AUZEF Fiziksel Büyüme ve Motor Gelişim Çıkmış Sorular

Ders, çocuğun fiziksel büyümesini, motor becerilerin gelişim evrelerini ve bu gelişimi etkileyen etkenleri ele alır. Ayrıca hareket eğitimi etkinliklerinin planlanması, öğretim yöntemleri ve okul öncesi örnek etkinlikler işlenir.

Fiziksel gelişim ve dönemler

• Fiziksel gelişim iki yönlüdür: niceliksel (büyüme; boy, kilo gibi ölçülebilen artış) ve niteliksel (olgunlaşma; organların işlev kazanması).
• Dönemler doğum öncesi, bebeklik, erken çocukluk ve okul dönemidir; her dönemin kendine özgü özellik ve hızı vardır.
• Gelişimin en hızlı olduğu dönem doğum öncesidir; erken çocuklukta hız bebeklikten daha yavaştır.
• Kızlar ergenliğe erkeklerden ortalama 1,5-2 yıl önce girer.
• Yenidoğanda baş, vücut uzunluğunun yaklaşık dörtte biridir; büyüdükçe baş oranı küçülür, ağırlık merkezi aşağı iner, denge kolaylaşır.

Gelişimi etkileyen etkenler

• Genotip, anne babadan kalıtımla gelen genetik yapıdır; motor gelişimi belirleyen tek etken kalıtım değildir.
• İlk diş çıkış zamanını en çok genetik etkenler belirler.
• Gebelikte sigara; büyüme geriliği, fetal hipoksi, düşük ve ölü doğum riskini artırır, zatürre bu riskler arasında sayılmaz.
• Proteini çok az olan dengesiz beslenme tablosu kvaşiyorkordur.
• Bıngıldakların erken, geç ya da hiç kapanmaması gelişim sorunu belirtisi olabilir.
• Kas lifi sayısı genetiktir; egzersizle lifler kalınlaşır, sayıları artmaz.

Bebeklik, refleksler ve ilk hareketler

• İlk refleksler (emme, arama, yakalama, kavrama) beslenmeye hizmet eder.
• Emme refleksi uyaran olmadan, uykuda bile görülebilir.
• Babinski refleksi duruşla ilgili değildir; emekleme, yüzme, adımlama ve çekme refleksleri duruşu etkiler.
• Palmar kavrama başparmaksız ilkel kavramadır; kıskaç kavraması daha ileridir.
• Sürünme yaklaşık 7. ayda, emekleme yaklaşık 10. ayda başlar; yüzüstü göğüs kaldırıp kollarla ilerleme emeklemedir.
• Dik yürüyebilmek için denge gerekir.

Motor gelişim ilkeleri ve hareket türleri

• Gelişim baştan ayağa ilerler; bu yüzden fırlatma tekmelemeden önce gelişir.
• Psikomotor hareketler motor korteks gibi üst merkezlerden gelen uyarıyla başlar; göz bebeğinin ışıkla küçülmesi refleksiftir.
• Lokomotor beceriler yer değiştirmeyi sağlar (yürüme, koşma, atlama, sekme); oturma en temel lokomotorlar arasında değildir.
• Manipülatif beceriler nesne kontrolü gerektirir (yakalama, bırakma, karalama, fırlatma).
• Lokomotor olmayan hareketler (eğilme, bükülme, sallanma) yer değiştirmeden yapılır; beden farkındalığı kazandırır.
• Okul döneminde çocuk yeni beceriden çok eski becerileri akıcı ve çevik uygulamaya yönelir; ustalaşma evresi 14 yaşta başlar.

Denge, esneklik, kas ve beden tipleri

• Statik denge hareketsiz duruşta, dinamik denge hareket halinde korunur; denge çubuğunda yürüme dinamiktir.
• Denge becerisi kas sistemi, göz kontrolü ve orta kulağın bütünleşmesini yansıtır.
• Esneklik eklem hareket genişliğidir; yavaş gerilip beklenirse statik, sallanarak elde edilirse dinamik esneklik olur.
• Çeviklik yönü ani ve doğru değiştirme, hız ise kısa mesafeyi en kısa sürede geçme yeteneğidir.
• Mezomorfik tip kaslı ve güçlü, endomorfik tip birçok alanda başarısız kalan tiptir.
• Koşma, atlama, yürüme gücünü kalça ve üst bacağın iri kaslarından alır; fırlatma üst gövde ve kol kaslarını kullanır.
• İnce motor beceriler el ve ön koldaki küçük kasların kontrolündedir.

