AUZEF Küreselleşme ve Uluslararası Sistem Çıkmış Sorular

Ders, küreselleşmenin tanımını, kuramcıların farklı yaklaşımlarını, küresel ekonominin tarihsel evrelerini ve Türkiye'nin dışa açılma sürecini birlikte ele alır. Küreselleşmenin ekonomik, siyasi ve kültürel yönleri ile uluslararası kuruluşların etkisi de işlenir.

Küreselleşmenin tanımı ve kuramcılar

• Küreselleşme, toplumlar, ekonomiler ve devletler arasında karşılıklı bağımlılığın ve bağlantılılığın giderek derinleşmesidir.
• David Harvey olguyu daha çok siyasi bir proje sayar ve zaman-mekân sıkışması kavramıyla açıklar.
• Giddens dört boyut sayar: dünya kapitalist ekonomisi, ulus-devlet sistemi, dünya askeri düzeni, uluslararası iş bölümü.
• Peter Dicken, ulusötesi firmaları küresel ekonomiyi harekete geçiren ve şekillendiren asıl aktörler olarak görür.
• Dicken'a göre yüzeysel bütünleşmenin yerini bugün derin bütünleşme almıştır.

Kültür, ulus ve eleştirel yaklaşımlar

• Appadurai, küreselleşmenin merkezinde benzeşme ile farklılaşma arasındaki gerilimi görür.
• Robertson, küresel ile yerelin iç içe işlediğini vurgulayarak küyerelleşme terimini yaygınlaştırmıştır.
• Ritzer'in McDonaldslaşma kavramı, kurumların hızlı yemek zincirleri gibi verimlilik ve standartlaşma ilkeleriyle biçimlenmesini anlatır.
• Benedict Anderson'un klasik eseri Hayali Cemaatler, ulusların doğuşunu inceler.
• Walden Bello, küreselleşmenin yoksulluğu ve eşitsizliği artırdığını savunur ve küresizleşmeyi önerir.
• Fukuyama, komünizmin çöküşünden sonra liberalizmin zaferiyle tarihin sonunun geldiğini ileri sürer.

Tarihsel evreler ve kriz

• Klasik Altın Standardı dönemi yaklaşık 1870 ile 1914 arasını kapsar.
• 1970'lerdeki bunalımı Bretton Woods düzeninin çöküşü, petrol krizi ve yükselen işgücü maliyetleri hazırlamıştır.
• Dijitalleşme 1990'lardan sonra hız kazanmıştır ve 1970'lerin krizinin nedenleri arasında sayılmaz.
• Berberoğlu'na göre emperyalist kapitalist devletin krizi, Yeni Uluslararası İş Bölümü'nden doğar.

Neoliberal dönüşüm ve sanayisizleşme

• Washington Uzlaşısı neoliberal reçetedir: kamu harcamalarının kısılması, vergi reformu, özelleştirme ve deregülasyon.
• Üretim ucuz işgücü olan ülkelere kayınca gelişmiş ülkelerde sanayi istihdamı azalır; buna sanayisizleşme denir.
• Bu ülkelerde ekonomi hizmetlere, firmalar ise pazarlama ve Ar-Ge gibi alanlara yönelir.

Türkiye'de erken dönem ekonomi politikaları

• 1923-1929 arası görece açık, liberal bir ekonomi dönemidir; devletçiliğe 1930'dan sonra geçilmiştir.
• Lozan sınırlamaları nedeniyle bu dönemde korumacılık tam uygulanamamıştır.
• İthal ikame döneminde (1960-1980) sanayi iç pazara yönelikti; ihracatta en büyük pay tarım ürünlerindeydi.
• Sanayi ürünleri ihracatı 1980'den sonra öne geçmiştir.

Türkiye'de 1980 sonrası dışa açılma

• Özal döneminde (1983-1991) merkez bankası özerkliği gerçekleşmemiştir.
• Merkez Bankası özerkliği 2001 krizi sonrasında Derviş reformlarıyla sağlanmıştır.
• Türkiye IMF ile 1983, 1984, 1994 ve 2002'de Stand-By imzalamıştır; 2008'de yeni anlaşma yoktur.
• IMF, devletin ekonomideki rolünün yeniden biçimlenmesinde en belirleyici kuruluştur.
• Doğrudan yabancı yatırım 2000-2010 arasında, özellikle 2005-2008'de rekor düzeye çıkmıştır.

Kurumsal benzeşme ve turizm

• DiMaggio ve Powell'a göre eşyapılılık üç türlüdür: zorlayıcı, taklitçi (mimetik) ve normatif.
• Normatif eşyapılılık, profesyonel standartlar ve normlar yoluyla işler.
• Turizmin sosyal etkileri arasında kültürel canlanma, kültürün metalaşması ve kültür alışverişi vardır.
• Teknolojik gelişmeye yol açmak turizmin doğrudan ve öncelikli sonuçlarından sayılmaz.

Küreselleşme

Toplumlar, ekonomiler ve devletler arasındaki karşılıklı bağımlılığın ve bağlantılılığın artması sürecidir.

Washington Uzlaşısı

Mali disiplin, özelleştirme ve deregülasyon içeren neoliberal politika reçetesidir.

Sanayisizleşme

İmalatın başka ülkelere kayması sonucu gelişmiş ülkelerde sanayi istihdamının azalması ve hizmetlerin öne çıkmasıdır.

Yeni Uluslararası İş Bölümü

Üretimin ucuz işgücü bulunan bölgelere kaymasıyla oluşan iş bölümüdür; Berberoğlu'na göre kriz kaynağıdır.

Küyerelleşme

Küresel ile yerelin birlikte işlediğini vurgulayan kavramdır (Robertson).

McDonaldslaşma

Kurumların verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve standartlaşmayla biçimlenmesidir (Ritzer).

Eşyapılılık (izomorfizm)

Kurumların birbirine benzeşmesidir; zorlayıcı, taklitçi ve normatif türleri vardır.

Derin entegrasyon

Üretimin ulusötesi düzeyde örgütlendiği bütünleşme biçimidir (Dicken).

Zaman-mekân sıkışması

Harvey'in küreselleşmeyi adlandırdığı kavramdır; sermayenin yeniden üretim krizine bağlanır.

Klasik Altın Standardı

Ulusal paraların altına bağlandığı, yaklaşık 1870-1914 arasındaki dönemdir.

Küresizleşme (de-globalizasyon)

Küreselleşmenin yoksulluğu artırdığını savunan Walden Bello'nun önerdiği yönelimdir.

• Soru 'hangisi değildir' diye sorulduğunda Özal dönemi (merkez bankası özerkliği yok) ve IMF yılları (2008 yok) gibi istisnalara dikkat edilmelidir.
• Giddens'ın dört boyutu ile Dicken'ın aktörleri ve Harvey'in siyasi yaklaşımı birbirine karıştırılmamalıdır.
• Küyerelleşme Robertson'a, kültürel homojenleşme-heterojenleşme gerilimi Appadurai'ye, McDonaldslaşma Ritzer'e aittir.
• 1923-1929 liberal-açık dönemdir, devletçilik 1930 sonrasıdır; ithal ikame dönemi ihracatında tarım öndedir.
• Eşyapılılık türleri zorlayıcı, taklitçi ve normatiftir; seçeneklerde normatif çıkıyorsa doğru cevaptır.