AUZEF İktisat Metodolojisi Çıkmış Sorular

Ders, iktisadın bir bilim olarak yöntemini ele alır: bilimin nitelikleri, tümevarım ve tümdengelim, Popper, Kuhn, Lakatos ve Feyerabend'in bilim felsefesi görüşleri ile iktisatta bu yaklaşımların izleri incelenir. Ayrıca kural koyucu ve betimselci yaklaşımlar, yapısalcı ve söylemsel okumalar işlenir.

Bilimin tarihsel gelişimi ve özellikleri

• Ortaçağ Avrupası'nda evrenin açıklanması dinsel öğretilere dayanıyordu; bilim sonradan dinin üstlendiği rolü devraldı.
• Fizik, sosyoloji, siyaset bilimi ve iktisat bilimleşmeden önce felsefenin içinde gelişti.
• Bilimsel yöntem tartışmalarının kökeni on yedinci yüzyıla uzanır; bilimin sorgulanması yirminci yüzyılın üçüncü çeyreğine rastlar.
• Bilim evrensel, nesnel ve rasyoneldir; öznellik bilimin özelliği sayılmaz.
• Son çeyrek tartışmaları postmodernizm, bilim karşıtlığı ve bilimin toplumsal boyutu çevresinde toplandı.

Bilgi kuramı ve yöntem anlayışları

• Akılcılık bilginin kaynağını akıl sayar; deneycilik ise maddeyi ve gözlemi esas alır.
• Tümdengelim aksiyomlardan hipoteze, tümevarım gözlemden genellemeye gider; Bacon tümevarımın temelini atmıştır.
• 19. yüzyıl iktisatçıları iktisadı soyut, tümdengelimci ve hipotetik bir bilim saydı.
• Mill tümdengelimciydi; tümevarımcı sayılamaz.
• Belirlenimcilik, doğadaki düzenin insan müdahalesinden bağımsız ve sabit olduğunu varsayar.

Pozitivizm ve bilim felsefecileri

• Mantıksal pozitivistler bilimi metafizikten arındırmayı amaçlar; dünyayı betimlemeyi bilimin işi sayarlar.
• Wittgenstein ilk kitabıyla mantıksal pozitivizme zemin hazırladı, sonraki eseriyle pozitivizmi eleştirdi.
• Popper doğrulamayı değil yanlışlanabilirliği öne çıkarır; çürütülen kuram korunmaz, terk edilir.
• Kuhn bilimsel ilerlemeyi eşölçülemez paradigmalar arası sıçramalarla açıklar.
• Lakatos, Popper ile Kuhn'u birleştirip Bilimsel Araştırma Programları metodolojisini kurdu.
• Feyerabend 'her şey serbest' diyerek yöntembilimsel çoğulculuğu savunur.

Kural koyucu ve betimselci yaklaşım

• Kural koyucu yaklaşım bilginin nasıl üretilmesi gerektiğini belirler.
• Betimselci yaklaşım kavram ve uygulamaların fiilen nasıl işlediğini anlatır.
• Popper, Kuhn, Lakatos ve Feyerabend bilim felsefecileridir; Marx bu gruba girmez.
• Lakatos, Popper çizgisini sürdürdüğü için kural koyucu metodolojide de yer alır.

İktisat tarihinde devrimler ve okullar

• Bilimsel devrim sayılan gelişmeler sırasıyla Klasik Ekol, Fayda Devrimi ve Keynesgil Devrimdir.
• Adam Smith iktisadı bağımsız bilim yaptı ve bilim felsefesiyle ilişkilendirdi.
• Menger'e göre değer nesnel değil, bireyin tercihine bağlı öznel bir olgudur.
• Avusturya Okulu önselcilik ve öznelcilikle anılır; Schumpeter yaratıcı yıkımı vurgular.
• Keynes'te tasarruf paradoksu: herkes tasarrufu artırırsa toplam talep ve gelir düşer.
• Laissez-faire çıkarların uyumuna dayanır; sınıf çatışması görüşüyle bağdaşmaz.

İktisatta metodoloji tartışmaları

• Friedman'a göre varsayımların gerçekçiliği değil tahmin gücü önemlidir.
• Samuelson iktisadi kavramların işlemsel ve matematiksel tanımını savundu; termodinamik yöntemini iktisada uyarladı.
• Hayek iktisadın krizinin kaynağını yöntembilimde gördü.
• John Neville Keynes Cambridge Ekolü'nden olup metodoloji kitabıyla tanınır.
• Ekonometrinin görevi kuramları gözlenen verilerle sınamaktır.
• Eşzamanlı denklemler programı ekonomiyi denge sistemi sayar; süreç çözümleme programı dinamik akış olarak görür.

Yapısalcı, söylemsel ve bireyci yaklaşımlar

• Yapısalcılık teorileri doğru-yanlış diye etiketlemez; iç yapı ve tutarlılığa bakar.
• Yapıbozumculuk ikili karşıtlıklardaki egemenlik ilişkisini gösterir.
• Söylem çözümlemesi iktisadi bilgiyi sosyal eylem olarak üretilmiş sayar.
• Semptomik okuma metnin söylemediği derin yapıları ortaya çıkarır.
• Yöntembilimsel bireycilik olguları bireylerin davranışıyla açıklar.
• Durumsal çözümleme sosyal bilimlerin işini eylemlerin istenmeyen sonuçlarını göstermek olarak görür.

Postüla

Kuramın temelinde yer alan ve kanıtlanmadan doğru kabul edilen önerme.

Varsayım

Modeli basitleştirmek ve analize başlamak için doğru kabul edilen öncül.

Hipotez

Henüz kanıtlanmamış, araştırmayı somutlaştıran önerme.

Kuram

Olguları açıklayan, birbiriyle tutarlı önermeler topluluğu.

Model

Öğeler arasındaki ilişkileri kavramak için kurulan kuramsal veya matematiksel yapı.

Uylaşımcılık

Kuramları bilim insanlarınca benimsenmiş uylaşımlar sayan anlayış; Pareto buraya dahildir.

Sınır problemi

Bilimi sahte bilimden ve metafizikten ayırma sorunu.

Doğrulanabilirlik

Genellemelerin öndeyi değerinin gözlemle onaylanması.

Yanlışlamacılık

Kuramların kesin doğrulanamayacağı, yalnızca çürütülebileceği görüşü (Popper).

Eşölçülemezlik

Paradigmaların birbiriyle karşılaştırılamaması (Kuhn).

Yaratıcı yıkım

Kapitalizmin yenilikle kendini yenilemesi (Schumpeter).

Tasarruf paradoksu

Herkesin tasarrufu artırmasının toplam geliri düşürmesi.

• Kural koyucu (nasıl olmalı) ile betimselci (nasıl işliyor) ayrımı karıştırılmamalı.
• Akılcılık aklı, deneycilik gözlemi ve maddeyi esas alır; tümdengelim ve tümevarım da sık karıştırılır.
• Popper yanlışlamayı, Kuhn paradigma sıçramasını, Lakatos sentezi, Feyerabend çoğulculuğu temsil eder.
• Soruların çoğu 'yer almaz' kalıbındadır; bilimin nesnel, evrensel, rasyonel olduğunu, öznelliğin ise bilimin özelliği olmadığını hatırlamak yardımcı olur.
• Varsayım, hipotez ve postüla; model ve kuram da birbirine benzetilip karıştırılır.