AUZEF Ergonomi Çıkmış Sorular

Ergonomi, iş koşullarını, araç gereci ve çalışma ortamını çalışana uygun hâle getirmeyi amaçlayan bilim dalıdır. Ders; antropometri, duruş, el aletleri, ofis riskleri, gürültü, titreşim, ısı, stres ve iş sağlığı konularını kapsar.

Ergonominin kapsamı ve iş fizyolojisi

• Ergonomi insanı makineye değil, çalışma düzenini insana uyduran yaklaşımdır.
• Uluslararası Ergonomi Derneği alt dalları fiziksel, bilişsel ve örgütsel olarak üçe ayırır.
• Bilişsel ergonomi algılama, akıl yürütme, karar verme ve motor tepki gibi zihinsel süreçleri inceler.
• İş fizyolojisi yük-dinlenme dengesini ve yorgunluk nedenlerini inceler; enerji harcaması oksijen tüketimiyle ölçülür.
• Yorgunluk, iş yükü sonrası işlev yeteneğinin geçici düşmesidir; dinlenmeyle düzelir.
• Taylor zaman ve metot etütlerinin ilk çalışmalarını yapan kişidir.

Antropometri ve tasarım

• Antropometri insan vücut ölçülerini inceler; ürün ve işyeri buna göre tasarlanır.
• Sabit iş istasyonlarında statik, uzanma-eğilme gibi hareketli durumlarda dinamik (işlevsel) ölçüler esas alınır.
• Hacim düzenlemelerinde yüzde 95, ulaşma düzenlemelerinde yüzde 5 persentil kullanılır; asansör kabini yüzde 95'e göre belirlenir.
• Çorap gibi standart ürünlerde ortalama, otomobil koltuğu gibi ürünlerde ayarlanabilir değer esas alınır.
• Vücut ölçülerini genetik yapı, beslenme, spor ve ırk etkiler; kan grubu etkilemez.
• Malzeme kutuları çalışma alanı köşesinden en fazla yaklaşık 41 cm uzağa konur.

Duruş, oturma ve kas iskelet sistemi

• Postür, vücut bölümlerinin birbiriyle uyumlu dizilimidir.
• Doğru oturuşta dirsek açısı 90° ile 120° arasındadır.
• Oturma yüzeyi kalçaları yanlardan sıkıştırmamalıdır.
• Nesneyi hareketsiz tutmak statik çalışmadır; kasların kasılıp gevşediği çalışma dinamiktir.
• Belirtiler ağrı, karıncalanma, uyuşma, güç ve beceri kaybıdır; terleme ve kilo kaybı bu gruba girmez.
• Korunmada yük taşıma mekanik araçlara bırakılır; yerden eşya alırken eğilmek yerine dizler bükülerek çömelinir.

El aletleri ve güvenli kullanım

• Basınç tutamak yüzeyine yayılmalı, noktasal basınç artırılmamalıdır.
• Çalışana işe başlamadan önce kullanım ve güvenlik eğitimi verilir; deneme-yanılma kabul edilmez.
• Anahtar işe uygun boyutta seçilir, çekilerek kullanılır; ağzı bozuk anahtar kullanılmaz.
• Küçük anahtara fazla kuvvet uygulanmaz, anahtarla çekiç yerine vurulmaz.
• Aletin koluna boru takılarak uzatılmaz.
• Tornavida ucu keski gibi sivriltilmez; aletler bakımlı tutulup temizlenerek yerine kaldırılır.

Ofis ortamı ve çevresel etmenler

• Ekran kalitesi, titreme ve yansıma en çok gözleri etkiler.
• Ofis hastalıkları uzun süre aynı duruş, ekranlı cihaz ve uygunsuz ışık gibi nedenlerle çok sistemli sorunlar doğurur.
• Lazer yazıcı tonerinin kartuşta kapalı olması maruziyet riskini düşürür.
• Konforlu ortam sıcaklığı 20-26 °C'dir; ısı alışverişini sıcaklık, nem, hava akımı ve radyant ısı belirler.
• Radyant ısıdan korunmak için kaynakla çalışan arasına ısıyı yansıtan engel konur.
• Hasta bina sendromu havalandırması yapay, kapalı binalarda baş ağrısı ve göz yanması gibi şikâyetler yaratır.

Gürültü ve titreşim

• Gürültü işitmeyi ve algıyı bozan çevre kirliliğidir; etkisi fizyolojik ve psikolojik yönlüdür.
• Sesin gücü kaynağın yaydığı enerjidir; frekans Hertz ile ölçülür.
• Haftalık gürültü maruziyetinin üst sınırı 87 dB'dir.
• Tüm vücut titreşiminde sekiz saatlik eylem değeri 0,5 m/s², sınır değeri 1,15 m/s²'dir.
• El-kol titreşimi beyaz parmak, karpal tünel ve kas zayıflığı yapar; kaza riskini artırır.
• Beton kesici ve çekiç matkap el-kol titreşimi yapar; elektrik süpürgesi ve saç kurutma makinesi yapmaz.

Stres, iş güvenliği ve bildirim

• Stres tepkisi alarm, direnme ve dışa vurma aşamalarından oluşur.
• Görmezden gelme, inkâr, sigara ve alkol yanlış başa çıkma yollarıdır; olumlu düşünme doğrudur.
• Amir baskısı, monotonluk ve iş yükü işin yapısından doğan risklerdir; grup baskısı sosyal risktir.
• Liyakate uygun terfi stres kaynağı değildir.
• İş kazaları çalışan sağlığını en çok tehdit eden olumsuzluktur.
• Meslek hastalığını işveren 3 iş günü, sağlık hizmeti sunucuları 10 gün içinde SGK'ya bildirir; acil çıkış kapıları dışa açılır.

Antropometri

İnsan vücut ölçülerini inceleyerek tasarıma veri sağlayan bilim dalı.

Statik antropometri

Sabit duruşta alınan ölçüler; sabit iş istasyonlarında kullanılır.

Dinamik antropometri

Uzanma, kavrama, eğilme gibi hareket hâlindeki ölçüler.

Persentil

Tasarımda hedef kitleyi belirleyen yüzdelik dilim.

Postür

Vücut bölümlerinin uzaydaki uyumlu dizilimi.

Yorgunluk

İş yükü sonrası işlev yeteneğinin geçici olarak azalması.

Ofis hastalıkları

Ekranlı cihaz ve kötü konfor koşullarından doğan çok sistemli rahatsızlıklar.

Hasta bina sendromu

Kapalı, yapay havalandırmalı binalarda görülen ve binadan çıkınca azalan şikâyetler.

Beyaz parmak

El-kol titreşimine bağlı damar ve sinir hasarı.

Maruziyet eylem değeri

İşverenin önlem almaya başlaması gereken günlük titreşim düzeyi.

Uyum

Bireyin değişen koşullara adapte olabilme derecesi.

• Statik ve dinamik antropometri karıştırılmasın: sabit düzen statik, erişim ve hareket sınırı dinamiktir.
• Titreşimde eylem değeri 0,5, sınır değeri 1,15 m/s²'dir.
• Hacimde yüzde 95, ulaşmada yüzde 5 persentil kullanılır.
• SGK bildiriminde işveren 3 iş günü, sağlık hizmeti sunucusu 10 gündür.
• Olumsuz ifadeli sorularda kuralın tersini içeren şık aranır, örneğin küçük anahtara fazla güç veya kola boru takma.