Hareket etkinliklerinin planı ve öğretimi

• Etkinlik aşamalarında ısınma hareketleri eklem ve kas hazırlığıdır; beceri geliştirme aşaması ayrıdır.
• Değerlendirme aşaması kısa tutulur, örneğin 5-10 dakika; 15-25 dakika fazladır.
• İlkokul başında dikkat süresi yaklaşık 20 dakikadır.
• Gruplar heterojen (karışık) kurulur; benzer özelliklere göre gruplama iş birlikçi öğrenmeye aykırıdır.
• Akran öğretimi çocukların birbirine destek olup öğretmesidir; bireyselleştirilmiş öğretim öğretmenin zamanını artırır.
• Materyal yetersizse istasyon tekniği kullanılır.
• Güvenlik için ortamı birbirine yakın küçük alanlara bölmek çarpışma riskini artırır.
• Sıcakta pamuklu, nefes alan giysiler tercih edilir; sentetik giysi uygun değildir.

Materyaller ve örnek etkinlikler

• Büyük kas materyalleri arasında halat vardır; oyun hamuru ve kalem küçük kas materyalidir.
• Çamaşırları Asalım: sepet, ip, giysi görseli, kum saati kullanılır; gözlük kullanılmaz, dil gelişimi hedeflenmez.
• Rakamlar Şatosu: sağ-sol kavramı çalışılır, değerlendirmede oyun yöntemi kullanılır.
• Bahçıvan Oldum etkinliği fen ve hareket türündedir.
• Şekilleri ve Renkleri Öğrenen Yıldız: pelerin, fasulye torbası, küp ve şekil kolyesi kullanılır; şemsiye yoktur.
• Kitap okuma fiziksel aktivite sayılmaz; fiziksel etkinlikler sosyal, duygusal ve sağlık kazanımı sağlar.

Niceliksel gelişim

Boy, kilo gibi sayıyla ifade edilen büyüme yönüdür.

Niteliksel gelişim

Organların işlevlerini yerine getirebilmesini sağlayan olgunlaşmadır.

Genotip

Çocuğun anne babadan kalıtımla aldığı genetik yapıdır.

Sekme

Ağırlık diğer ayağa geçmeden önce aynı ayakla yapılan adım-sıçra hareketidir.

Palmar kavrama

Nesnenin başparmak kullanılmadan avuç içiyle sarılarak tutulmasıdır.

Lokomotor beceri

Bedeni bir yerden başka yere taşıyan yer değiştirme hareketidir.

Manipülatif beceri

Nesneyi tutma, yönlendirme veya kullanma gerektiren harekettir.

Statik ve dinamik denge

Statik denge duruşta, dinamik denge hareket sırasında korunan dengedir.

Çeviklik

Hız ve koordinasyonla yönü ani ve doğru değiştirme yeteneğidir.

Kvaşiyorkor

Proteinin çok az alındığı dengesiz beslenme biçimidir.

Akran öğretimi

Çocukların birbirine destek olup öğreterek öğrendiği yöntemdir.

Hareket hakkında öğrenme

Hareketin yararları ve ilkeleri konusunda bilgi edinmedir.

• Lokomotor (yer değiştirme) ile manipülatif (nesne kontrolü) ayrımına dikkat edilmeli; sekme lokomotor, fırlatma manipülatiftir.
• Statik denge duruşta, dinamik denge hareket halindedir; yürüme dinamiktir.
• Niceliksel gelişim büyüme, niteliksel gelişim olgunlaşmadır; karıştırılmamalı.
• Ergenliğe kızlar erken girer; ısınma hareketleri beceri geliştirme aşamasına değil ısınma aşamasına aittir.
• Etkinlik sorularında materyal ve gösterge şıklarından konuyla ilgisiz olan elenmelidir; çamaşır asmada gözlük, renk etkinliğinde şemsiye yoktur.