AUZEF Havalimanı Yönetimi Çıkmış Sorular

Havalimanı Yönetimi dersi; havalimanının tanımını, yapısını, gelir kaynaklarını, işletme modellerini ve genel yönetim ilkelerini ele alır. Havalimanlarının ekonomik rolü, özelleştirme biçimleri ve çevresel etkenler de konunun parçasıdır.

Havalimanının tanımı ve ekonomik önemi

• Havalimanı, uçakların iniş-kalkışı, bakımı, yolcu ve yük işlemleri için gereken tüm tesisleri barındıran bütünleşik sahadır.
• Yalnızca iniş-kalkış alanı hava meydanıdır; terminal, gümrük, kargo ve bakım tesisleri eklenince havalimanı olur.
• Havalimanları yatırım, istihdam ve turizm çektiği için bölgesel ve ulusal gelişmişliğin göstergesidir.
• Havaalanları hava ulaşımının temel unsurudur; deregülasyon rekabeti ve özel yatırımı teşvik ederek sektörü geliştirir.
• Doğrudan istihdamı işletmeci, yer hizmetleri, kargo ve havayolları oluşturur; inşaat müteahhitlerinin işgücü geçicidir.

Fiziksel yapı ve kapasite

• Kara tarafı: otopark, bağlantı yolları ve check-in gibi halka açık, uçak alanına doğrudan açık olmayan kesimdir.
• Hava tarafı: pasaport kontrolü sonrası steril alanlar, pist, apron, taksi yolları ve bitişik alanlardır.
• Kapasite, pist, rüzgâr, iklim, hava trafik kontrol hızı ve terminal büyüklüğüne göre belirlenen güvenli hizmet sınırıdır.
• Kapasitesi kısıtlı yoğun havalimanlarında iniş-kalkış için havayollarına slot adı verilen zaman aralıkları tahsis edilir.
• Terminal aktiviteleri yolcunun bina içindeki işlemleridir; uçuş planlaması ve mürettebat yönetimi gibi havayolu operasyonları bunun dışındadır.

Gelir kaynakları ve fiyatlandırma

• Gelirler ikiye ayrılır: uçuş operasyonundan gelen havacılık gelirleri ve yolcu harcamalarından doğan ticari gelirler.
• İniş, park, aydınlatma ücretleri ile bagaj yükleme, push-back, yakıt ikmali gibi yer hizmetleri havacılık gelirleridir.
• Duty-free, restoran, otopark, araç kiralama, döviz bürosu, reklam ve mağaza kirası havacılık dışı gelirlerdir.
• Kira geliri; check-in bankoları, ofisler, hangarlar ve dükkânlardan sağlanır. Gökyüzü kullanımı için ödenen bedel üst geçiş ücretidir.
• Yoğun saatteki uçuşlar diğer uçaklarda gecikme ve maliyet yaratır; bu yüzden zirve fiyatlandırması uygulanır.

İşletme ve özelleştirme modelleri

• Klasik devlet işletmeciliğinde asıl hedef, uçak ve yolcu trafiğinin güvenli ve kesintisiz akmasıdır.
• Kâr ve ticari büyüme, modern ve özelleştirilmiş yönetimin hedefleridir.
• Satın al-yap-işlet yöntemi en çok altyapısı yetersiz, kamu bütçesiyle yenilenmesi zor havaalanlarında kullanılır.
• Hub and Spoke modelinde çevre şehirlerin yolcuları merkez havalimanında toplanır, kısa aktarmayla uzak noktalara dağıtılır.
• Havaalanları pazarlama, yer hizmetleri, kargo, ortak yatırım ve sosyal sorumlulukta ortaklık arar; sağlık temel hedef değildir.

