AUZEF Dopingle Mücadele Çıkmış Sorular

Ders, dopingin tanımını, WADA ve ulusal kuruluşların rolünü, Yasaklılar Listesi ile uluslararası standartları, doping kontrol sürecini, TAKİ'yi, biyolojik pasaportu, yaptırımları ve eğitimi ele alır. Ayrıca yasaklı madde gruplarının etkileri ile Türkiye'deki gelişim süreci de konu edilir.

WADA, kurumlar ve Türkiye'deki gelişim

• WADA, İsviçre hukukuna tabi, kâr amacı gütmeyen bir vakıftır; hükümete bağlı değildir.
• Misyonu kuralları geliştirmek, uyumlaştırmak, koordine etmek ve izlemek; dopingsiz spor için dünya çapında işbirliğine öncülük etmektir.
• Güncel doping tanımı WADA'ya aittir; IOC'nin eski tanımı yasaklı madde ve yöntemlerin kullanılmasına dayanıyordu.
• WADA, uluslararası federasyonları ve ulusal dopingle mücadele kuruluşlarını Koda Uyumluluk Standardı'na göre denetler.
• Milli Olimpiyat Komiteleri ulusal kuruluştur; uluslararası dopingle mücadele kuruluşu sayılmaz.
• Türkiye Doping Kontrol Merkezi 1989'da, ilk yönetmelik 1993'te, Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu 2011'de kuruldu.

Uluslararası standartlar

• 2021 Kodu'na göre geçerli sekiz standart vardır: Yasaklılar Listesi, Test ve Araştırmalar, Laboratuvarlar, Sonuç Yönetimi, Gizlilik, Koda Uyumluluk, TAKİ ve Eğitim.
• Sonuç Yönetimi Standardı 2021 sürümüyle yeni devreye girdi; analitik bulguların incelenmesi, duruşma, savunma ve ceza belirlemeyi düzenler.
• Test ve Araştırmalar Standardı sporcu seçimini, örnek alımını ve reşit olmayan sporcuların kontrol usullerini belirler.
• Numune analizi ve sonuç bildirimi Laboratuvarlar ve Sonuç Yönetimi standartlarıyla ilgilidir.
• Eğitim standardı cezai sürecin değil, önleyici çalışmaların düzenleyicisidir.
• Spora Özgü Analiz Teknik Dokümanı hangi dalda hangi maddelerin hangi oranda aranacağını bildirir.

Yasaklılar Listesi ve madde grupları

• Liste her yıl güncellenir, genellikle 1 Ocak'ta yürürlüğe girer.
• Listeye alma için performans artırma, sağlığa zarar verme ve spor ruhuna aykırılık ölçütlerinden ikisi aranır.
• Onaylanmamış maddeler, yasaklı maddelere benzedikleri için daima yasaktır.
• Listede olmayıp izlenen maddeler İzleme Listesi'nde duyurulur.
• Anabolik maddeler, hormon modülatörleri ve idrar söktürücüler her dönemde yasaktır; glikokortikoidler müsabaka içinde yasaktır.
• Kanabinoidler fiziksel performansı artırmasa da yasaklıdır.

Maddelerin etkileri

• Anabolik androjenik steroidler kas kütlesi ve gücü artırmak için kullanılır.
• EPO kırmızı kan hücresi üretimini artırır; hemoglobin, hematokrit, eritrosit ve retikülosit izlenir, lökosit katkısızdır.
• Beta-2 agonistleri solunum yollarını genişletir.
• Narkotikler ağrıyı azaltır; sakatlığa rağmen oynamaya yol açabilir.
• İdrar söktürücüler hızlı kilo kaybı için siklet sporlarında kullanılır ve diğer maddeleri maskeleyebilir.
• En tehlikeli yan etki kalbin durmasıdır; baş ağrısı en hafif olanıdır.

Doping kontrol süreci

• Test planlamasında öncelik elit sporcular ve Kayıtlı Doping Kontrol Havuzu'ndadır.
• Seçim hem hedefli hem rastgele yapılır; rastgele seçim hâlâ kullanılır.
• Müsabaka dışı testler, etkisi uzun süren maddeleri yakalamayı amaçlar.
• Kontrol odasına izinsiz yalnızca zorunlu hâllerde tercüman girebilir.
• Numuneler 10 yıla kadar saklanabilir; amaç gelecekte gelişecek yöntemlerle yeniden analizdir.
• Formda ad, doğum tarihi, cinsiyet, kit numaraları ve işlem saatleri bulunur; doğum yeri zorunlu değildir.

