özgürlük kazanılır; aşırı hoşgörü yerine tutarlı, demokratik tutum gerekir.
• İlkokulda gri madde artışı okuma ve dil becerilerine katkı sağlar.
• Beyinden kaslara komut götüren sinirler efferent, bilgiyi beyne taşıyanlar afferent sinirlerdir.

Ebeveyn tutumları ve bağlanma

• Otoriter tutumda gerekçe gösterilmeden emir verilir, itaat ceza ve tehditle sağlanır.
• Otoriter tutumla yetişen çocuklar dıştan denetimli olur.
• Demokratik tutum sıcaklık ile net sınırları dengeler ve gelişimi en iyi destekler.
• Ainsworth'e göre güvenli bağlanan bebek ayrılıkta orta düzeyde üzülür, bakım veren dönünce çabuk yatışır.
• Bebek ağlaması iletişim yoludur ama her ağlama acil uyarı sayılmaz.
• Aile katılımını iş saatleri ve iletişim eksikliği engeller; zümre toplantısı aile katılımı değildir.

Oyun ve dil gelişimi

• Piaget oyunu alıştırmalı, sembolik ve kurallı oyun olarak sıralar; kurallı oyun en ileri düzeydir.
• Beş taş gibi oyunlar ince kas ve manipülatif becerileri geliştirir.
• Peter Slade oyunu yansıtma oyunu ve kişisel oyun diye ikiye ayırır.
• Plato, Freud, Dewey ve Montessori oyunun önemine dair görüş bildirmiştir; Madam Curie bu gruba girmez.
• Kalıtım, yaş, cinsiyet ve ebeveyn eğitimi dil gelişimini etkiler; iki dillilik başlangıçta geçici gecikme yapabilir.
• İlkokul dil becerileri dinleme, konuşma, okuma ve yazmadır.

Çocuk edebiyatı

• Olay örgüsü neden-sonuç ilişkisi ve problem çözmeyi, masallar yaratıcılığı destekler.
• Çocuk kitapları fiziksel büyümeyi ve motor becerileri hızlandırmaz.
• Tekerleme türleri masal, oyun, tören ve söz cambazlığı tekerlemeleridir.
• Masalın kahramanları çoğunlukla hayvanlar ve doğaüstü varlıklardır.
• Erken çocuklukta büyük boy, iri resimli, dayanıklı kitaplar uygundur; cep boy önerilmez.
• Evrensel değerlere yer vermek çocuk edebiyatında uygundur.

Özel eğitim, üstün yetenek ve kaynaştırma

• Bilinen ilk bilimsel özel eğitim çalışması Itard'ındır (Aveyronlu Victor).
• Üstün zekâ için 130 ve üzeri puan aranır; BİLSEM okul dışı destek verir, mentorluk lisede uygulanır.
• Tannenbaum'a göre şaşırtıcı gösteri yetenekleri anormal yetenek kategorisindedir.
• Kaynaştırma (integration) öğrencinin uyumunu, bütünleştirme (inclusion) sistemin yeniden düzenlenmesini hedefler.
• Kısıtlayıcılık sırası: yatılı okul, gündüzlü okul, özel sınıf, yarı zamanlı, destek odalı, tam zamanlı kaynaştırma.
• Danışman destekli genel eğitim sınıfı sınıf içi destek örneğidir; otizm tanılı birey sayısı giderek artmaktadır.

Çocuk hakları ve aile programları

• Çocuk Hakları Sözleşmesi 1989'da kabul edildi, Türkiye 1990'da imzaladı, 1995'te yürürlüğe girdi.
• TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi Meclis düzeyinde köprü görevi görür.
• Sözleşmenin 19. maddesi çocuğu aile içi istismara karşı korur.
• 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; koruyucu tedbirler uygulanır.
• Baba Destek Programı AÇEV tarafından 1996'da başlatılmıştır.
• Aile Eğitim Programı (0-18 yaş) MEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünce yürütülür.
• 66-68 aylık çocuklar velinin onayıyla ilkokula başlayabilir.

Araştırma yöntemleri

• Tek denekli araştırma bir-üç kişide tekrarlı ölçüm yapar; Türkiye'de özel eğitimde en yaygın yöntemdir.
• Doğal gözlemde müdahale yoktur ve ekolojik geçerlilik yüksektir.
• Boylamsal yöntem aynı bireyleri zaman içinde izler; kesitsel yöntem farklı yaş gruplarını karşılaştırır.
• Cinsiyet gibi kategorik değişkenler süreksizdir; boy ve ağırlık süreklidir.
• Varsayım, kanıtlamaya gerek duyulmadan doğru kabul edilen yargıdır.
• Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 15'i engelli bireylerden oluşur.

Yakınsak gelişim alanı

Çocuğun yardımsız ulaştığı düzey ile destekle ulaşabildiği düzey arasındaki alandır.

Yapı iskelesi

Çocuk beceri kazandıkça azaltılan geçici yetişkin desteğidir.

Otoriter ebeveynlik

Gerekçesiz emir, ceza ve tehditle itaat bekleyen tutumdur.

Demokratik tutum

Sıcaklık, açıklama ve net sınırları birleştiren, gelişimi en iyi destekleyen tutumdur.

Güvenli bağlanma

Bakım veren dönünce çabuk yatışan ve keşfe devam eden bebek davranışıdır.

Manipülatif beceri

Nesneyi tutma, atma ve kavramayı içeren ince kas becerisidir.

Mikrosistem

Aile, okul ve akran gibi çocukla yüz yüze ilişkili en yakın çevredir.

Makrosistem

Kültürel değerler, yasalar ve politikaları içeren en dış katmandır.

Tek denekli araştırma

Çok az katılımcıyla tekrarlı ölçüm yapan desendir.

Boylamsal yöntem

Aynı grubun yıllar boyunca tekrar ölçülmesidir.

Bütünleştirme

Okulun ve sistemin tüm öğrencilerin farklılıklarına göre düzenlenmesi anlayışıdır.

Varsayım

Baştan doğru kabul edilen, sınanmayan temel yargıdır.

• Oyun hiyerarşisi (alıştırmalı, sembolik, kurallı) Piaget'e, yansıtma ve kişisel oyun ayrımı Slade'e aittir.
• Kaynaştırma uyumu öğrenciden, bütünleştirme değişimi okuldan bekler; karıştırılmamalıdır.
• Boylamsal yöntem aynı bireyleri, kesitsel yöntem farklı yaş gruplarını inceler.
• Soru kökünde 'değildir' veya 'yanlıştır' varsa aşırı hoşgörü, bebeklikte yavaş gelişim ve cep boy kitap gibi yanlış ifadeler aranmalıdır.
• Efferent sinirler komut götürür, afferent sinirler duyu taşır.