AUZEF Finansal Ekonomi Çıkmış Sorular

Finansal Ekonomi dersi; finansal piyasaların işleyişini, faiz ve getiri hesaplarını, risk ile çeşitlendirmeyi, tahvil ve hisse değerlemesini, döviz kuru ilişkilerini, türev ürünleri ve bankacılık piyasasının yapısını ele alır.

Finansal sistem, araçlar ve likidite

• Hanehalkları ekonomide başlıca tasarruf sahibi ve fon sağlayıcı kesimdir.
• Likidite sıralaması: çek en yüksek, Hazine bonosu ortada, uzun vadeli tahvil en düşük likiditeye sahiptir.
• Menkul kıymet alıcı için varlık, ihraç eden taraf için yükümlülüktür.
• İkincil piyasa büyüdükçe kıymetin nakde çevrilebilirliği, yani likiditesi artar.
• Vadeli mevduat, seçenekler arasında en kısa vadeli yatırım aracı olarak geçer.
• Ortaklık niteliğindeki menkul kıymetlerin kendi vadesi olmadığından uzun vade içinde ele alınır.

Borçlanma araçları ve ihraç

• Tahvilde nominal değer anaparadır; vade ise anaparanın geri ödendiği tarihtir.
• Düzenli faiz ödemelerine kupon denir; nominal değerin altında satış iskonto, üstünde satış primdir.
• Finansman bonosu özel şirketlerin kısa vadeli fon ihtiyacı için çıkardığı araçtır.
• Taksitli satış alacakları karşılık gösterilerek varlığa dayalı menkul kıymet ihraç edilir.
• Eurobond, satıldığı ülkenin para biriminden farklı bir para birimiyle çıkarılan tahvildir.
• Underwriting: yatırım bankası fiyat güvencesiyle ihracı üstlenir ve satış riskini ihraççıdan alır.

Bilgi sorunları, aracılar ve düzenleme

• Ters seçim işlemden önce, kötü niyet (ahlaki tehlike) işlemden sonra ortaya çıkan eksik bilgi maliyetidir.
• Finansal aracılar bilgi toplama uzmanlığıyla eksik bilgi maliyetini düşürür.
• Aracılar büyük hacimli işlem yaparak ölçek ekonomisinden yararlanır ve işlem maliyetini azaltır.
• Düzenlemelerin amaçlarından biri yatırımcının erişebileceği bilgiyi artırmaktır.
• Sendikasyon kredisi bankaya kaynak sağlar; kaynağı aktife dönüştürmez.
• Sermaye kaybı işlem maliyeti sayılmaz; zaman, abonelik, hat ve komisyon işlem maliyetidir.

Faiz, getiri ve değer hesapları

• Faiz borç almanın maliyetidir; pozitif faiz bugünkü parayı gelecekteki paradan değerli kılar.
• Bileşik faiz: 10 milyon, yıllık %22 ile iki yılda yaklaşık 14,9 milyona ulaşır.
• İskonto: 10 / (1 + faiz × gün/365) formülüyle bono bedeli bulunur.
• Vergi sonrası faiz = nominal faiz × (1 − vergi oranı); %16 net ve %20 vergide nominal faiz %20'dir.
• Nominal faiz = reel faiz + beklenen enflasyon; ikisi eşitse reel faiz sıfırdır.
• Fisher etkisi: beklenen enflasyon kaç puan değişirse nominal faiz de aynı yönde o kadar değişir.
• Sabit getirili kıymette sermaye kaybı faizi aşarsa getiri negatif olur.

Risk, beta ve bekleyişler

• Standart sapma ve volatilite riski ölçer; değerleri büyüdükçe risk artar.
• Varlıklar tamamen aynı yönde hareket ederse çeşitlendirme riski azaltmaz.
• Beta sistematik riski ölçer ve piyasa portföyünün getirisine dayanır.
• Uyumcu bekleyişler geçmiş gözlemlerin ağırlıklı ortalamasına dayanır.
• Rasyonel bekleyişlerde tahmin hataları sistematik değildir.
• Etkin piyasada varlık fiyatı mevcut tüm bilgiyi yansıtır; finansal varlıkların getirisi de bilgiyi iletir.

