AUZEF İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders; acil durum, afet ve kriz yönetimini iş sürekliliği, güvenlik yönetişimi, kritik altyapı ve afet lojistiği çerçevesinde ele alır. Türkiye'deki afet mevzuatının gelişimi ile bütünleşik yönetim anlayışı da konunun parçasıdır.

Çağdaş yaklaşım ve iş sürekliliği

• Acil durum ve afet yönetiminde çağdaş yaklaşımların temelinde iş sürekliliği kavramı yer alır.
• Bu yaklaşımları bünyesinde toplayan üst kavram güvenlik yönetişimidir.
• Başarı ölçütü, mal ve hizmet üretiminin kesintiye uğramadan sürmesidir.
• Tehdit ve unsurların işletmeye özgü belirlenmesi mikro ölçeğe karşılık gelir.
• Üretimin ve yaşamın sürekliliğini hedefleyen yönetim biçimi güvenlik süreç yönetimidir.
• İş süreci güvenliği; mülkiyet güvenliği, iş sağlığı ve güvenliği, bilgi teknolojileri güvenliği ve afet yönetimini kapsar. Risk yönetimi ortak yöntemdir.

Kritik altyapı ve KBRN

• Çağdaş yaklaşımlar özellikle kritik altyapılı tesisler üzerinde yoğunlaşır.
• AB tanımına enerji, finans, ulaşım, sağlık, kimya ve uzay girer; tekstil girmez.
• Kritik tesislerin güvenlik yönetişimine KBRN korunması dâhil edilmelidir.
• KBRN'den korunmada asıl sorumlu kurum AFAD'dır.
• İtibar yönetimi ile basın ve halkla ilişkiler KBRN korunmasının bileşeni sayılmaz.
• Enerji santrallerinin fiziki güvenliğinde özel askeri şirketler rol alabilir.

Türkiye'de afet mevzuatı ve kurumsal yapı

• 1999 Marmara depremine kadar her afetin ardından yeni mevzuat ve yapılanma oluşturulmuştur.
• Bu dönemde yaklaşım afet olduktan sonra devreye girmekti; bu durum depremden sonra değişmeye başlamıştır.
• 7269 sayılı Kanun 1959'da yürürlüğe girmiş, yalnızca doğal nedenli afetlere vurgu yapmıştır.
• 5902 sayılı Kanun 2009'da çıkmış, afet yönetimini AFAD çatısında toplamayı amaçlamıştır.
• AFAD kurullar biçiminde örgütlenmiştir; gönüllü platformları süreçte yer almaz.
• Türkiye'de afet yönetiminin büyük eksiği deprem merkezli bir yapıya indirgenmesidir.

Acil durum, kriz ve afet yönetimi

• Kriz, acil durumun ileri aşamasıdır; her kriz bir olay ve acil durum içerir.
• Afetle kriz arasında bağ vardır; kriz yönetimi güvenliğin belirsiz kaldığı dönemlerde başvurulan anlayıştır.
• Dağınık temel hizmetlerin tek bütün olarak eş güdümlenmesi bütünleşik afet (kriz) yönetimidir.
• Afet yönetimi yalnızca afet sonrasını değil, öncesini de kapsar; işi başka kuruma bırakmak doğru değildir.
• Tehlikelerin kesin zaman ve yerinin belirlenmesi bu kapsamın dışında kalır.
• Kriz planı rol, sorumluluk ve davranışları içerir; plan varlığı başarıyı tek başına garanti etmez.
• Afet yönetiminin ilk bileşeni kayıp ve zarar azaltmadır; planların gözden geçirilmesi evre değildir.

Olağanüstü hâl

• Olağanüstü hâl en çok altı ay süreyle ilan edilebilir.
• Cumhurbaşkanı ilan eder; karar Resmî Gazete'de yayımlanır ve TBMM onayına sunulur.

Lojistik ve tedarik zinciri

• İzlenebilirlik ilkesi süreçlerin görünürlüğünü kapsar; kaynakların kontrolü kontrol ilkesine aittir.
• Standartlıkta asgari hedeflerden biri müşterek çalışabilmedir.
• Performans göstergeleri güvenilirlik, kalite, maliyet ve yenilikçiliktir; sertifikasyon değildir.
• Tersine lojistik fazladan birim ve süreç gerektirir.
• Tedarik zinciri müşteri memnuniyetini artırmayı hedefler.
• Hedefler açık ve ölçülebilir tanımlanmalıdır.

Afet lojistiği

• Faaliyet grupları arasında haberleşme, depolama ve dış kuruluşlarla koordinasyon vardır; halkla ilişkiler yoktur.
• Depolama stok yönetimiyle, dış kuruluşlarla koordinasyon anlaşmalı kuruluşlarla tek merkezden ilişkiyle ilgilidir.
• Afet lojistiğinde talep ve tedarik belirsizliği büyüktür; işletme lojistiğinde talep düzenli ve öngörülebilirdir.
• Süreçleri hazırlık, anında müdahale ve iyileştirmedir; acil durumda denetim zayıflığı kontrol başlığına girer.
• Bilgi ve iletişim sistemleri müdahale öncesinde kurulur; halkla ilişkiler bu dönemde yer almaz.
• Afet anı talep yönetimine risk analizi girmez; ihtiyaç fazlası malzemenin geri toplanamaması tedarik sorunudur.
• Yayınlama müdahale sonrası faaliyet sayılmaz; haberleşme kitleri yerinde temin edilen kalemlerden değildir.

İş sürekliliği

Acil durum ve afet yönetiminin çağdaş yaklaşımlarının temelinde yer alan, üretimin kesintisiz sürmesini hedefleyen kavramdır.

Güvenlik yönetişimi

Acil durum ve afet yönetiminin çağdaş yaklaşımlarını da içine alan geniş üst kavramdır.

Kriz yönetimi

Güvenliğin belirsiz kaldığı dönemlerde ortaya çıkan sorunları aşmak için başvurulan yönetim anlayışıdır.

Bütünleşik afet (kriz) yönetimi

Ayrı yürütülen temel afet hizmetlerinin tek bütün olarak eş güdümlenmesidir.

Kritik altyapı

Enerji, finans, ulaşım, sağlık, kimya ve uzay gibi unsurları kapsayan, AB tanımına dayanan tesis grubudur.

KBRN

Kritik tesislerin güvenlik yönetişimine dâhil edilmesi gereken koruma tedbiridir; sorumlu kurum AFAD'dır.

5902 sayılı Kanun

Afet yönetimini AFAD çatısı altında toplayan 2009 tarihli kanundur.

7269 sayılı Kanun

1959'da yürürlüğe giren, doğal nedenli afetlere vurgu yapan eski afet kanunudur.

Tersine lojistik

İade, toplama, onarım ve geri dönüşüm gibi ek birim ve süreçler gerektiren geri yönlü akıştır.

Afet lojistiği

Hazırlık, anında müdahale ve iyileştirme aşamalarından oluşan, belirsizliği yüksek lojistik türüdür.

• Acil durum ile kriz aynı şey değildir; kriz acil durumun daha ileri aşamasıdır.
• 7269 sayılı Kanun 1959 tarihlidir, 5902 sayılı Kanun ise AFAD'ı kuran 2009 tarihli kanundur.
• Afet lojistiğinde belirsizlik yüksektir, işletme lojistiğinde talep öngörülebilirdir.
• Risk yönetimi bir yöntemdir, iş süreci güvenliği disiplinlerinden biri sayılmaz.
• Olağanüstü hâl süresi en çok altı aydır.