AUZEF İşletmelerde Eğitim Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, işletmelerde insan kaynaklarının stratejik bir bakışla yönetilmesini, stratejik yönetimin temel kavramlarını ve eğitim ihtiyacının belirlenmesinden eğitim yöntemi seçimine uzanan süreci ele alır. Personel yönetiminden insan kaynakları yönetimine geçiş ve stratejik İKY de ana temalardandır.

Strateji ve stratejik yönetim

• Kavram eski Yunan askeri terminolojisinden gelir; yönetim yazınına 20. yüzyılın ikinci yarısında girmiştir (Chandler, Ansoff, Andrews).
• Strateji; işletmenin ne olduğunu ve ne yaptığını belirleyen bütündür ve paydaşlar için değer yaratma planıdır. Kısa vadeli taktik vurgusu stratejiye ait değildir.
• Mintzberg'in 5P'si: Plan, Ploy, Pattern, Position, Perspective. Progressive bu modelde yoktur.
• Von Neumann ve Morgenstern'in oyun kuramı eseri stratejiyi kişi ekonomisi bağlamında ele alır.
• Stratejik yönetim geleceğe ve uzun dönemli rekabet avantajına yöneliktir; günü kurtaran kararlar operasyoneldir.

Stratejik konular ve strateji düzeyleri

• Stratejik kararlar tüm örgütü yatay ve dikey kapsar; tek fonksiyonla sınırlı kararlar operasyoneldir.
• Stratejik konularda ağırlık dış çevre uyumundadır; iç çevre de incelenir ama öncelik dış çevrede değildir denemez.
• Üst yönetim stratejileri büyüme, küçülme, durağanlık ve karma stratejilerdir.
• Farklılaşma, Porter'ın iş birimi (rekabet) stratejisidir; üst yönetim stratejisi sayılmaz.

Çevre analizi ve stratejik yönetim aşamaları

• İç çevre analizi güçlü ve zayıf yönleri, dış çevre analizi fırsat ve tehditleri verir.
• Uzak çevre: politik, ekonomik, sosyokültürel, teknolojik, demografik etkenler. Duran varlıklar iç çevreye aittir.
• Yakın çevre (Porter): müşteriler, mevcut ve olası rakipler, ikame ürünler. Teknolojik gelişmeler uzak çevredir.
• Bütçe ve prosedürlerin belirlenmesi uygulama aşamasındadır; değerlendirme ve kontrol sapmaları düzeltir.
• Yeni girişimciler hızlı büyüyen ve kârlı sektörlere yönelir; yoğun rekabet caydırıcıdır.

Personel yönetiminden İKY'ye

• Personel yönetimi kural ve prosedüre bağlı, durağan ve eğitimi yalnızca gerektiğinde veren bir yapıdır.
• İKY çalışanı geliştirilecek sermaye sayar, sürekli öğrenmeyi benimser; esnek ve dinamiktir.
• Ayrım alanları: disiplin, hizmet anlayışı, verimlilik ölçütü, geliştirme, iletişim, güdüleme, insan ilişkileri, yönetim biçimi.
• Özlük işlemleri ve sağlık hizmetleri her iki anlayışta da yürüyen rutin işlerdir, ayırıcı değildir.
• İKY amaçları: örgütsel, fonksiyonel, bireysel ve toplumsal. Bilimsel amaç yoktur.
• Bilimsel yönetim insan boyutunu geri plana atar ve çalışanı talimat uygulayan üretim aracı görür.

Stratejik İKY

• Stratejik İKY; kültür, ödül, eğitim ve yapıyı vizyonla bütünleştirir, yalnız işe alımı kapsamaz.
• Katkıları: uzun vadeli vizyon ve rekabet ile piyasa dinamiklerinin bilinci.
• Beş adım: temel stratejinin belirlenmesi, kritik İK konularının saptanması, konumlandırma, İKY stratejilerinin oluşturulması, uygulama. Finansal temel ve bütçe değerlendirmesi adım değildir.
• Pazar stratejisini belirlemek ve finansı denetlemek İK'nın değil üst yönetimin işidir.
• Performans göstergeleri stratejik performansı hem besleyen hem onun sonucunda ortaya çıkan unsurdur.

