AUZEF Fair Play Çıkmış Sorular

Fair Play dersi, sporda dürüstlük, saygı ve adil davranış anlayışını etik ve ahlak temelinde ele alır. Kavramın tarihsel gelişimi, olimpizm, Türkiye'deki kurumsal yapılar, örnek davranışlar ve sporu bozan olumsuzluklar (doping, şiddet, şike) işlenir.

Fair play kavramı ve kapsamı

• Türkçe karşılığı dürüst oyundur; kurallara uymanın ötesinde rakibe saygıyı ve etik davranışı da içerir.
• Bugünkü anlamıyla fair play 19. yüzyılda İngiltere'de ortaya çıkmıştır; ilk kullanımda fırsat eşitliğini korumak anlamı taşırdı.
• Dürüstlük, centilmenlik, doğruluk, vicdan ve hoşgörü kapsamdadır; hırsla hareket etmek, avantaj peşinde koşmak ve saldırganlık dışındadır.
• Fair play sporun ruhunu oluşturur; eğitimle sürekli etkileşim içinde yaygınlaşır, çocuklara ilk rehber anne ve babadır.
• Etik ve ahlak genel kavramlardır; fair play ise bunların spora özgü, yazılı ve yazısız kurallarla belirlenmiş biçimidir.

Etik, ahlak ve felsefe

• Etik sözcüğü Yunanca ethos kökenlidir; felsefe de Yunanca kökenli olup bilgelik sevgisi demektir.
• Batı felsefesi ontoloji, epistemoloji ve aksiyoloji olmak üzere üç alanda incelenir.
• Aristo'nun Nikomakhos'a Etik adlı eseri etik alanının temel kaynaklarındandır.
• Etik dışı davranan kişi özsaygısını ve güvenilirliğini yitirir; etik kurallara uymak otomatik olarak ahlaklı olmak demek değildir.
• Spor etiğinin erdemleri adalet, saygı, sorumluluk ve bütünlüktür; hakemi aldatmak oyunun bütünlüğünü zedeler.

Tarihsel dönemler

• Antik Çağ'da zafer tanrıların desteğine bağlanır, yalnız kazanan alkışlanır, kaybeden küçümsenirdi.
• Pankrasyonda ısırmak ve tırmalamak dışında hemen her saldırı serbestti.
• Orta Çağ şövalyelik değerleri (onur, cesaret, centilmenlik) günümüz fair play anlayışına yakındır.
• Osmanlı'da Kanunname-i Rimat kemankeşler yasasıdır; kurallara aykırı davranan Abdi Ağa'nın taşı bu nedenle sökülmüştür.
• Atatürk sporcuda zekâ, çeviklik ve ahlakın birlikte aranmasını vurgulamıştır.

Olimpiyatlar ve uluslararası kuruluşlar

• Modern olimpiyatların babası Pierre de Coubertin'dir; ilk modern oyunlar 1896'da Atina'da yapıldı.
• Olimpiyatların amacı eğitim, barış, birliktelik ve iyi niyettir; rekabeti artırmak amaç değildir.
• Slogan Daha hızlı, daha yüksek, daha güçlü ifadesidir.
• IOC'nin merkezi İsviçre'nin Lozan kentindedir; 1924 oyunları Paris'te yapılmıştır.
• WADA Dünya Anti Doping Ajansı, FFP ise Financial Fair Play kısaltmasıdır.

Türkiye'de fair play kurumları

• İlk kurumsal yapı 1981'de TMOK bünyesinde kurulan Fair Play Komisyonu'dur.
• Komisyon 1983'ten itibaren ödül verip sporcuları uluslararası platformlara aday göstermeye başlamıştır.
• Amaç fair play'i ülke geneline yaymaktır; ceza vermek disiplin kurullarının işidir.
• Dopingle mücadele için TMOK çatısında Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu bulunur.
• Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun 6222 sayılıdır.
• Medya fair play'i öğretici ve özendirici biçimde sunmalı, ırkçı söylemleri yaymamalıdır.

