AUZEF Küreselleşme ve Medya Çıkmış Sorular

Ders, küreselleşmenin tarihsel ve ekonomik arka planını, küresel kültür akışlarını, uluslararası haber ve medya yapısındaki dengesizlikleri ve medya kuramlarını ele alır. Dijital çağda yeni medyanın ortaya çıkışı da konuya dahildir.

Küreselleşmenin nedenleri ve dönemleri

• Küreselleşmeyi besleyen etkenler teknoloji, bilgi ekonomisi, neo-liberal politikalar ve çok uluslu sermayedir; yerel öğelerin öne çıkması bunlardan değildir.
• Coğrafi keşifler ve sömürgecilik küreselleşmenin erken aşamasıdır; Müslümanlığı yayma düşüncesi keşiflerin nedenleri arasında sayılmaz.
• 1980'lerle başlayan üçüncü dönemin itici gücü buhar makinesi değildir; o daha eski bir sanayi gelişmesidir.
• SSCB 1991'de dağılmıştır; küreselleşme bu olayla ortaya çıkmış değildir.
• 11 Eylül saldırıları 2001'de, Türkiye'nin NATO üyeliği 1952'de gerçekleşmiştir.

Ekonomik küreselleşme

• Bretton Woods düzeni altın-dolar bağına dayanır, mimarı Keynes'tir ve 1970'lerde dolar-altın bağının kopmasıyla çökmüştür.
• Savaş sonrasında Keynesyen ekonomi etkili olmuştur.
• Ekonomik küreselleşme deregülasyonun sürmesiyle ilerlemiştir.
• Küresel eşitsizlikler azalmamış, derinleşmiştir.
• Fiyatların düşmesine karşın satın alma gücünün de gerilemesi deflasyon olarak adlandırılır.

Küreselleşme yaklaşımları ve kuramcılar

• Robertson küreselleşmeyi çözümlerken kültürü merkeze alır ve küre-yerelleşme (glocalization) kavramını kullanır.
• Wallerstein Merkez-Çevre modelini geliştirmiştir; model kültür etkenini yeterince ele almadığı için eleştirilir.
• Dönüşümcüler küreselleşmeyi iki yönlü bilgi ve etki akışı sayar; Radikallerden çok Kuşkuculara yakındır.
• Huntington'a göre insan hakları, hukuk devleti, bireycilik ve demokrasi Batı'ya özgüdür; sansür bunlardan değildir.
• Postmodernizm modern sonrası dönemle ilgilidir, modern öncesi yapılarla değil.

Küresel kültür ve üretim biçimleri

• Yersiz-yurtsuzlaşmada kültür ile yer arasındaki bağ zayıflar; yerel üretim ve organik tarım buna örnek değildir.
• Appadurai'ye göre göçmen, turist gibi hareketler etnomanzaraları, devlet ve karşıt ideolojilere bağlı imgeler ideomanzaraları oluşturur.
• Ritzer'in McDonaldlaşması verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve denetime dayanır; çeşitlilik bu nitelikler arasında yoktur. McDonald's 1950'lerde doğmuştur.
• Adorno kitle kültürü yerine kültür endüstrisi terimini öne sürmüştür.
• Fordizm seri üretim, kitlesel tüketim ve düşen maliyetlerle anılır; esnek çalışma ve bireyselleşen tüketim post-fordizme özgüdür.

Haber akışı ve iletişimde dengesizlik

• İlk haber ajansı Havas 1835'te Fransa'da kurulmuştur; AFP de Fransa merkezlidir.
• Galtung'a göre merkez ile çevre arasındaki haber akışı dengesizdir, eşit paylaşım söz konusu değildir.
• Modernleşme kuramı, gelişmiş ve gelişmemiş ülkelerin iletişim imkânlarının eşit arttığı savı yüzünden eleştirilir.
• Sinemada egemen olan Amerikan yapımlarıdır; bu durum dengesizliğin kanıtıdır.
• Time Warner ve Disney ABD merkezlidir; Bertelsmann ise Almanya merkezlidir.
• Frankfurt Okulu teknolojik determinizmi benimsememiştir.