İK planlaması, seçim ve kariyer

• İK planlaması doğru zamanda doğru sayıda ve nitelikte personel bulmayı amaçlar; diğer birimlerle uyum içinde yürür.
• Seçim süreci: özgeçmiş ve başvuru formu, ön mülakat, testler, referans kontrolü, mülakat. Bağış formu yoktur.
• Kariyer planlaması bağlılığı ve motivasyonu artırır, çalışan devir hızını düşürür.
• Beşeri sermaye teorisi eğitim harcamasını gider değil yatırım sayar; en düşük maliyet hedeflenmez.
• Bölgeler arası farkları gidermek için bilimsel yöntemle oluşturulan iş aileleri kullanılır.

Eğitim ihtiyacı ve eğitim yöntemi

• İhtiyaç analizi örgüt, görev ve kişi düzeyinde yapılır; cinsiyet gibi demografik özellik ölçüt değildir.
• Yardımcı teknikler: testler, iş analizleri ve KPI. Finans yönetim analizi eğitim eksikliğini göstermez.
• İş analizi görev, çıktı ve nitelikleri inceler; ücret sonraki bir karardır.
• Yöntem seçiminde katılımcıların meslekleri ile bilgi ve beceri düzeyi dikkate alınır.
• Drucker: evrensel okuryazarlık ve öğrenme isteğiyle disiplini; eğitim yalnız gençlere ayrılmaz.
• UNESCO eğitimden yaşam düzeyini yükseltmeyi ve savaş, açlık, hastalık, işsizlik sorunlarına çözüm beklentisini bekler.

Strateji

İşletmenin amaç, politika ve kararlarını bütünleştirip paydaşlar için değer yaratmayı hedefleyen uzun vadeli plandır.

Stratejinin 5P'si

Mintzberg'e göre Plan, Ploy, Pattern, Position ve Perspective bakış açılarıdır.

Uzak dış çevre

Politik, ekonomik, sosyokültürel, teknolojik ve demografik genel etkenlerdir.

Yakın dış çevre

Porter'a göre sektör düzeyinde müşteriler, rakipler ve ikame ürünlerden oluşan çevredir.

Kurumsal strateji

Üst yönetimin uyguladığı büyüme, küçülme, durağanlık ve karma stratejileridir.

Stratejik İKY

İnsan kaynağı uygulamalarının işletme stratejisi ve vizyonuyla birlikte ele alınmasıdır.

Beşeri sermaye teorisi

Eğitimi bir gider değil, verim ve kaliteyi artıran yatırım olarak görür.

İş ailesi

Benzer işlerin gruplanmasıyla farklı bölgelerde ortak İK çerçevesi sağlayan yapıdır.

İş analizi

Bir işin içeriğini, görevlerini, çıktılarını ve gerekli nitelikleri inceleyen çalışmadır.

Eğitim ihtiyaç analizi

Örgüt, görev ve kişi düzeyinde bilgi ve beceri eksiklerini saptama sürecidir.

Kariyer planlaması

Çalışana kurum içi yükselme yolunu gösterip bağlılığı artıran uygulamadır.

• Farklılaşma gibi Porter stratejileri iş birimi düzeyindedir; büyüme, küçülme, durağanlık ise üst yönetim stratejisidir.
• Uzak çevre ile yakın çevreyi karıştırma: teknoloji uzak, rakip ve müşteri yakın çevredir.
• Bütçe, prosedür ve finansal temel gibi seçenekler genellikle stratejik adımlarda yanlış şık olur.
• Personel yönetimi durağan ve kurala bağlıdır; İKY dinamik ve geliştirmeye yöneliktir. Özlük ve sağlık ortak rutin işlerdir.
• Ücret, cinsiyet, bağış formu ve finans analizi gibi seçenekler iş analizi, ihtiyaç analizi ve seçim süreçlerinde dışlanan unsurlardır.