AUZEF Dünyada ve Türkiye'de Sağlık Sistemleri Çıkmış Sorular

Ders, dünyadaki başlıca sağlık sistemi modellerini (Bismarck, Beveridge, ABD piyasa yapısı), bazı ülke örneklerini ve Türkiye'deki sağlık örgütlenmesi ile Sağlıkta Dönüşüm Programı'nı karşılaştırmalı olarak ele alır. Ayrıca sağlık hizmeti türleri ve sağlık piyasasının özellikleri üzerinde durur.

Finansman modelleri

• Bismarck modeli, çalışan ve işverenden alınan zorunlu sosyal sigorta primlerine dayanır; Almanya'da ortaya çıkmıştır.
• Beveridge tipi sistemlerde sağlık giderleri vergi gelirleriyle karşılanır.
• Zorunlu sağlık sigortası uygulaması ilk kez Almanya'da başlamıştır.
• Türkiye'deki SGK yapısı büyük ölçüde prim esasına dayanır.

Almanya sağlık sistemi

• Hastaneler ağırlıklı olarak yatan hasta bakımına odaklanır.
• Uzman hekimler hem kendi muayenehanelerinde hem hastanelerde çalışabilir.
• Hastalar hekimlerini, diş hekimlerini, psikoterapistlerini ve eczanelerini kendileri seçer.
• Aile bireyleri, ek prim ödemeden yasal hastalık sigortası kapsamındadır.

ABD sağlık sistemi

• Hizmet ağırlıklı olarak özel sigortalar aracılığıyla ve kâr amacıyla sunulur; evrensel güvence yoktur.
• Kişi başı yıllık sağlık harcaması yaklaşık 9400 dolardır; birçok Avrupa ülkesinin yaklaşık iki katıdır.
• Medicare, yaşlılara ve fiziksel engellilere hizmet veren federal programdır.
• Blue Cross, kâr amacı gütmeyen sigorta kuruluşudur.

Diğer ülke örnekleri

• İsveç'te bebek ölümü 1000 canlı doğumda yaklaşık 2'dir; koruyucu hizmetler kapsamlı ve ücretsizdir.
• Çek Cumhuriyeti'nde AIDS önleme, uyuşturucu kontrolü, uzun süreli bakım kurumları ve araştırma-lisansüstü eğitim Sağlık Bakanlığı'nın sorumluluğundadır.
• Finlandiya'daki kişisel hekim sisteminde gelir; maaş, kişi başı ödeme, işlem başı ödeme ve yerel tahsilatlardan oluşur. Ayrı performans ödemesi yoktur.

Sağlık hizmeti türleri

• Koruyucu sağlık hizmetleri, hastalık ortaya çıkmadan önce birey ve toplumu korumayı hedefler.
• Bireye yönelik hizmetlere bağışıklama ve aile planlaması örnektir.
• Radyasyon ve gürültüyle mücadele, toplumun fiziksel çevresini hedeflediği için çevreye yönelik hizmettir.

Sağlık piyasası ve kurumların özellikleri

• Sağlık piyasasında alıcılar tam bilgiye sahip değildir; bilgi asimetrisi vardır, bu yüzden piyasaya tamamen bırakılmaz.
• Sağlık hizmeti depolanamaz; bu özellik sağlık kurumlarını diğer işletmelerden ayırır.
• Enformal ödemeler, resmî kayıt dışında hekime veya çalışana tedavi öncesi ya da sonrası verilen para ve hediyelerdir.

Türkiye'de sağlık örgütlenmesi

• Cumhuriyet'in ilk sağlık bakanı Adnan Adıvar'dır.
• 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu 1930'da çıkmıştır; 1946-1960 dönemi meslek örgütlenmesi kanunlarından değildir.
• Sağlıkta Dönüşüm Programı 2003'te başlamıştır; hastanelerin özerk sağlık işletmesi yapılması amaçları arasında sayılmaz.
• Aile sağlığı elemanının görevleri arasında tetkik hizmetlerini bizzat vermek yer almaz.
• Genel sağlık sigortasında yoksulluğu kanıtlanan kişiler yeşil kart kapsamında ücretsiz hizmet alır ifadesi sınavda yanlış seçenek olarak çıkmıştır.

Enformal ödeme

Resmî kayıtlar dışında hekime veya sağlık çalışanına verilen para ve hediyeler.

Bismarck modeli

Sağlık harcamalarının çalışan ve işveren primleriyle karşılandığı sosyal sigorta modeli.

Beveridge modeli

Sağlık finansmanının vergilerle sağlandığı sistem.

Bilgi asimetrisi

Hizmeti alanın, sunucu kadar bilgiye sahip olmaması durumu.

Koruyucu sağlık hizmeti

Hastalık ortaya çıkmadan önce birey ve toplum sağlığını korumaya yönelik hizmetler.

Çevreye yönelik hizmet

Toplumun yaşadığı fiziksel çevreyi iyileştiren hizmetler; örneğin radyasyon ve gürültüyle mücadele.

Medicare

ABD'de yaşlılara ve fiziksel engellilere hizmet veren federal program.

Blue Cross

ABD'de kâr amacı gütmeyen sigorta kuruluşu.

Sağlıkta Dönüşüm Programı

Türkiye'de 2003'te başlatılan sağlık reform programı.

Kişi başı ödeme

Hekime kayıtlı kişi sayısına göre yapılan ödeme türü.

• Bismarck prim, Beveridge vergi esaslıdır; karıştırılmamalı.
• Bağışıklama ve aile planlaması bireye yönelik, radyasyon ve gürültü mücadelesi çevreye yönelik hizmettir.
• Almanya'da hastaneler yatan hasta odaklıdır; ayakta bakım muayenehanelerle ilişkilendirilir.
• Sağlık hizmeti stoklanamaz ve alıcılar tam bilgili değildir; bu iki ifade sorularda ters çevrilerek çıkar.
• Soru kökünde 'yer almaz' veya 'yanlıştır' ifadesine dikkat edilmelidir.