AUZEF İlkokula Hazırlık Çıkmış Sorular

İlkokula Hazırlık dersi, çocuğun okula başlamadan önce hangi alanlarda ne düzeyde hazır olması gerektiğini, bu hazırlığı etkileyen aile ve çevre etkenlerini, erken okuryazarlığı, okula uyum sürecini, değerlendirme araçlarını ve ilkokul programlarının tarihsel gelişimini ele alır.

Hazırbulunuşluk kavramı ve yaklaşımlar

• Hazırbulunuşluk, çocuk ile çevresel ve kültürel yaşantılar arasındaki etkileşimin sonucudur; Britto da bu çevresel etkileşimi vurgular.
• Patrick 1899'da kavramı öğrenmeyle ilişkilendirmiş, fiziksel ve bilişsel olmak üzere iki tür belirtmiştir.
• Okula hazırbulunuşluk kavramını ilk kez Katz (1991) kullanmıştır.
• Olgunlaşmacı görüşü Stanley Hall ve Arnold Gesell savunmuştur.
• Gelişimsel model biyolojik olgunlaşma ile çevresel yaşantıları birleştirir ve en kapsamlı yaklaşım sayılır.
• İncelenen kategoriler bilişsel, sosyal ve eğitsel boyutlardır.

Hazır olma boyutları ve etkenler

• Okula uyum üç boyutludur: hazır çocuk, hazır okul ve hazır veli.
• Hazır çocuk motor, sosyal-duygusal, fiziksel ve bilişsel yönden hazır olandır.
• Yaş, görme, işitme ve el-göz uyumu biyolojik etkenlerdir; zekâ bilişsel yönü ağır basan öğedir.
• Çocuğun yetişmesini genetik ve çevre belirler; ilkokul başındaki başarıyı en çok aileden gelen destek etkiler.
• Beklenen beceriler: sesleri ayırt etme, şekilleri tanıma, kalem tutma, basit sayı kavramları. Okuma ve dört işlem 1. sınıfın konusudur.

Aile tutumları ve ekolojik kuram

• Demokratik aile: sevgi ve saygı dengelidir, görüşler dinlenir; çocukta özgüven ve benlik saygısı yüksek olur.
• Otoriter aile: katı kurallar, itaat ve sık ceza vardır; sevgi düşük, denetim yüksektir.
• Aşırı hoşgörülü veya hoşgörülü ailede yetişen çocuk kurallara uymakta ve öğretmen otoritesini kabul etmekte zorlanır.
• Ebeveynin yetiştirilme biçimi tutumlarını etkiler.
• Bronfenbrenner'a göre gelişimi çevresel sistemlerin etkileşimi biçimlendirir; en yakın sistem mikrosistemdir (aile, okul, akran).
• Aile, çocuğun hazırlığını oyun oynayarak destekler; akademik beceriyi öğretmek okulun işidir.

Erken okuryazarlık

• Amaç resmî okuma-yazma öğretmek değil, ses ve yazı farkındalığı, görsel algı ve söz dağarcığı gibi temeli kazandırmaktır.
• Zengin dil ve okuryazarlık ortamı ile aile ortamı en etkili etkenlerdir.
• Eksik kalırsa ileride okuduğunu anlama ve yorumlamada güçlük görülür.
• Dinlediğini anlama; sözcük bilgisi, söz dizimsel ve morfolojik farkındalığa dayanır.
• Sözel çalışma belleği sayıları, fonemleri, harfleri ve cümleleri kapsar.
• Yaş örnekleri: kitaptan sözcük tekrarı 24-36 ay, harf ayırt etme 4-5 yaş, yazı denemesi 3-6 yaş.
• Konuşmayı geliştirenler: görüşme, kukla, grup tartışması, şarkı. Yazıyla etkinlik yazılı becerilere yöneliktir.
• TOPEL yazı bilgisi, kelime tanımlama ve fonolojik farkındalığı ölçer.

Okula uyum süreci

• Öğretmen, veli ve okul iş birliği yapar; aileyle birlikte çalışma Paydaşlarla İş Birliği ilkesidir.
• Çocuğu Merkeze Alma ilkesi etkinlikleri gelişimsel özelliklere göre düzenler.
• Uyum haftası etkinliklerinden sınıf öğretmeni sorumludur.
• Hikâyelerle öğrenme ilgi çeker ve uyumu kolaylaştırır.
• Birinci sınıf çocukları öğretmen ilgisine ve onayına ihtiyaç duyar, öğretmenden korkmaz.
• Süreç: hazırbulunuşluk, yeterliliklere göre etkinlikler, okul olgunluğu.

