AUZEF Grafik Tasarımda Yaratıcılık ve Fikir Çıkmış Sorular

Ders; yaratıcılığın kavramsal temellerini, yaratıcı düşünme kuramlarını, fikir geliştirme süreçlerini, tipografinin temel terimlerini, göstergebilimi ve grafik mizahı ele alır. Salvador Dali ile Orosz gibi isimlerin örnekleri de konunun parçasıdır.

Yaratıcılığın temelleri

• Sözcük Latince 'creare' (yaratmak) fiilinden gelir.
• Yaratıcılığı bilimsel olarak ilk inceleyen alan psikolojidir.
• Yaratıcılık yalnız bazı kişilere özgü doğuştan bir yetenek değildir; herkes geliştirebilir.
• Yaratıcı kişiler açık fikirlidir, olaylara farklı açılardan bakar, konuların derinine iner; sabit fikirlere bağlı kalmaz.
• Görsel sanatlarda yaratıcılık düşüncesi 15. ile 19. yüzyıllar arasında belirgin biçimde öne çıkmıştır.
• Orta Çağ ressamı bağlı olduğu loncanın kurallarına uyardı.

Yaratıcılık düzeyleri ve kuramlar

• Taylor (1959) düzeyleri arasında en önemli basamak dahi yaratıcılıktır; konumsal yaratıcılık bu düzeylerde yoktur.
• Yaratıcı düşünme kuramı sayısı genel olarak 4 olarak verilir; Deney Kuramı bunlardan değildir.
• Psikoanalitik kuramın kurucusu Freud'dur; bilinçdışının yaratıcı sürece etkisini vurgular.
• Gestalt kuramı bütüncül algıya dayanır; yaratıcı kişi durumu parçalara ayırıp parçalar arası ilişki kurar.
• Gestalt algı yasaları arasında 'kavrama' yer almaz.

Fikir geliştirme süreci ve teknikler

• İyi fikir için sıra: materyal toplama, sindirme, fikir bulma.
• Yaratıcılığın üç aşaması karşılaşma, hazırlık ve biriktirmedir.
• Serbest ilişkilendirme (beyin dökümü), akla gelenin eleştirilmeden söylenmesidir.
• 'Ayrıntılar ekleme' fikir geliştirmenin alt aşamalarından sayılmaz.
• Tasarım düşüncesi sistemlidir; fikirler araştırma ve planlama yapılmadan hemen uygulanmaz.
• Moodboard, görsellerle oluşturulan ve fikri paylaşmaya yarayan kolajdır.

Grafik tasarım süreci ve ürünler

• Brief, işin kapsamını ve tasarımcıdan beklentileri bildiren belgedir.
• Dosyaların teslimi, fatura ve uygulama sürecin 5. basamağıdır; 'ilham' süreç aşaması sayılmaz.
• Karakter tasarım dosyası, storyboard'dan önce tamamlanmalıdır.
• Turn-around çiziminde karakter çevresel açılardan gösterilir; alt açı yoktur.
• Dijital tasarım etkileşime odaklanır; hedef kitle etkisini ölçmek için daha çok veri sunar.
• VR, özel gözlükle tümüyle yapay ortam sunar.

Tipografi ve harf anatomisi

• Tipografi, yazıyı okunaklı ve çekici kılmak için düzenleme sanatıdır; makro tipografi okunabilirliğe odaklanır.
• Serif (tırnak), harf çizgisi ucundaki okumayı kolaylaştıran küçük çıkıntıdır.
• Alt çizgi p, y, g gibi harflerin aşağı uzantılarının bittiği hattır; üst çizgi b, d, h uzantılarının dayandığı hattır.
• X-yüksekliği, uzantısız küçük harflerin taban çizgisi ile orta çizgi arası yüksekliğidir.
• Deformasyon renk, aralık, boyut ve anatomik özelliklerle yapılır; anlam bunun aracı değildir.
• Tamamı büyük harfle yazılan nazik metin, içerik ile biçim arasında çatışma doğurur.

Göstergebilim

• Kökeni dil bilimindedir; anlam yapısını okumayı ve söylenmeyeni açığa çıkarmayı amaçlar.
• Barthes'ın yapısal dilbilimden aldığı ikilikler: dil-söz, gösterilen-gösteren, dizim-dizge, düzanlam-yananlam.
• Görüntüsel gösterge ve belirti bu ikilikler arasında sayılmaz.
• Düzanlam ilk akla gelen anlamdır; yananlam nedensiz, öznel ve kültüre bağlıdır.
• Trafik lambası belirtke (sinyal) örneğidir; bayrak renklerinin logoda kullanılması sembol örneğidir.

Grafik mizah ve Dali

• Grafik mizah, yazı karakterleri ve görüntülerle oynayarak saçma, grafik odaklı anlam kurar.
• Bir arada beklenmeyen öğelerin yan yana getirilmesi (juxtaposition) mizahı doğurur.
• Heller'a göre mizah grafik iletişime canlılık ve enerji katar.
• Gombrich karikatürü gösterişin maskesini düşüren keskin bir alay silahı olarak görür.
• Orosz ve Fukuda'nın afişleri göz kandıran gizli imajlar içerir; Orosz illüzyon ve çift görünümden yararlanır.
• Dali'nin paranoyak eleştirel yöntemi psikanalizle bağlantılıdır ve resme uzun soluklu katkı vermiştir.

Serif (tırnak)

Harf çizgilerinin ucundaki, gözün satırda ilerlemesine yardım eden küçük çıkıntı.

Yazı karakteri

Punto, yükseklik, çizgi ve biçim ölçütleriyle düzenlenmiş bütünlüklü harf dizisi; tonu, ağırlığı ve boyutuyla ileti taşır.

Tipografi

Yazıyı okunaklı, okunabilir ve çekici kılmak için düzenleme sanatı ve tekniği.

X-yüksekliği

Uzantısız küçük harflerin taban çizgisi ile orta çizgi arasındaki yüksekliği.

Serbest ilişkilendirme

Aklına gelenleri eleştirmeden dile getirerek fikirlerin engellenmeden akmasını sağlayan teknik.

Moodboard

Tasarım fikrini görsellerin bir araya getirildiği kolajla anlatan çalışma.

Brief

Projenin kapsamını ve tasarımcıdan beklentileri belirten belge.

Göstergebilim

Anlamlı yapıların nasıl okunup yorumlanacağını, söylenmeyeni de ortaya çıkararak inceleyen yöntem.

Düzanlam / Yananlam

Düzanlam ilk beliren anlamdır; yananlam öznel ve kültüre bağlı ek anlamdır.

Gösterilen

Göstergenin gösteren yüzünün işaret ettiği zihinsel kavram.

Juxtaposition

Birbirine uzak öğeleri yan yana getirerek mizah üreten yöntem.

Paranoyak eleştirel yöntem

Dali'nin akıl dışı düşünceyi bir sisteme oturtma çabası.

• Soruların çoğu 'yer almaz / değildir' biçimindedir; olumsuz kökü dikkatle okumak gerekir.
• Düzanlam (ilk anlam) ile yananlam (öznel, kültürel anlam) karıştırılmamalıdır.
• Alt çizgi, üst çizgi ve x-yüksekliği harf anatomisinde farklı ölçülerdir; hangi uzantıdan söz edildiğine bakılmalıdır.
• Taylor'ın düzeylerinde 'konumsal', fikir aşamalarında 'ayrıntılar ekleme', kuramlar arasında 'Deney Kuramı' yanlış seçeneklerdir.
• Serbest ilişkilendirme ile beyin dökümü aynı tekniğin iki adıdır.