AUZEF Finansal Piyasalar ve Kurumlar Çıkmış Sorular

Ders; finansal piyasaların yapısını, fon arz ve talep edenleri, bankacılık ve sigortacılık sektörlerini, sermaye piyasası araçlarını (hisse, tahvil, bono), borsaları, vadeli işlem ve opsiyon piyasalarını ile factoring, leasing gibi finansman tekniklerini ve düzenleyici kurumları kapsar.

Düzenleyici ve denetleyici kurumlar

• 2001 değişikliğiyle TCMB'nin temel amacı fiyat istikrarı olmuştur.
• Yeni Bankacılık Kanunu ile bankaların kuruluştan tasfiyeye kadarki kararları BDDK'ya bırakılmıştır.
• BDDK öncesinde bankaların denetimi Hazine Müsteşarlığı, TMSF ve TCMB arasında paylaşılmıştı.
• TMSF mevduat sigortası ve fon bankalarının yeniden yapılandırılmasıyla ilgilenir; mevduat bankalarını denetlemek BDDK'nın işidir.
• SPK sermaye piyasasını düzenler; halka arzda hisse kaydı için aracı kuruluş SPK'ya başvurur ve borsa görüşü SPK tarafından istenir.

Bankacılık, riskler ve Basel

• Bankacılığın temel riskleri piyasa, kredi, operasyonel, likidite ve döviz kuru riskleridir; portföy riski ayrı kategori sayılmaz.
• Faiz, kur ve hisse fiyatı dalgalanmasından doğan zarar ihtimali piyasa riskidir.
• Varlık ve yükümlülük vadelerinin örtüşmemesi likidite riskini doğurur.
• 1988 Basel Uzlaşısı yalnız kredi riskini esas almış, Basel II faaliyet (operasyonel) riskini de eklemiştir.
• Holding bankacılığında bir banka başka bankaların sermayesine sahiptir veya onları denetler.
• AB'de artan rekabet birleşmeleri hızlandırmış, konsantrasyonu yükseltmiştir.

Sigortacılık

• Dünya sigortacılığı genellikle GSYİH büyümesinden hızlı büyür.
• Türkiye'de 1990'a kadar sabit tarife uygulanmış, sonrasında serbest tarifeye geçilmiştir.
• Hayat sigortacılığında Japonya, hayat dışında İsviçre, kişi başı prim bakımından İsveç öndedir.
• Doğu Avrupa sigortacılığın yoğunlaştığı bölgeler arasında sayılmaz.
• Sigorta şirketleri mevduat toplamaz; prim karşılığı poliçe sunarak kaynak yaratır.

Piyasalar, borsalar ve menkul kıymetler

• Birincil piyasada menkul kıymet ilk kez satılır ve para ihraççıya akar; borsa ikincil piyasadır.
• Hane halkı, yabancılar, devlet ve özel işletmeler fon arz eder; kooperatifler bu gruba girmez.
• Yatırım bankaları underwriting ile fiyat güvencesi verip menkul kıymeti halka satar.
• Anglo-Sakson ülkelerinde borsalar özeldir; Kıta Avrupası'nda çoğunlukla kamu niteliğindedir.
• Osmanlı'da 1866'da kurulan ilk borsa Dersaadet Tahvilat Borsası'dır.
• Borsa İstanbul yönetim kurulu üyeleri 3 yıl görev yapar.
• Borsanın işlevi doğrudan fon bulmaktır; bu, banka kredisine bağımlılığı azaltır.

Hisse senedi, tahvil ve bono

• Hisse senedi ortaklık payını gösteren kıymetli evraktır; fiyat türleri nominal, ihraç, piyasa ve defter değeridir.
• Pay sahibinin hakları mali ve yönetimsel haklardır; sır saklama bir yükümlülüktür.
• Rüçhan hakkını sınırlama yetkisi ve tahvil ihracı kararı genel kuruldadır.
• Tahvil sahibi uzun vadeli alacaklıdır ve tasfiyede hisse sahiplerinden önce ödeme alır.
• Finansman bonosu kısa vadeli, iskontolu, teminatsız borçlanma aracıdır.
• İlk gerçek global tahvili Eylül 1989'da Dünya Bankası çıkarmıştır; ABD'deki yabancı tahvil Yankee'dir.
• DİBS ihraç yöntemleri ihale, TAP, halka arz ve doğrudan satıştır.

Vadeli işlemler ve opsiyonlar

• Vadeli sözleşmede kalite, miktar, vade ve yer sabittir; değişen unsur fiyattır.
• Organize piyasada takas kurumu her alıcının satıcısı, her satıcının alıcısıdır.
• Forward, futures, swap ve opsiyon vadeli işlem türleridir; forfaiting değildir.
• Call alma, put satma hakkı verir; Avrupa tipi opsiyon yalnız vade sonunda kullanılır.
• Alivre sözleşmelerde başlangıçta teminat zorunlu değildir.
• İlk organize vadeli işlemler Japonya'da pirinç üzerine yapılmıştır.

Factoring, leasing ve repo

• Factoring vadeli satış alacaklarının devridir; hizmet sunan taraf factordur ve ilk tekstilde görülmüştür.
• Factoring finansman, alacak ve tahsilat yönetimi ile garanti işlevlerini kapsar.
• Leasing'de mülkiyet devredilmeden kullanım hakkı verilir; projenin yüzde 100'ü finanse edilebilir.
• Patent, marka, lisans ve yazılım gibi haklar leasing konusu olamaz.
• Repo, menkul kıymeti geri alma taahhüdüyle satarak kısa vadeli borçlanmadır.
• Carry trade düşük faizle borçlanıp yüksek faizli varlığa yatırmaktır.

Underwriting

Yatırım bankasının ihraç edilen menkul kıymetin fiyatını garanti edip halka satması.

Kaydi para

Ticari bankaların mevduat hesapları yoluyla yarattığı fiziksel biçimi olmayan para.

Birincil piyasa

Menkul kıymetlerin ilk kez ihraççıdan yatırımcıya satıldığı piyasa.

Finansman bonosu

Kısa vadeli nakit ihtiyacı için çıkarılan iskontolu, teminatsız borçlanma aracı.

Call ve put opsiyon

Call kullanım fiyatından alma, put satma hakkı tanır.

Repo

Menkul kıymetin bugün satılıp önceden belirlenen fiyattan geri alınmasını taahhüt eden işlem.

Carry trade

Faiz farkından kazanç amaçlayan, kur riski yüksek spekülatif strateji.

Takas kurumu

Vadeli işlem piyasasında merkezi karşı taraf olarak temerrüt riskini ortadan kaldıran kurum.

Piyasa riski

Faiz, kur ve hisse fiyatı oynaklığından doğan zarar ihtimali.

Holding bankacılığı

Bankanın diğer bankaların sermayesine sahip olduğu veya onları kontrol ettiği yapı.

• BDDK bankaları denetler, TMSF mevduat sigortası ve fon bankalarını yönetir; bu ikisi karıştırılmamalı.
• Birincil piyasa ilk satış, ikincil piyasa borsadır; yanlış seçenek genelde bunun tersini söyler.
• Leasing ve factoring birbirinden ayrılmalı: leasing kullanım hakkı, factoring alacak devridir.
• Vadeli sözleşmede yalnız fiyat değişir; tahvil sahibi tasfiyede hisse sahibinden önce ödeme alır.
• Reel fiyat, sır saklama hakkı ve forfaiting gibi 'listede olmayan' seçenekler sık çeldiricidir.