AUZEF Havalandırma ve İklimlendirme Çıkmış Sorular

Ders, kapalı ortamlarda sıcaklık, nem, hava temizliği ve hava hareketinin denetlenmesini; nemli havanın psikrometrik özelliklerini, ısıl konforu, ısı kazancı hesabını, fan, kanal ve filtre bilgilerini ve yangın-patlama sınırlarını kapsar.

İklimlendirmenin amacı ve ısıl konfor

• İklimlendirme; sıcaklık, nem, hava temizliği ve hava hızını denetleyerek insan konforu veya üretim koşulları için uygun ortam sağlar.
• Konfor iklimlendirmesi mağaza, hastane, otel, tiyatroda; endüstriyel iklimlendirme ise tütün fabrikası gibi ürün kalitesi gerektiren yerlerde uygulanır.
• Sanayide asıl güçlük, üretimin istediği koşulların çalışan konforuyla çelişebilmesidir.
• Isıl konforu ortam sıcaklığı, nem, hava hızı, yüzey ışınım sıcaklığı, aktivite ve giysi direnci etkiler; giysi rengi etkilemez.
• Azot seviyesi iklimlendirmenin denetlediği büyüklükler arasında yer almaz.

İnsanın ısı verişi

• Vücudun çevreye verdiği ısı esas olarak yapılan işe, yani metabolik aktiviteye bağlıdır.
• Soğuk ortamda sıcaklık farkı büyüdüğü için ısı kaybı artar.
• Soğuk cam ve duvarlara temassız ısı kaybı ışınımla olur.
• Bağıl nem artınca terleme yoluyla ısı atımı azalır.
• Hava hızı arttıkça taşınım ve terleme (buharlaşma) yoluyla ısı geçişi büyür.

Nemli hava ve psikrometri

• Atmosferdeki hava iklimlendirmede nemli hava olarak adlandırılır; kuru hava ile su buharı karışımıdır, entalpisi iki bileşenin toplamıdır.
• Özgül nem 1 kg kuru havadaki su buharı kütlesidir; bağıl nem ise mevcut buharın doyma durumundaki buhara oranıdır.
• Diyagramda hâli belirlemek için bağımsız iki özellik yeterlidir; özgül nem dikey, kuru termometre sıcaklığı yatay eksendedir.
• Yaş termometre sıcaklığı havadaki su buharı miktarını yansıtır; %100 bağıl nem eğrisi doyma eğrisidir.
• Efektif sıcaklık sıcaklıkla birlikte nemi ve hava hızını da hesaba katan konfor ölçütüdür.

Hal değişimleri, çiy noktası ve ısı oranı

• Çiy noktası, buharın doyup yoğuşmaya başladığı sıcaklıktır; soğuk yüzey bu değerin altındaysa üzerinde su damlar.
• Duyulur ısıtma-soğutmada özgül nem sabittir, işlem yatay doğrudur ve duyulur ısı oranı 1 olur.
• Duyulur ısı oranı duyulur ısının toplam ısıya oranıdır; 0,75 değeri yükün dörtte üçünün duyulur olduğunu gösterir.
• Saf nemlendirmede kuru termometre sıcaklığı sabit kalır, dikey çıkılır; evaporatif soğutmada hava hem nemlenir hem soğur.
• Soğutucu serpantin havayı soğutur ve nemini yoğuşturarak alır.

Isı kazancı hesabı

• Isı kazancı hesabı seçilecek cihazın kapasitesine temel oluşturur.
• İnsan, aydınlatma ve cihazlar iç kazançtır; güneş, duvar, çatı ve havalandırma dış kazançtır.
• Gölgeleme faktörü, pencerenin güneş ısısını referans cama göre oranlar; gölgeleme yoksa 1 alınır.
• Hesaba başlamadan önce perdesiz camların büyüklüğü ve yönü belirlenir; ısı kazancını en çok yalıtım düşürür.
• Tasarım günü, yılın en zorlu dış koşullarının varsayıldığı gündür.