Faiz yapısı ve tahvil piyasası

• Tahvil fiyatı ile faiz ters yönlüdür; bu yüzden faiz cinsinden talep eğrisi yukarı eğimlidir.
• Tahvil arzını beklenen kârlılık, beklenen enflasyon, işletme vergileri ve kamu açığı etkiler.
• Risk yapısında vade sabittir; risk primi özel sektör faizi eksi devlet faizidir.
• Vade yapısında vade dışındaki özellikler sabittir; getiri eğrisi vade ile faiz ilişkisini gösterir.
• Bekleyişler hipotezinde uzun faiz, beklenen kısa faizlerin ortalamasıdır: (18+14)/2 = 16.
• Devlet vergileri artırabildiği için kamu borcunda geri ödememe riski sıfır sayılır.
• Vade primi, tercih edilmeyen vadeler için yatırımcıya verilen ek getiridir.

Hisse senedi, döviz ve türev ürünler

• Hisse senedinin nakit akımı kâr payıdır (temettü); gelecekteki ödemeler belirsiz olduğundan değeri hesaplamak zordur.
• Sabit kâr payında değer = kâr payı / faiz; 1000 / 0,20 = 5000 TL.
• Büyüyen kâr payı modelinde faizin büyüme oranından yüksek olması (i > k) gerekir.
• Reel kur değişimi yaklaşık: nominal kur değişimi + yabancı enflasyon − yerli enflasyon.
• Döviz arzı artarsa kur düşer, TL değerlenir; ithalat talebi artarsa döviz talebi yükselir, TL değer kaybeder.
• Faiz paritesi, farklı para birimli varlıkların tam ikame olmasını gerektirir.
• Futures ileri tarihli standart sözleşmedir; opsiyonda alıcıya yalnız hak tanınır, yükümlülük satıcıdadır.
• Açık pozisyonda kur artışı zarar yazdırır: 1 milyon dolar ve 10 TL artış, 10 milyon TL zarardır.

Faiz riski ve bankacılık piyasası

• Vadeye kalan süre uzadıkça bono fiyatı faiz değişimlerine daha duyarlı olur.
• Kupon sayısı ve kupon oranı arttıkça efektif vade kısalır, faiz riski azalır.
• Fiyat değişimi yaklaşık: −efektif vade × faiz değişimi / (1 + faiz).
• Pür rekabette banka faizi veri alır; kâr, kredi marjinal maliyeti faize eşitlenince en yüksektir.
• Ölçek ekonomileri bankacılıkta piyasa gücü doğurur.
• Eksik bilgide ortalama faiz uygulanır; düşük riskliler yüksek risklilerin maliyetini taşır ve piyasadan ayrılabilir.

Likidite

Bir varlığın kısa sürede ve değer kaybetmeden nakde çevrilebilme yeteneğidir.

Kupon ödemesi

Tahvil sahibine belirli aralıklarla, çoğunlukla yılda bir ödenen sabit faizdir.

İskonto

Tahvilin nominal değerinin altında bir fiyattan satılmasıdır.

Underwriting

Yatırım bankasının ihracı fiyat güvencesiyle üstlenmesidir.

Ters seçim

İşlemden önce eksik bilgi yüzünden doğan maliyettir.

Kötü niyet maliyeti

Borçlunun işlemden sonra riskli davranmasından doğan maliyettir.

Standart sapma

Getirilerin ortalamadan uzaklaşmasını ölçen risk göstergesidir.

Beta katsayısı

Varlık getirisinin piyasa portföyü getirisiyle ilişkisini ölçen sistematik risk göstergesidir.

Fisher etkisi

Nominal faizin beklenen enflasyondaki değişimle aynı yönde ve aynı miktarda hareket etmesidir.

Getiri eğrisi

Benzer menkul kıymetlerin vadeleri ile faiz oranları arasındaki ilişkiyi gösterir.

Vade primi

Az tercih edilen vadeler için yatırımcıya ödenen ek getiridir.

Efektif vade

Nakit akışlarının zamanını da hesaba katan vadedir; faiz riskinin ölçüsüdür.

• Vade, tahvilin geri ödeme tarihidir; nominal değer ise anaparadır. İkisi karıştırılmamalı.
• Risk yapısında vade sabit tutulur; vade yapısında ise risk, likidite ve vergi sabittir.
• Sermaye kaybı işlem maliyeti değildir; komisyon, zaman ve abonelik ücretleri işlem maliyetidir.
• Ters seçim işlemden önce, kötü niyet maliyeti işlemden sonra ortaya çıkar.
• Vergi sonrası faizde nominal faiz (1 − vergi oranı) ile çarpılır; geriye giderken bölünür.