Yönetim ve işletme işlevleri

• Yönetim, 'sanatların en eskisi, bilimlerin en yenisi' diye anılır; bilim dalı olarak 1900'lü yıllarda doğmuştur.
• Planlama yönetim sürecinin ilk basamağıdır, son değil.
• Karar önemi ve yetki düzeyi kademeye göre değişir; kararlar önem sırası gözetilmeden herkesçe uygulanamaz.
• Araştırma-geliştirme ve sosyal sorumluluk destek işlevleri arasında sayılır.
• Halkla ilişkiler, hedef kitleyle karşılıklı anlayışa dayalı ilişkiyi sürdürmek için planlanan çabalardır.
• İşletme, ticari veya kamu hizmeti amacıyla mal ve hizmet üreten ekonomik birimdir.

Çevre, hizmetler ve pazar bölümleri

• Genel (uzak) çevre: ekonomik, demografik, teknolojik ve ekolojik unsurlardır.
• Tamamlayıcı mal ve hizmetler yakın (sektörel) çevreye aittir.
• Yer hizmetleri firmaları havayollarına lojistik destek verir; olağanüstü durumda tek karar yetkisi onlarda değildir.
• Olağanüstü durum kararı mülki amir, kule veya kaptan gibi makamlara aittir.
• Büyük aktarma merkezlerinde havayolu mürettebatı, kuaför ve kuru temizleme gibi hızlı hizmetlere ihtiyaç duyan ayrı bir pazar bölümüdür.
• Uçak bakımı emek yoğundur; emeğin ölçüsü adam-saattir.

Türkiye verileri

• Türkiye'de sivil ve askeri havaalanlarının toplam sayısı 71'dir.
• C ruhsatlı yer hizmetleri kuruluşu sayısı 2'dir.
• Havacılık istatistikleri yolcuları iç hat, dış hat ve transit olarak verir.
• Sık uçuş yapan yolcu verisi havayolunun kendi pazarlama verisidir.

Havalimanı

İniş-kalkış alanı ile terminal, gümrük, kargo ve bakım tesislerini birlikte barındıran bütünleşik tesis.

Kara tarafı (Landside)

Otopark, bağlantı yolları ve check-in gibi halka açık kesim.

Hava tarafı (Airside)

Pist, apron, taksi yolları ve pasaport sonrası steril alanlardan oluşan kesim.

Kapasite

Havalimanının belirli sürede güvenle hizmet verebileceği en fazla uçak veya yolcu sayısı.

Slot

Havalimanı otoritesinin bir uçağa iniş veya kalkış için tanıdığı belirli gün ve saatlik zaman aralığı.

Zirve fiyatlandırması

Yoğun saatlerde daha yüksek ücret alarak gecikme ve ek maliyeti azaltmayı amaçlayan model.

Hub and Spoke

Yolcuların merkez havalimanında toplanıp aktarmayla uzak noktalara dağıtıldığı topla-dağıt modeli.

Satın al-yap-işlet

Özel sektörün yetersiz bir havaalanını yenileyip belli süre işleterek gelir elde ettiği özelleştirme yöntemi.

Havacılık dışı gelir

Uçakla doğrudan ilgisi olmayan ticari gelir; otopark, reklam, kira ve mağaza gibi.

Üst geçiş ücreti (overflight)

Hava sahasından geçiş için ödenen ücret; bina kirası değildir.

Adam-saat

Emek yoğun uçak bakımında kullanılan emek ölçüsü.

Halkla ilişkiler

Kurumun hedef kitlesiyle güvene dayalı ilişkisini sürdürmeye yönelik planlı iletişim.

• Hava meydanı yalnızca iniş-kalkış alanıdır; terminal ve diğer tesislerle birlikte bütün olan havalimanıdır.
• Yer hizmetleri (bagaj, push-back, yakıt) havacılık gelirine girer; otopark, kira, duty-free havacılık dışıdır.
• Kara tarafı halka açık, hava tarafı pasaport sonrası ve operasyon alanıdır; sık karıştırılır.
• Genel (uzak) çevre ile yakın (sektörel) çevreyi ayır: tamamlayıcı mal ve hizmetler yakın çevredir.
• Klasik kamu anlayışında hedef akış ve güvenliktir; kâr hedefi modern özelleştirilmiş yönetime aittir.