AUZEF İnsan Kaynakları Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, insan kaynakları yönetiminin temel ilke ve işlevlerini, iş analizi ve planlamadan işe alıma, eğitimden performansa, ücretten iş hukukuna ve uluslararası İK'ya kadar uzanan süreçleri ele alır.

İKY'ye genel bakış ve strateji

• İKY; çalışanların memnuniyetini, gelişimini ve performansını örgüt hedefleriyle buluşturan etkinliklerin yönetimidir.
• Temel ilkeler eşitlik, insancıl davranış, güvence ve açıklıktır; gizlilik ilke sayılmaz.
• Muhasebe işlemleri İK işlevi değildir, finans biriminin işidir.
• Strateji uzun vadeli ve dinamiktir; plan amaçlara ulaşmak için neyin, nasıl ve nerede yapılacağını gösterir.
• Stratejik İKY insanı stratejik kaynak sayar, klasik yaklaşıma göre daha katılımcıdır.
• Çağdaş İK sezgiye değil veri ve kanıta dayanır.

İş analizi ve iş değerleme

• İş analizi iki çıktı verir: iş tanımı (görev, sorumluluk) ve iş gerekleri (aranan nitelikler).
• Veri toplama yöntemleri anket, mülakat ve gözlemdir; fiziksel ağırlıklı işlerde gözlem uygundur.
• İş aktivitesi, pozisyonun bölünebileceği en küçük birimdir.
• Sıralama ve sınıflandırma analitik olmayan, puan ve faktör karşılaştırma analitik yöntemlerdir.
• İş değerleme işi ölçer, kişinin performansını değil; puan yönteminde beceri, çaba, sorumluluk, çalışma koşulları esastır.

İK planlaması ve işe alım

• Planlama; mevcut iş gücü çözümlemesi, gelecek ihtiyaç tahmini ve açık ya da fazlanın giderilmesini kapsar.
• Delphi uzun vadeli nitel tahmin için, Markov analizi personel hareketlerini olasılıkla tahmin etmek için kullanılır.
• Beceri ve yönetim envanterleri genellikle 2-3 yılda bir güncellenir.
• İç kaynak hareketlilik ve motivasyon sağlar; giriş düzeyi ve yedeği olmayan üst pozisyonlarda dış kaynağa başvurulur.
• Günümüzde ilan aracı olarak en yaygın olan sosyal medyadır.
• Mülakatta hale etkisi, ılımlı değerlendirme ve merkez eğilimi görüşmeci hatalarıdır.

Eğitim ve geliştirme

• Yöntemler iş başında (rotasyon, staj, çıraklık) ve iş dışında (konferans, örnek olay, rol oynama) diye ayrılır.
• İş dışı eğitimde üretim baskısı olmadığı için öğrenme kalitesine odaklanılır ve davranış değişimi izlenir.
• İhtiyaç çözümlemesinde anket, test ve mülakat kullanılır; teori kitapları kaynak değildir.
• Kirkpatrick düzeyleri reaksiyon, öğrenme, davranış ve sonuçtur.
• Eğitim israfı ve hatayı azaltarak ekonomik kazanç sağlar.

Performans, kariyer ve ücret

• Performans yönetimi sırası: planlama, değerleme, geliştirme.
• Değerlendirici çalışanın işini ve sorumluluklarını bilmelidir.
• Mentorluk uzun vadeli kariyer rehberliği, koçluk performansı geliştirmeye dönük yönlendirmedir.
• Schein'ın çıpalarından otonomi, bağımsız çalışmak isteyenlere uyar; durgun durum tarzı uzmanlaşmayı seçer.
• Geleneksel kariyer terfi ve yükselme odaklıdır.
• Ücret yapısı işe dayalı ve kişiye dayalı olarak ikiye ayrılır; bütünlük ilkesi herkesin kapsanmasını ister.

İş hukuku, sendika ve İSG

• Niteliği gereği en çok 30 iş günü süren iş süreksiz iştir.
• Ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez.
• Sözleşme sürerken rekabet etmeme sadakat borcudur; sonrasında ancak kararlaştırılmışsa sürer.
• Temel haklar, sendika hakkı dâhil, yalnızca kanunla sınırlanır; çıraklar işçi sendikasına üye olamaz.
• Endüstri ilişkileri sisteminin tarafları işçi örgütleri, işveren örgütleri ve devlettir.
• Ücrette anlaşamama menfaat uyuşmazlığıdır.
• Meslek hastalığı işin niteliğinden doğar; kaza sıklık oranı çalışma saatine göre hesaplanır.

Uluslararası İK ve örgüt ortamı

• Yurt dışı görevlerde başarısızlığın başlıca nedeni bireysel uyum eksikliğidir.
• Merkezdeki yapıyı yurt dışına taşıyan kişi yapı kurucu rolündedir.
• Hofstede'in güç aralığı boyutu statü ve unvanın iletişime etkisini anlatır.
• Porter'ın beş gücü yeni girenler, ikame ürünler, alıcılar, tedarikçiler ve rakip rekabetidir.
• Teknolojik gelişmeler uzak, müşteri ve tedarikçiler yakın dış çevredir.

İş tanımı

İşin amacını, görevlerini ve sorumluluklarını anlatan belgedir.

İş gerekleri

İşi yapacak kişide aranan eğitim, deneyim ve yetkinlik gibi asgari nitelikleri gösterir.

Beceri envanteri

Çalışanların yaş, eğitim, dil ve deneyim gibi niteliklerinin tek yerde toplandığı veri tabanıdır.

Delphi tekniği

Uzmanlara art arda anketler uygulanarak ortak görüşe varılan nitel tahmin yöntemidir.

Markov analizi

Terfi ve ayrılma gibi hareketleri olasılık matrisleriyle öngören sayısal yöntemdir.

Hale etkisi

Adayın tek bir parlak özelliğinden etkilenip tümünü başarılı saymaktır.

Kariyer çıpası

Schein'a göre bireyin kariyer tercihlerini yönlendiren temel değer ve yönelimdir.

Menfaat uyuşmazlığı

Yeni hakların, örneğin yeni dönem ücretinin belirlenmesinde çıkan anlaşmazlıktır.

Meslek hastalığı

İşin niteliği veya yürütüm koşulları nedeniyle ortaya çıkan hastalıktır.

Süreksiz iş

Niteliği gereği en çok 30 iş günü süren iştir.

Mentorluk

Deneyimli kişinin daha az deneyimliye uzun vadeli kariyer rehberliği yapmasıdır.

• İş değerleme işi, performans değerleme kişiyi ölçer; verimlilik ve kişi performansı iş değerlemeye girmez.
• İş tanımı görevleri, iş gerekleri aranan nitelikleri anlatır; ücret ise nitelik değildir.
• İş başı (rotasyon, staj, çıraklık) ile iş dışı (konferans, örnek olay) eğitim yöntemlerini ayır.
• Kapsam teorileri (Maslow, Herzberg) ile süreç teorisi (Adams Eşitlik) karıştırılmamalıdır.
• Dış çevre etmenleri (yasa, ekonomi) ile örgütsel etmenler (açık işin özellikleri, personel devri) birbirinden ayrılmalıdır.