AUZEF Günümüz Fıkıh Problemleri Çıkmış Sorular

Ders, fıkhın günümüz sorunlarına bakışını ele alır: aile ve medeni hukukun kanunlaşması, gayrimüslimlerin hukuki statüsü, İslami finans, bedene ilişkin meseleler, sanat ve kesim hükümleri ile istismarcı yapıların İslam yorumu işlenir.

Kanunlaştırma ve fıkıh okulları

• Tanzimat sonrası kanunlaştırmada ceza, ticaret, idare ve anayasa alanlarına girilirken şeriatın asıl sahası olan medeni hukuka doğrudan müdahale Mecelle ve Hukuk-ı Aile Kararnamesi ile yapıldı.
• Mecelle, Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki heyetçe hazırlandı; Hanefî fıkhına dayanır, borçlar ve muameleleri kapsar, aile hukukunu içermez.
• 1917 Hukuk-ı Aile Kararnamesi nişan, evlenme, boşanma ve iddeti ilk kez devlet eliyle düzenledi.
• Nizâmiye mahkemeleri Batı tarzı kanunlar için kuruldu; mezâlim mahkemeleriyle görevleri aynı değildir.
• Mezhepler tutarlı yöntemle hüküm üretme ihtiyacından doğdu; modern dönemde bu işlevleri zayıfladı. Yeni Hanefilik gibi adlar mezheplerin usulüyle güncel fetva üretilmesini anlatır.
• El-Fıkhu'l-mukâren, mezhep bağlılığı olmadan görüşleri karşılaştırıp delil gücüne göre tercih yapar.

Evlilik hukuku

• Mehir nikâhın kurucu unsuru değil sonucudur; ödenmese ya da belirlenmese de nikâh geçerlidir, mehir borç kalır.
• Tutarı taraflarca belirlenen mehir mehr-i müsemmâ, belirlenmediğinde emsale göre takdir edilen mehr-i misildir.
• Nişan akit değil evlenme vaadidir; bozulursa mevcut hediyeler geri verilebilir, tüketilenler için iade ya da bedel istenmez.
• Müslüman kadının Ehl-i Kitap erkekle evliliği istisnasız yasaktır; Müslüman erkeğin Ehl-i Kitap kadınla evliliği caizdir.
• Hanefîlerde zimmî kadınla evlilik tenzîhen, harbî kadınla evlilik tahrîmen mekruhtur.
• Kefâet eksikliği Hanefîlere göre nikâhı batıl yapmaz; veliye fesih isteme hakkı verir.
• Mut'a nikâhı Ehl-i Sünnet'te haram ve batıldır.

Gayrimüslimler ve dâr hukuku

• Zimmî, İslam ülkesinde kalıcı yaşayan ve can, mal, din güvencesi olan gayrimüslim yurttaştır.
• Cizye zimmîlerden alınan baş vergisidir; kadın, çocuk, yaşlı, din adamı ve yoksullar muaftır.
• Ehl-i Kitap başlıca Yahudiler ve Hristiyanlardır; kestikleri hayvan yenir.
• Ebu Hanife'ye göre dârü'l-islâmın dârü'l-harbe dönmesi için gayrimüslim egemenliği ve komşuların dârü'l-harb olması gerekir; hükümlerin tamamı kalkmalıdır.
• Ebussuud Efendi kiliselerin korunmasını İstanbul'un sulhen alınması olgusuna bağlamıştır.

İslami finans ve ticaret

• Sukûk, gerçek varlığa dayanan ve gelirden pay veren kira sertifikasıdır; faizli tahvilin alternatifidir.
• Gelir Ortaklığı Senetleri gerçek bir ortaklık kurmaz; yatırımcı varlığın sahibi olmaz.
• Murâbahada maliyet ve kâr alıcıya açıkça bildirilir; maliyeti gizlemek akde aykırıdır.
• Selem standart ve misli mallarda yapılır; ıstısna özel imal edilen mallara da konu olur.
• Ana faaliyeti haram olan şirketin hissesini almak haramdır; hisse şirket ortaklığını gösterir, ondan bağımsız değildir.
• Kripto paralara çekince: merkezi güvence yokluğu ve aşırı dalgalanma, garar ve maysir riski.
• Telif hakkı emeğin mal değeri taşımasına dayanır; Osmanlı'da ilk borsa 1866 Dersaadet Tahvilat Borsası'dır.

