AUZEF Dış Ticarette Risk Yönetimi ve Sigorta Çıkmış Sorular

Ders, dış ticarette karşılaşılan kur, faiz, ticari ve politik risklerin tanımını, bu risklerden korunma araçlarını (forward, future, opsiyon, swap), ödeme ve finansman yöntemlerini, ihracat sigortasını ve dijital para teknolojilerini ele alır.

Makro ekonomi: faiz, para ve kur

• Faiz paranın kullanım bedelidir; oran yükselince borçlanma maliyeti artar. Faiz oranları fon arz ve talebine göre oluşur.
• Faizin ani düşüşünde getiri azalır, sermaye daha yüksek getirili piyasalara kayar.
• Faiz ve para arzı Merkez Bankasının alanıdır; vergi ve kamu harcaması maliye politikasıdır.
• Para arzı artışı talebi ve fiyatları yükseltir, enflasyonu artırıcı etki yapar.
• Tahvil fiyatı ile faiz ters yönlü hareket eder; faiz düşünce fiyat yükselir.
• Faiz piyasalarında kriz ve şok dönemlerinde sert dalgalanmalar görülür.

Kur rejimleri ve dış ticaretin kura etkisi

• Esnek kurda kur arz ve talebe göre oluşur; sabit kurda otorite kuru ilan eder ve rezerv kullanır.
• İhracat döviz girişi, ithalat döviz çıkışı demektir; dış ticaret kuru etkiler.
• İhracat ithalattan fazlaysa döviz bollaşır, ucuzlar ve yerli para değerlenir.
• Mutlak satın alma gücü paritesi tek fiyat kuralına, tam rekabete ve serbest ticarete dayanır.
• Göreceli parite kur değişimini iki ülkenin enflasyon oranları farkıyla açıklar.

Risk türleri

• Risk, getirinin beklenenden sapma olasılığıdır; yüksek riskli yatırımda getiri çok dalgalanır.
• Sistematik risk tüm piyasayı etkiler (enflasyon, savaş, faiz); sistematik olmayan risk firmaya özgüdür.
• Alıcının iflası veya kötü niyeti ticari risktir.
• Savaş, iç karışıklık, transfer yasağı (moratoryum) ve millileştirme politik (ülke) riskidir.

Türev araçlar ve riskten korunma

• Hedging, kur veya fiyat değişiminden doğacak zararı sınırlamaktır; amaç belirsizliği gidermek, spekülasyon ise fark kazancıdır.
• Forward tezgâh üstünde, tutar ve vadesi serbest belirlenen sözleşmedir; vade sonradan uzatılamaz, tutar standart değildir.
• Future borsada standart tutar ve vadeyle işlem görür; vadeden önce sınırsız el değiştirebilir.
• Opsiyonda prim karşılığı hak alınır, yükümlülük doğmaz; devri yasak değildir ve vazgeçilebilir.
• Swap bağlayıcıdır, şartlar baştan belirlenir, tek taraflı cayılamaz; hem döviz hem faiz swapı olur, Merkez Bankası izni gerekmez.
• Spot işlemde takas en geç iki iş gününde tamamlanır.

Ödeme yöntemleri ve finansman

• Akreditifte ithalatçının bankası, belgeler eksiksiz sunulursa ödemeyi üstlenir; peşinden sonra en güvenli yöntemdir.
• Mal mukabilinde risk tümüyle ihracatçıdadır.
• Faktöringde vadeli alacaklar devredilir ve kayıt altına alınır; şirket istihbarat verir, güvenilmez alıcıyı uyarır.
• Faktöring ihracatçıya nakit sağlar, ithalatçıya finansman vermez.
• Forfaiting yatırım malı satışlarından doğan orta-uzun vadeli alacakları rücusuz iskonto eder; risk forfaiter'dadır.
• CIF şartında satıcı navlun ve sigortayı öder, ancak hasar riski yüklemede alıcıya geçer.
• Karşılıklı kredi, konvertibilitenin zor olduğu ülkelerde kur riskini aşmak içindir; uyuşmazlıklar otomatik Lahey yetkisinde değildir.

İhracat sigortası ve kıymet sigortası

• Türk Eximbank devlet desteğiyle ihracat kredisi, kredi sigortası ve alacak sigortası sunar.
• Sigortacı her alıcının mali durumunu inceler ve risk limiti belirler.
• Savaş ve istikrarsızlık yaşayan ülkeler (Lübnan, Irak, Libya, Suriye) geçici olarak kapsam dışıdır; Ürdün bu listede yoktur.
• Sigorta poliçeleri ticari evraktır ve finansman teminatı olarak kullanılabilir.
• İhracat sigortası tek tip değildir; firma ve alıcı ülke profiline göre poliçe ve limit değişir.
• Kıymet sigortası altın, para gibi değerli ve küçük hacimli varlıkları kapsar; petrol emtia olarak nakliyat sigortasındadır.

Referans faiz ve dijital para

• LIBOR uluslararası borçlanmada referans faizdir; değişimi endeksli kredi sahiplerinin yükünü etkiler.
• Blok zincir kriptografik yöntemlerle bağlı bloklardan oluşur; gelişmiş şifreleme kullanır, geriye dönük değişiklik çok zordur.
• Merkeziyetsiz yapı nedeniyle blok zinciri yasaklamak veya kapatmak çok zordur.
• Kripto paralar merkez bankası ve devlet denetiminden bağımsızdır, özgürlükçü yapıdadır.

Hedging

Türev araçlarla fiyat veya kur riskinden korunma işlemi.

Forward

Tutar, vade ve kurun taraflarca serbestçe belirlendiği tezgâh üstü ileri tarihli sözleşme.

Future

Borsada standart tutar ve vadeyle işlem gören, devredilebilir sözleşme.

Opsiyon

Prim karşılığı alım veya satım hakkı verip yükümlülük doğurmayan esnek sözleşme.

Swap

Kur, vade ve tutarı baştan belirlenen, bağlayıcı değişim sözleşmesi.

Spot piyasa

Takasın en geç iki iş gününde yapıldığı anlık döviz piyasası.

Akreditif

İthalatçının bankasının belgeler uygunsa ödeme taahhüdü verdiği yöntem.

Faktöring

Vadeli alacakların faktöring şirketine devredilerek nakde çevrilmesi ve risk hizmeti alınması.

Forfaiting

Orta-uzun vadeli yatırım malı alacaklarının rücusuz iskonto edilmesi.

Politik risk

Savaş, transfer yasağı, millileştirme gibi devlet kaynaklı tahsilat engeli.

Sistematik risk

Tüm piyasayı etkileyen, çeşitlendirmeyle yok edilemeyen risk.

LIBOR

Değişken faizli kredilerin endekslendiği uluslararası referans faiz.

• Forward ile future karıştırılmasın: forward tezgâh üstü ve esnek, future borsada ve standarttır.
• Cayma ve vazgeçme hakkı yalnız opsiyona özgüdür; swap ve forward bağlayıcıdır.
• Ticari risk alıcının iflası ve kötü niyetidir; politik risk devlet veya savaş kaynaklıdır.
• Faiz ve para arzı Merkez Bankası, vergi ve harcama maliye politikası konusudur.
• Faiz ile tahvil fiyatı ve ihracat fazlası ile döviz fiyatı ters yönlü ilişkidedir.