Medya kuramları ve yayıncılık

• Hutchins Raporu 1947'de Robert Hutchins başkanlığındaki komisyonca hazırlanmıştır.
• Herman ve Chomsky'nin Propaganda Modeli 1988'de ortaya konmuş ve ABD haber medyasına uygulanmıştır.
• Liberal kuram İngiltere ve ABD basınının dayanağıdır; medyaya baskıyı reddeder.
• McQuail'in eklediği Gelişmeci Kuram, toplumsal sorumluluk ile liberal ideolojinin karışımıdır.
• Alternatif medya hiyerarşik değil katılımcı bir yapıdadır.
• Kamu hizmeti yayıncılığı ilk kez BBC ile hayata geçmiştir.

CNN ve yeni medya

• CNN'in Körfez Savaşı yayıncılığı 1991'dedir ve canlı, kesintisiz haber anlayışına ilham vermiştir.
• CNN bölgeselleşme kararını 1998'de almıştır; vizyonu tamamen yerelleşme değildir.
• İnterneti ilk kez içerik için kullanan gazete Zaman'dır.
• BILDblog Almanya'ya aittir; geleneksel medyanın yanlışlarını ortaya çıkarır.
• Facebook'u Mark Zuckerberg kurmuştur.
• İnternet 2010 sonrasında etkileşimli hale gelmiş ve okurun denetimine açılmıştır.
• Fransa'da kafe geleneği blog yazarlığının kolay benimsenmesini sağlamıştır.

Küre-yerelleşme (glocalization)

Küresel ile yerel arasındaki bağı anlatan, Robertson'ın kullandığı kavramdır.

Dünya Sistemi Modeli

Wallerstein'ın dünyayı merkez ve çevre ilişkisi üzerinden açıklayan modelidir.

Dönüşümcüler

Küreselleşmeyi tek yönlü değil, iki yönlü etki akışı olarak gören yaklaşımdır.

Bretton Woods

Altın-dolar bağına dayalı, Keynes'in mimarı olduğu ve 1970'lerde çöken para düzenidir.

Deregülasyon

Ekonomide düzenlemelerin gevşetilmesi sürecidir ve ekonomik küreselleşmeyle ilerlemiştir.

Yersiz-yurtsuzlaşma

Kültürel deneyim ile mekan arasındaki bağın zayıflamasıdır.

McDonaldlaşma

Ritzer'in verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve denetime dayalı standartlaşma kavramıdır.

Etnomanzaralar ve ideomanzaralar

Appadurai'nin küresel kültür akışları arasında insan hareketlerini ve ideoloji bağlantılı imgeleri ifade eden iki türüdür.

Kültür endüstrisi

Adorno'nun kitle kültürü yerine önerdiği terimdir.

Propaganda Modeli

Herman ve Chomsky'nin 1988'de ABD haber medyasını inceleyerek geliştirdiği modeldir.

Gelişmeci Kuram

Toplumsal sorumluluk ile liberal ideolojiyi birleştiren, McQuail'in eklediği kuramdır.

Alternatif medya

Hiyerarşik olmayan, katılımcı yapıdaki medya anlayışıdır.

• Fordizm (seri ve kitlesel üretim, düşen maliyet) ile post-fordizm (esnek çalışma, bireyselleşen tüketim) özellikleri sık karıştırılır.
• Dönüşümcüler Kuşkuculara yakındır; Radikallere yakın denmesi yanlış ifadedir.
• Yıl sorularında önemli tarihler: Havas 1835, Hutchins 1947, Propaganda Modeli 1988, SSCB ve CNN Körfez yayıncılığı 1991, 11 Eylül 2001.
• Olumsuz kökte (değildir, sayılmaz, yanlıştır) çoğu zaman tersini söyleyen ifade doğru cevaptır: örneğin eşitsizliğin azalması, çeşitlilik, hiyerarşik örgütlenme.
• Merkezi ülke sorularında: Fransa (Havas, AFP, Le Monde), Almanya (Bertelsmann, BILDblog), ABD (Time Warner, Disney).