AUZEF Dünya Bölgeleri: Afrika Çıkmış Sorular

Ders, Afrika kıtasının fiziki coğrafyasını (yüzey şekilleri, iklim, akarsu ve göller), tarihsel gelişimini, nüfus ve ekonomik yapısını, turizmi ile jeopolitik önemini genel hatlarıyla ele alır.

Genel konum ve yüzey şekilleri

• Afrika yaklaşık 30,3 milyon km² ile Asya'dan sonra ikinci en geniş kıtadır; Amerika'lar tek kıta sayılmazsa da sıralama aynıdır.
• Kıtanın en büyük adası Madagaskar'dır; dünyada beşinci sıradadır ve Hint Okyanusu'nda yer alır.
• Cebelitarık Boğazı Afrika'yı Avrupa'dan ayırır.
• Kalahari Çölü batıda Namib Çölü ile birleşir; Sahra ise yaklaşık 9,2 milyon km² ile en büyük sıcak çöldür.
• Kıtanın en yüksek dağı volkanik kökenli Kilimanjaro'dur (5.895 m, Tanzanya); Virunga da volkanik bir dağdır.
• Kıtada yüksek dağ sıralarının az olması ve geniş plato yapısı iklim kuşaklarının iç içe geçmesinde etkilidir.

Büyük Rift Vadisi, göller ve akarsular

• Büyük Rift Vadisi levha hareketleriyle oluşmuş, uzaydan görülebilen dev fay ve çöküntü sistemidir; volkanik dağlar ve derin göller buradadır.
• Tanganika dünyanın en derin ikinci gölüdür; birinci Baykal'dır.
• Viktoria Afrika'nın en büyük gölüdür ve Beyaz Nil'i besler.
• Nil en uzun nehirdir (yaklaşık 6.650 km); Kongo ise debide birinci, uzunlukta ikincidir.
• Kıtaların kayarak ayrılması düşüncesini kayaç benzerliği ve kıyı çizgilerinin birbirine uyması destekler.

İklim

• Ekvator çevresinde yüksek sıcaklık nedeniyle termik alçak basınç oluşur; 30° enlemlerinde dinamik yüksek basınç görülür.
• Ekvatoral iklim yıl boyu sıcak ve yağışlıdır; sürekli yağmur ormanlarını besler.
• Savan iklimi yaklaşık 10°–20° enlemlerinde, ekvatoral kuşak ile çöl arasındaki geçişte görülür; Cezayir'de savan yoktur.
• Tropikal denizel iklim Madagaskar'ın doğusunda etkilidir; bu bölgeyi sıcak Madagaskar akıntısı etkiler.
• Tundra iklimi Afrika'da bulunmaz.
• Yıllık sıcaklık farkında bulutluluğun etkisi azdır; daha çok günlük farkı etkiler.

Tarih, uygarlıklar ve sömürge dönemi

• Mısır, Kartaca (Pön), Aksum ve Bantu uygarlıkları İlk Çağ'da ortaya çıkmıştır.
• Mısır Nil havzasında, Kartaca bugünkü Tunus çevresinde gelişmiştir; Bantu Kamerun doğusundan yayılmıştır.
• Sahra Çölü kuzey (Arap-İslam etkili) ve Sahra altı kültür bölgelerini birbirinden ayıran doğal engeldir.
• Avrupalılardan Afrika'ya ilk gelen Portekizlilerdir; Denizci Henrique seferleriyle tanınır.
• 1884-1885 Berlin Konferansı'nda Avrupa devletleri nüfuz alanlarını belirlemiş, sınırlar yerel gerçeklere bakılmadan çizilmiştir.
• 1945 sonrası bağımsızlık ve Pan-Afrikanizm hareketleri güçlenmiş; Libya 1951'de bağımsız olmuştur.

Güney Afrika, Kuzey Afrika ve siyasi olaylar

• Apartheid, Güney Afrika'da 1948-1994 arasında uygulanan yasal ırk ayrımı rejimidir.
• Afrikaner, Hollanda kökenli Afrikaans konuşan beyaz yerleşimcileri anlatır.
• Arap Baharı'nın merkezinde Tunus, Mısır ve Libya yer alır.
• Harki, Cezayir savaşında Fransız ordusu yanında savaşan Cezayirlileri ifade eder.
• Afrika Birliği'nin merkezi Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'dadır.
• Cezayir, Fas, Tunus ve Libya Mağrip ülkeleridir; Sudan Doğu Afrika'da sayılır.

Nüfus, ekonomi ve turizm

• Çöller nüfus dağılışını en çok olumsuz etkileyen unsurdur; nüfus kıyılarda, Nil deltasında ve sulak alanlarda toplanır.
• Lagos kıtanın en kalabalık şehridir; Mısır Arap dünyasının en kalabalık, Afrika'nın üçüncü kalabalık ülkesidir.
• Sahra altı Afrika küresel gelirden çok düşük pay alır; kırsalda yoksulluk yaygındır. Başlıca ihraç ürünleri kahve, kakao, kauçuk ve pamuktur.
• Zambiya bakır, Cezayir doğal gaz, Kongo kobalt ile öne çıkar; Çin kıtadaki yatırımlarda ilk sıradadır.
• Kuzey Afrika konum olarak Avrupa'ya yakınlığıyla turizmde avantajlıdır; Doğu ve Güney safari ile öne çıkar; Orta Afrika turizm gelirinde en gerilerdedir.
• Masailer göçebe hayvancılık yapar; Nijerya balıkçılıkta gelişmiştir; ticarette deniz yoluna ağırlık verilir.

Büyük Rift Vadisi

Doğu Afrika'da yer kabuğunun yarılmasıyla oluşan dev fay ve çöküntü sistemi.

Termik alçak basınç

Ekvator çevresinde aşırı ısınan havanın yükselmesiyle oluşan basınç alanı.

Savan

Yazı yağışlı, uzun otların ve seyrek ağaçların görüldüğü geçiş kuşağı iklimi.

Apartheid

Güney Afrika'da yasalarla desteklenen ırk ayrımı rejimi.

Berlin Konferansı

Avrupa devletlerinin Afrika'yı etki alanlarına böldüğü 1884-1885 toplantısı.

Afrikaner

Güney Afrika'da Hollanda kökenli, Afrikaans konuşan beyaz topluluk.

Kartaca

Tunus kıyısında Fenikelilerin kurduğu, Pön adıyla da anılan ticaret uygarlığı.

Bantu

Kamerun çevresinden Sahra altına yayılan, tarım ve demircilikle bilinen ilk çağ uygarlığı.

Harki

Cezayir savaşında Fransız saflarında yer alan Cezayirli askerler.

Mağrip

Afrika'nın kuzeybatısındaki Fas, Cezayir, Tunus ve Libya'yı kapsayan bölge.

• Nil en uzun nehirdir, Kongo ise debisi en yüksek olandır; bu ikisi sık karıştırılır.
• Tanganika derinlikte ikinci, Viktoria yüzölçümünde birincidir.
• Madagaskar hem en büyük ada hem de sıcak akıntının adıdır.
• Tundra ve savanın Cezayir'de görülmesi gibi seçeneklerde 'olmayan' ifadeye dikkat edilmeli.
• Kuzey Afrika ve Sahra altı ayrımında belirleyici unsur Sahra Çölü'dür.