İnsan bedeni ve tıp

• Hürmet-i Ademiyye: beden saygındır, dokunulmazdır ve emanettir; çağdaş karşılığı insan onuru ilkesidir.
• Organ naklinde organ satılamaz ve karşılığında menfaat alınamaz; vericinin rızası tek başına yeterli sayılmaz.
• Tıbbi gerekçesiz botoks yaratılışı değiştirme sayıldığından caiz değildir.
• Şekillenmiş cenini düşürene gurre ödetilir; Hanefîlerde tam diyetin yirmide biridir.

İbadet ve kesim hükümleri

• Cem sebepleri: Mâlikî ve Hanbelîler hac, yolculuk, yağmur ve hastalığı kabul eder; Hanefîler yalnız hacda Arafat ve Müzdelife'de.
• Şâfiîler gerçek cemi kabul eder; yalnızca cem-i sûrî Hanefî görüşüdür.
• Kurban bedelinin sadakasını yeterli görmeyenler kurbanı taabbüdî ibadet sayar.
• Nahr deve gibi hayvanların gerdanına bıçak saplamaktır; zebh boğaz kesmedir.
• Kesen kişide akıl, ayırt etme ve besmele aranır; yalnız Müslüman olma şartı yoktur.
• Hanefîlerde zekât için temlik şarttır; kamu kurumlarına zekât çoğunlukla uygun görülmez.
• Haram bitkilerde sebep sarhoşluk, zehirlilik, uyuşturuculuk veya kesin zarardır; GDO tek başına haram kılmaz.

Sanat, sinema ve resim

• İslam sanatı mimari, süsleme, kitap sanatları ve sema gibi ritüelleri kapsar; raks dışında kalır.
• Beyan, bedi' ve meânî belâgat ilminin kollarıdır, ses sanatı değildir.
• Resim ve heykelde yasak görüşü sedd-i zerîa ile putperestliğe yol açma endişesine dayanır.
• Rol gereği küfür canlandırmanın kişiyi küfre götürüp götürmediği tartışmalıdır; ittifak yoktur.
• Sinemayı tebliğ aracı sayanlara göre rol gereği yapılan küfür sözü dinden çıkarmaz.

İstismarcı yapılar ve meşruiyet

• DEAŞ gibi yapılar İslam'ı bedeni cezalara indirger; amaçları korku ve baskıyla otorite kurmaktır.
• Had uygulamasını amaç sayıp zorla ikrar alır, ağır ispat şartlarını ve şüphe ilkesini yok sayarlar.
• Masum sivillere yönelik intihar saldırılarını istişhad kavramıyla meşrulaştırmaya çalışırlar.
• Fakihlere göre yönetimin meşruiyetinde öncelikli ölçüt fıkhî hükümlerin uygulanmasıdır.

Amel

Fıkhın merkezindeki davranış kodu; günümüzde en çok etikle ilişkilendirilir.

Ta'lîlî hüküm

İllet akılla kavranabilen hüküm; kıyas ve içtihada açıktır.

Taabbüdî hüküm

Gerekçesi tam anlaşılamayan, çoğunlukla ibadet hükmü; kıyasa kapalıdır.

Cuâle

Belirli bir işi yapana ücret ya da ödül vaat etmedir.

Cizye

Zimmîlerden alınan ve karşılığında güvence sağlanan baş vergisidir.

Müste'men

İslam ülkesinde geçici eman alan yabancıdır.

Sedd-i zerîa

Harama götürebilecek yolları baştan kapatma ilkesidir.

Tağyîr-i hilkat

Yaratılışı değiştirme; gerekçesiz estetik müdahalelerin yasaklanma dayanağıdır.

Nahr

Uzun boyunlu hayvanın gerdanına bıçak saplayarak kesmedir.

Gurre

Şekillenmiş cenini düşürmenin karşılığı olan ödemedir.

Cem-i sûrî

Namazları şeklen birleştirme; Hanefî anlayışıdır.

İstişhad

Şehitlik arama; intihar saldırılarını meşrulaştırmak için kullanılan kavramdır.

• Mehr-i müsemmâ ile mehr-i misil, ayrıca cuâle ile nafaka karıştırılmamalı.
• Zimmî, müste'men, muâhid ve harbî statüleri ayrı tutulmalı; kalıcı yurttaş olan zimmîdir.
• Ta'lîlî hükümler içtihada açık, taabbüdî hükümler kıyasa kapalıdır; yanlış önermeler genelde bunu tersine çevirir.
• Soru kökünde 'yanlıştır' ve 'yer almaz' ifadeleri sık geçer; seçenekteki mutlak ve kesin ifadelere dikkat edilmeli.
• Selem ve ıstısna, sukûk ve Gelir Ortaklığı Senetleri ile Hanefî cem anlayışı ile Şâfiî anlayışı karşılaştırmalı çalışılmalı.