Fanlar ve kanallar

• Fan en yüksek debiyi engelsiz serbest akışta verir; debi arttırmak için paralel, basınç arttırmak için seri bağlanır.
• Fan kanunlarında güç devrin küpüyle artar; devir iki katına çıkarsa güç 8 katına çıkar.
• Karakteristik eğride debi, statik basınç, verim ve güç yer alır; kanat sayısı yer almaz.
• Düşük özgül fan gücü, aynı debinin az elektrikle taşınması yani verimli sistem demektir.
• Kanal boyutlandırmada eşit sürtünme yönteminde birim sürtünme kaybı sabit tutulur; fan gücü kritik devreye göre hesaplanır.
• Dinamik basınç pitot borusuyla ölçülür; kütlesel debi yoğunluk çarpı hacimsel debidir.

Filtreler ve havalandırma türleri

• Filtrelemeyi parçacık boyutu ve toz yoğunluğu belirler; kirlendikçe basınç düşümü artar.
• Kuru filtreler yüksek verimlidir; elektrostatik filtreler is ve tütün dumanı gibi çok ince parçacıklar için uygundur.
• HEPA filtrede 0,1 mikron düzeyindeki parçacıklar difüzyon etkisiyle tutulur.
• Negatif basınçlı mekânlar (mutfak, tuvalet) kirli havayı dışarı yaymaz; ameliyathane pozitif basınçlıdır.
• Lokal egzoz, kirleticiyi kaynağında davlumbazla toplar.

Yangın ve patlama

• Alt patlama sınırı patlamanın mümkün olduğu en düşük, üst patlama sınırı en yüksek karışım oranıdır.
• MAC, sağlığa zarar vermeden solunabilecek üst sınırdır.
• Parlama noktası, sıvının alev almasına yetecek en düşük sıcaklıktır.
• Madde boyutları risk analizinde belirleyici özellik sayılmaz.

Kuru termometre sıcaklığı

Nemden etkilenmeden ölçülen gerçek hava sıcaklığıdır.

Yaş termometre sıcaklığı

Islak bezli termometrenin gösterdiği, havadaki su buharı miktarını yansıtan sıcaklıktır.

Çiy noktası

Su buharının doygun hale gelip yoğuşmaya başladığı sıcaklıktır.

Özgül nem

1 kg kuru havaya karışmış su buharının kütlesidir.

Bağıl nem

Havadaki buharın aynı sıcaklıkta taşınabilecek en yüksek buhara oranıdır.

Duyulur ısı oranı (DİO)

Duyulur ısının toplam ısıya oranıdır.

Gizli ısı

Faz değişiminde ortaya çıkan, sıcaklığı değiştirmeyen ve su buharıyla ilgili ısıdır.

Gölgeleme faktörü

Pencerenin güneş ısısı geçirgenliğinin referans cama oranıdır.

Statik basınç

Kanal çeperlerine her yönden dik etkiyen, fanın yenmesi gereken basınçtır.

Kanal direnci

Kanalda akışa ters yönde etkiyen kuvvetlerin toplamıdır.

Özgül fan gücü (SFP)

Fanın elektrik gücünün taşıdığı hava debisine oranıdır.

Isıl konfor

Kişinin üşüme, terleme veya hava yüzünden rahatsızlık duymadığı durumdur.

• Bağıl nem ile özgül nemi karıştırmamalı: bağıl nem orandır ve sıcaklıkla değişir, özgül nem g su/kg kuru hava cinsindendir.
• Özgül nem sabitse DİO her zaman 1'dir ve işlem diyagramda yataydır; saf nemlendirme ise dikeydir.
• Debiyi arttırmak için paralel, basıncı arttırmak için seri fan bağlantısı seçilir.
• Negatif basınç (mutfak, tuvalet) ile pozitif basıncı (ameliyathane) birbirinden ayırmalı.
• Gölgeleme faktörü gölgelemesiz durumda 1'dir ve gölgeleme arttıkça 1'in altına düşer.