AUZEF Havacılık Hukuku Çıkmış Sorular

Havacılık hukuku, sivil havacılık faaliyetlerini düzenleyen ulusal ve uluslararası kuralları kapsar. Ders; hukuk kaynakları, uluslararası kuruluşlar, Şikago ve taşıma sorumluluğu belgeleri, hava aracı ve personel, işletme şartları ile Türkiye'deki kurumları ele alır.

Hukuk düzeni ve diğer dallarla bağlantı

• Havacılık hukuku özel hukuk dallarından ticaret hukuku ve devletler özel hukuku ile bağlantılıdır.
• Bilet, kargo, sigorta ve şirket kuruluşu ticari işlemdir; sınır aşırı uyuşmazlıkta uygulanacak hukuku devletler özel hukuku belirler.
• Normlar hiyerarşisinde en üstte Anayasa yer alır; kanunlar Anayasa'ya, yönetmelikler kanunlara aykırı olamaz.
• Hiyerarşinin en alt basamağında kurumların kendi personeline yönelik yönerge, talimat ve genelgeler bulunur.
• Hava aracının satışı ticari alım satımdır ve sivil havacılık faaliyeti sayılmaz.

Şikago Konvansiyonu ve uluslararası kuruluşlar

• 1944 Şikago Konvansiyonu uluslararası sivil havacılığın temel metnidir; egemenlik, tescil, milliyet, emniyet ve seyrüsefer kurallarını düzenler.
• Hava aracı üretimi konvansiyonun doğrudan konusu dışındadır.
• ICAO, Şikago Konvansiyonu ile kurulmuş BM uzmanlık kuruluşudur; merkezi Montreal'dedir.
• ACI, havalimanı işletmecilerinin çıkarlarını hükümetler ve ICAO karşısında temsil eden meslek birliğidir.
• EUROCONTROL 1960'ta kurulmuş olup Tek Avrupa Gökyüzü anlayışıyla hava sahalarını birleştirmeyi ve standart oluşturmayı hedefler.

Havacılık serbestileri ve kabotaj

• Havacılık serbestileri, devletlerin birbirine tanıdığı ticari uçuş haklarıdır.
• Birinci serbesti, başka devletin hava sahasına inmeden üzerinden geçme hakkıdır (overflight).
• Kabotaj, bir devletin iç noktaları arasında yolcu veya yük taşıma tekelidir.
• Türkiye'de kabotaj yalnızca TC tescilli sivil hava araçlarına aittir; yabancı uçaklar iç hat seferi yapamaz.

Taşıyıcı sorumluluğu belgeleri

• Taşıyıcının yolcu ve eşya sorumluluğunu ilk kez 1929 Varşova Konvansiyonu düzenlemiştir.
• Varşova; La Haye ve Guatemala gibi protokollerle değişmiş, sonunda 1999 Montreal Konvansiyonu dağınık yapıyı toplayıp yerini almıştır.
• Montreal'in ilk metninde kargo sorumluluk sınırı kilo başına 17 SDR'dir; sonradan 19 ve 22 SDR'ye güncellenmiştir.
• Yerdeki üçüncü kişilerin uçak kaynaklı zararları 1952 Roma Konvansiyonu ile düzenlenir.
• 1963 Tokyo Konvansiyonu uçak içindeki düzen ve suçlar bakımından kaptanın yetkisinin dayanağıdır.

Hava aracı, meydan ve uçuş personeli

• Türk sicile kayıt uçağa Türk milliyetini kazandırır; uçak gövdesindeki TC- işaretiyle Türk bayrağı taşır.
• ICAO Annex 14'e göre kalkış, iniş ve yüzey hareketi için sınırları belirli, yapıları da içeren alan Hava Meydanı'dır.
• Uçakta kapılar kapandığından açılana kadar en yetkili kişi sorumlu kaptan pilottur (PIC); sorunlu yolcuyu zapt ettirip tutanakla kolluğa teslim edebilir.
• Kabin memurları emniyet, tahliye, yangın, ilk yardım ve konfordan sorumludur; sertifikayı SHGM verir.
• Hafif hava aracı pilot lisansı uçak, helikopter, planör ve balon için alınır; insansız hava araçları ayrı talimatla düzenlenir.