Fair play örnekleri

• Lutz Long, 1936 Berlin'de Jesse Owens'a öneri vererek onun altın almasına katkı sağladı.
• Oliver Kahn (Almanya) final sonrası rakip kaleci Canizares'i teselli etti.
• Gary Lineker kariyerinde hiç sarı ya da kırmızı kart görmedi.
• Mustafa Denizli ücretini Mehmetçik Vakfı ve şehit ailelerine bağışlama şartıyla Altay'ı kabul etti.
• Denizlispor tel örgüleri kaldırtarak centilmenlik gösterdi; Yıldırımspor U15 rakibi Yazılıkspor'u minibüsleriyle maça götürdü.
• Mete Gazoz 2020 Tokyo okçuluk altın madalyasıyla genç yaşta örnek oldu.

Olumsuzluklar: doping, şiddet, şike

• Doping, yarıştan önce haksız üstünlük için alınan güçlendirici ve uyarıcı maddedir.
• Ben Johnson (Kanada) 1988 Seul'de doping nedeniyle yakalandı.
• Holigan terimi İrlandalı Hooligan ailesinden gelir; önce serserileri, sonra şiddet yanlısı taraftarları anlatır.
• Heysel Faciası 1985'te Brüksel'de yaşandı; Liverpool'a 6 yıl men cezası verildi.
• 1982 Dünya Kupası'ndaki Almanya-Avusturya maçı şike iddialarıyla anılır.
• Saldırgan davranışı besleyen etkenlerde eğitimli aile ortamı yer almaz.

Finansal fair play

• FFP kulüplerin mali dengesini ve sürekliliğini korumayı amaçlar.
• Denk hesap şartı gelir ile giderin dengede kalmasını ifade eder.
• Süreklilik için denetçi raporunda olumsuz ya da şartlı görüş bulunmamalıdır.
• Reklam geliri temel faaliyet gelirdir; sübvansiyon, temettü ve kira diğer faaliyet gelirleridir.
• Kulüplerin alacaklılarının borçlarını üstlenmek FFP'nin sosyal amacı değildir.

Fair play

Kurallara uymanın ötesinde dürüstlük, saygı ve fırsat eşitliğini içeren dürüst oyun anlayışı.

Fairness

Adil davranma; haksız üstünlüklerden kaçınmayı ve fırsat eşitliğini gerektirir.

Ethos

Etiğin Yunanca kökeni; karakter, alışkanlık ve töre anlamına gelir.

Olimpizm

Coubertin'in barış, eğitim ve dostluğa dayanan olimpiyat felsefesi.

Doping

Müsabakada haksız üstünlük sağlamak için alınan güçlendirici ya da uyarıcı madde.

WADA

Dünya Anti Doping Ajansı.

Holigan

Sokak serserisi anlamından türeyen, futboldaki şiddet yanlısı taraftar.

Pankrasyon

Antik Yunan'da neredeyse her saldırının serbest olduğu dövüş sporu.

Denk hesap şartı

Kulübün harcamasının gelirini aşmamasını isteyen FFP ilkesi.

Kanunname-i Rimat

Osmanlı kemankeşler (okçular) yasası.

Spor bütünlüğü

Sporun ruhuna zarar veren tutumlardan kaçınarak spora duyulan güveni korumak.

• Sorularda DEĞİLDİR, YER ALMAZ gibi olumsuz kökleri dikkatle okuyun; hoşgörü, dürüstlük ve eğitimli aile olumlu şıklardır.
• Etik ile ahlak aynı değildir; etik kurallara uymak ahlaklı olmayı garanti etmez.
• Fair Play Komisyonu eğitir ve tanıtır, ceza vermez; ceza disiplin kurullarındadır.
• Tarihleri ayırın: 1896 modern olimpiyatlar, 1936 Owens-Long, 1981 komisyon, 1983 ödül ve aday gösterme, 1985 Heysel.