TAKİ ve biyolojik pasaport

• TAKİ başvurusu, yasaklı maddeye başlamadan önce, gereklilik doğar doğmaz yapılır.
• TAKİK eksiksiz başvuruyu 21 gün içinde karara bağlar.
• Formda sporcu ve hekim bilgisi, tanı, ilaç adı, doz ve süre bulunur; antrenör bilgisi yoktur.
• TAKİ için tedavinin tek seferlik olması şart değildir; kronik tedavi olabilir.
• Biyolojik pasaport sporcunun kendi geçmiş değerlerini esas alır; değerlerin sabit kalması değil, tutarlı seyretmesi beklenir.
• Pasaportu APMU yönetir; sorumluluk başka kuruma devredilebilir.

Sorumluluk, ihlaller ve yaptırımlar

• Katı sorumluluk ilkesi gereği kasıtsız olduğunu kanıtlama yükü sporcudadır.
• Kurallar sporcuları ve destek personelini bağlar; hakem kapsam dışıdır.
• Cezasını tamamlamış sporcuya antrenörlük yapmak ihlal değildir; yasaklı madde sağlamak veya nerede bulunma bilgisini vermemek ihlaldir.
• İhlalde kontrolün yapıldığı yarışmanın sonucu geçersiz sayılır.
• Takım sporlarında takım yaptırımı için en az 2 üyenin ihlali gerekir.
• Besinsel destekler etiketinde yazmayan yasaklı madde içerebilir; uzmana danışılmalı, sertifikalı ürün seçilmelidir.

Eğitim ve farkındalık

• Geniş kitlelerde öncelikli hedef doping sorunu hakkında farkındalık yaratmaktır.
• Elit sporcularda temel yöntem yüz yüze eğitimdir.
• Eğitim standardı kural ihlallerini, hak ve sorumlulukları, kesin sorumluluğu ve sonuçları kapsar.
• Programların sürekliliği girdi ve çıktıların kalite döngüsünde değerlendirilmesine bağlıdır.

WADA

Dopingin tanımını yapan, listeyi belirleyen ve mücadeleyi koordine eden dünya ajansıdır.

ISTI

Test planlaması, sporcu seçimi ve örnek alımını düzenleyen Test ve Araştırmalar Standardıdır.

TAKİ (TUE)

Yasaklı maddenin tıbbi gerekçeyle kullanımına izin veren istisnadır.

TAKİK

TAKİ başvurularını 21 günde karara bağlayan komisyondur.

TDSSA

Spor dalına göre aranacak maddeleri ve oranları bildiren teknik dokümandır.

Katı sorumluluk

Vücuda giren maddeden sporcunun sorumlu olması ilkesidir.

Biyolojik pasaport

Sporcunun kendi değerlerinin zaman içindeki seyrini izleyen dolaylı doping tespit sistemidir.

APMU

Biyolojik pasaport verilerini değerlendiren yönetim birimidir.

İzleme Listesi

Yasaklı olmayan ama olası kötüye kullanım için izlenen maddelerin listesidir.

Ergojenik destek

Performansı ve toparlanmayı artırmak için kullanılan destektir.

Kayıtlı Doping Kontrol Havuzu

Habersiz testlere tabi, bulunabilirlik bildiren üst düzey sporcu grubudur.

• Test ve Araştırmalar Standardı hem sporcu seçimini hem reşit olmayan sporcu kurallarını kapsar; Sonuç Yönetimi disiplin sürecini düzenler.
• Eğitim standardı cezai sürecin dışındadır; Laboratuvarlar ve Sonuç Yönetimi analiz ve sonuç bildirimiyle ilgilidir.
• Glikokortikoidler yalnızca müsabaka içinde yasaktır; anabolikler, hormon modülatörleri ve diüretikler her dönemde yasaktır.
• Biyolojik pasaportta sabit değer beklenmez; EPO'da lökosit değil kırmızı kan hücresi göstergeleri izlenir.
• Seçeneklerde kurumun yetki alanına dikkat edilmeli: WADA denetler, laboratuvar kanıtlar, ulusal kuruluşlar beslenme programı hazırlamaz.