Ticari işletme şartları (SHY-6A)

• Yolcu uçaklarında ayrım sınırı 20 koltuktur; 20 ve üzeri koltuklu uçak işleten veya kargo taşıyan işletmeler ağır şartlara tabidir.
• 20 ve üzeri koltuklu uçak için anonim şirket zorunludur; küçük uçak (ör. hava taksi) işletmeleri anonim veya limited olabilir.
• Kontrol (yüzde 51 pay) Türk vatandaşlarında olmalı, paylar nama yazılı olmalı, kurucuların sabıkası temiz olmalıdır.
• Payların halka arzı hiçbir havacılık yönetmeliğinde zorunlu değildir.

Türkiye'deki kurumlar ve finansman

• SHGM, Ulaştırma Bakanlığı'na bağlı ulusal otoritedir; lisans, ruhsat, düzenleme ve sertifikalandırmayı yürütür.
• DHMİ'nin esas görevleri hava seyrüsefer hizmeti vermek ve sivil havalimanlarını işletmektir; lisans veremez.
• DHMİ, 1994'te 3996 sayılı Kanun ile Yap-İşlet-Devret modelini uygulamaya başlamıştır; Türkiye'deki ilk YİD havalimanı örneği Antalya Havalimanı'dır.
• Türk Tayyare Cemiyeti 1925'te kurulmuştur; hedefi havacılık sanayi, genç pilot yetiştirme ve havacılık kültürüdür.
• THY, Cemiyet'in projesi değil, 1933'te Devlet Hava Yolları İşletmesi adıyla ayrı kurulmuştur.

Kabotaj

Bir devletin kendi sınırları içindeki iki nokta arasında yolcu veya yük taşıma hakkıdır; Türkiye'de yalnızca TC tescilli uçaklara aittir.

Birinci Havacılık Serbestisi

Başka devletin hava sahasına inmeden üzerinden geçme hakkıdır.

ICAO

Şikago Konvansiyonu ile kurulan, merkezi Montreal'de olan BM uzmanlık kuruluşudur.

ACI

Havalimanı işletmecilerini temsil eden Uluslararası Havaalanları Konseyi'dir.

EUROCONTROL

Avrupa Hava Seyrüsefer Emniyeti Teşkilatı; ortak Avrupa hava sahası standartları geliştirir.

SHGM

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü; lisans, sicil ve sertifikalandırmadan sorumlu ulusal otoritedir.

DHMİ

Devlet Hava Meydanları İşletmesi; hava seyrüsefer hizmeti verir ve havalimanlarını işletir.

Yap-İşlet-Devret

Özel sektörün tesisi kendi bütçesiyle yapıp işlettiği, sonra devlete devrettiği finansman modelidir.

SDR

Taşıyıcı sorumluluk limitlerinin hesabında kullanılan hesap birimidir.

Hava Meydanı (Aerodrome)

Kalkış, iniş ve yüzey hareketi için belirlenmiş, bina ve tesisleri de kapsayan kara veya su alanıdır.

Sorumlu Kaptan Pilot (PIC)

Uçakta kapılar kapalıyken en üst yetkili olan ve düzeni sağlayan görevlidir.

Roma Konvansiyonu

1952 tarihli, yerdeki üçüncü kişilerin tazminat haklarını düzenleyen belgedir.

• Varşova (1929, ilk düzenleme) ile Montreal (1999, güncel ve yerini alan metin) karıştırılmamalı; yerdeki üçüncü kişiler için Roma geçerlidir.
• SHGM lisans ve sertifika verir; DHMİ yalnızca seyrüsefer hizmeti sunar ve havalimanı işletir.
• Normlar hiyerarşisinde en üst Anayasa, en alt genelgedir; sorularda uçlar sık sorulur.
• Yönetmelik soruları 'yanlış olanı' ister: halka arz zorunluluğu ve tüm işletmelerin anonim olması yanlış ifadelerdir.
• THY, Türk Tayyare Cemiyeti'nin hedefleri arasında sayılmaz; 1933'te ayrı kurulmuştur.