Gelişim alanları ve okul öncesi program

• Fiziksel çalışmalar: çizgi birleştirme, nesne manipülasyonu, koordinasyon, denge.
• İletişim, empati, gruba katılma sosyal-duygusal alana girer; sıralama bilişsel alandadır.
• Okul öncesi program sosyal, duygusal, motor ve bilişsel gelişimi ve yaratıcılığı destekler; oyun öğrenme aracıdır, akademik başarı hedef değildir.
• Program sarmal yapıdadır: içerik ilerledikçe daha ayrıntılı yeniden ele alınır.
• Okul öncesinde çarpma-bölme yerine temel matematik kavramları işlenir.
• Oyunlar oynandığı yere göre açık hava ve kapalı alan diye ayrılır.
• Vatanseverlik gibi soyut değerler okul öncesinde zordur; hayat bilgisinin konusudur.

Değerlendirme araçları

• Ölçme teknikleri testler ve test dışı tekniklerdir; gözlem, görüşme, anket, vaka kaydı ve derecelendirme ölçekleri test dışıdır.
• Anket çok kişiden hızla ilgi, tutum ve görüş toplar.
• Gözlem bireyi doğal ortamında, farklı ortamlarda izlemeyi sağlar.
• Portfolyo ve gözlem kaydı gibi bireysel araçlar çocuğu çok yönlü tanıtır.
• Nitel ve nicel araçlar birlikte kullanılarak kapsamlı ve gerçekçi sonuç elde edilir.
• Araçlar gelişim özelliklerine uygun olmalı; yaş, özel gereksinim, sosyal, psikolojik ve akademik durum birlikte düşünülmelidir.

İlkokul programlarının gelişimi

• Dewey 1924'te Türkiye'ye çağrılmış, etkisi 1926 programında görülmüştür.
• 1926 programı: Hayat Bilgisi ve toplu öğretim, ders adları sadeleştirildi, Eşya Dersleri eklendi.
• 1936 programı iş okulu ilkesini ve yaparak yaşayarak öğrenmeyi benimsemiş, teorik bilgiyi öne almamıştır.
• 1968 programında Hayat Bilgisi, tabiat ve toplum olaylarını gözlemlemeyi hedefler.
• Davranışçı etkiler 1998, yapılandırmacı yaklaşım 2005 reformuyla belirginleşmiştir.
• 2018 programı bütüncül bakışla dersler arası ilişki kurar; Hayat Bilgisi günlük yaşam becerilerini kazandırır.
• 1. sınıf öz bakım kazanımlarında okuma-yazma Türkçeye aittir.

Hazırbulunuşluk

Çocuğun çevresel ve kültürel yaşantılarla etkileşiminden doğan, gelişimsel kazanımlarını en üst düzeye taşıyan hazır olma hâli.

Olgunlaşmacı görüş

Hazırbulunuşluğu biyolojik olgunlaşmaya bağlayan, Hall ve Gesell'in savunduğu yaklaşım.

Gelişimsel model

Biyolojik olgunlaşma ile çevresel yaşantıların etkileşimini esas alan en kapsamlı model.

Mikrosistem

Ekolojik kuramda aile, okul ve akranlardan oluşan, çocuğa en yakın ve etkileşimi en sık katman.

Demokratik aile

Sevgi ve saygıyı dengeleyen, görüşlere değer veren, esnek kurallı tutum.

Otoriter aile

Katı kural, itaat ve cezaya dayanan, sevgisi düşük tutum.

Erken okuryazarlık

Okuma-yazmaya temel olan ses farkındalığı, yazı farkındalığı ve söz dağarcığı gibi okul öncesi beceriler.

Test dışı teknikler

Gözlem, görüşme, anket, vaka kaydı ve derecelendirme ölçekleri gibi test olmayan ölçme yolları.

Alternatif değerlendirme

Gözlem, anket, mülakat ve oyun gibi standart testler dışında kalan, çocuğu doğal ortamda inceleyen yöntemler.

Sarmal yapı

Konuların ilerleyen düzeylerde daha ayrıntılı yeniden ele alınması.

Okul olgunluğu

Hazırbulunuşluk belirlenip uygun etkinlikler uygulandıktan sonra ulaşılması hedeflenen son aşama.

• Okuma-yazma ve dört işlem 1. sınıfta kazandırılır; okula başlarken ön koşul veya okul öncesi hedef değildir.
• Zekâ bilişsel bir etkendir; yaş, görme, işitme ve el-göz uyumu biyolojik etkenlerdir.
• Hoşgörülü ve aşırı hoşgörülü ailede çocuk kurala uymakta zorlanır; otoriter ailede ceza, demokratik ailede özgüven öne çıkar.
• Patrick 1899'da genel hazırbulunuşluğu, okula hazırbulunuşluk kavramını ise Katz 1991'de kullanmıştır.
• Çıkış dışı sorularda 1926, 1936, 1968, 1998, 2005 ve 2018 programlarının özelliklerini karıştırmamaya dikkat edilmelidir.