AUZEF Liderlik ve Motivasyon Çıkmış Sorular

Ders, liderlik kuramlarını (özellikler, davranışsal, durumsal, karizmatik, dönüşümcü), liderin güç kaynaklarını, kamu yönetimindeki liderlik ve motivasyon uygulamalarını ve temel motivasyon kuramlarını bir arada ele alır.

Liderlik yaklaşımları

• Özellikler yaklaşımı (Büyük Adam Kuramı) liderliği doğuştan ya da sonradan edinilen kişisel niteliklerle açıklar.
• Davranışsal kuramlar iletişim, yetki devri, planlama ve denetim gibi davranışlara bakar; Michigan, Ohio State, Blake-Mouton ve Likert bu gruptadır.
• Durumsal yaklaşım etkili liderliği ortam koşullarına bağlar; her yerde geçerli tek en iyi tarz yoktur.
• Lewin ve arkadaşları tarzları otokratik, demokratik ve serbest bırakan olarak ayırmıştır; yetkiyi paylaşan lider demokratiktir.

Durumsal modeller

• Hersey-Blanchard olgunluk modelinde M1 astlara emredici tarz uygulanır.
• M4 düzeyinde astlar hem yetkin hem isteklidir; lider yetki devreder, görev ve ilişki davranışı düşük kalır.
• House ve Evans'ın Amaç-Yol Teorisi dört davranış tanımlar: yönlendirici, destekleyici, katılımcı, başarıya yönelmiş.
• Destekleyici lider dostça davranır, astların refahını ve ihtiyaçlarını gözetir.
• Olgunluk modeli davranışsal değil, durumsal yaklaşıma aittir.

Karizmatik, dönüşümcü ve etkileşimci liderlik

• Karizmatik lider vizyon sahibidir ve mevcut düzeni değiştirmeyi amaçlar; kurallara sıkı bağlılık bürokratik yöneticinin özelliğidir.
• Karizma, takipçilerin güven ve bağlılığına dayanır; baskı, ayrımcılık ya da demografik nitelikler karizmayı göstermez.
• Narsist liderler aşırı özgüvenlidir, iz bırakmak ister ve cüretkâr risk alır.
• Dönüşümcü lider astları beklenenin ötesine taşır; örgütsel vatandaşlık davranışını ve motivasyonu en çok artıran türdür.
• Etkileşimci liderlikte istisnalarla yönetim, sorun belirince sürece müdahale etmeyi ifade eder.

Güç kaynakları ve yöneticilik farkı

• Yasal, ödül ve zorlayıcı güç pozisyondan gelir; uzmanlık gücü bireysel kaynaklıdır.
• Benzeşim gücü, bireyin başkasını model alıp özdeşleşmesine dayanır.
• Kamuda yöneticiden öncelikle yasal güç beklenir; ödüllendirme gücü en zayıf güçtür.
• İç yapı, verimlilik ve denetim yöneticilik işidir; liderlik vizyon, değişim ve dış çevreye uyumla ilgilidir.

Kamu yönetimi ve bağlılık

• Türk kamu yönetimi merkeziyetçi, hiyerarşik ve kuralcıdır; geleneksel yönetici otoriter ve disiplinli baba figürüne benzer.
• Mıhçıoğlu'na göre üst düzey kamu yöneticileri statükocu, merkeziyetçi, risk almaktan kaçınan ve değişime dirençlidir.
• Kamuda ücretler kadro, derece ve kıdem gibi sabit ölçütlere bağlıdır; katılım ve yetkilendirme araçları zor uygulanır.
• Devam bağlılığı ayrılmanın maliyetine dayanır; duygusal bağlılık sevgi ve vizyon paylaşımından doğar.
• Otokratik liderlik duygusal bağlılığı azaltır; katılımcı ve destekleyici tarzlar artırır.

Motivasyon süreci ve kuramları

• Süreç sırası: gereksinim, uyarılma (gerilim), davranış, doyum.
• Kapsam kuramları (Maslow, Herzberg, Alderfer, McClelland) neyin motive ettiğine bakar; süreç kuramları (Vroom, Adams, Locke) nasıl oluştuğuna odaklanır.
• Herzberg'de ücret ve koşullar hijyen faktörüdür; başarı, tanınma ve sorumluluk motive edicidir.
• Vroom'un modeli valens, bekleyiş ve araçsallıktan oluşur; Lawler-Porter performansı çaba, yetenek ve rol algısına bağlar.
• McClelland başarma, güç ve ilişki kurma ihtiyaçlarını Tematik Algı Testi ile incelemiştir.
• Adams'a göre haksızlık algılayan kişi genellikle girdisini azaltır.

İş tasarımı ve motivasyon araçları

• Hackman-Oldham modelinin beş boyutu: beceri çeşitliliği, görev kimliği, görev anlamı, otonomi, geri bildirim.
• Model, işi daha motive edici kılarak performansı artırmayı hedefler; iş yükünü artırmak amaç değildir.
• Görev performansı en çok içsel motivasyonla yükselir; çalışmanın temel nedeni ise ekonomiktir.
• Geri bildirim, mentorluk, sosyal haklar, adil disiplin ve yetki devri başlıca motivasyon araçlarıdır.
• Motivasyon arttıkça işten ayrılma niyeti ve işgücü devri azalır; performans, doyum ve vatandaşlık davranışı artar.

Özellikler yaklaşımı

Liderliği kişisel niteliklerle açıklayan, Büyük Adam Kuramı'na dayanan yaklaşım.

Durumsal yaklaşım

Liderlik etkililiğinin ortam koşullarına göre değiştiğini savunan görüş.

Devam bağlılığı

Ayrılmanın bedeli yüzünden, dış etkenlerle örgütte kalma durumu.

Duygusal bağlılık

Örgütle özdeşleşme ve amaçlarını benimseme nedeniyle kalma isteği.

Uzmanlık gücü

Liderin bilgi ve becerisinden doğan bireysel güç türü.

Benzeşim gücü

Bireyin bir başkasını örnek alıp özdeşleşmesine dayanan güç.

İstisnalarla yönetim

Lider olumsuzluk ihtimali belirince ya da oluşunca müdahale eder.

Valens

Bir sonucun birey için ne kadar çekici olduğu.

Hijyen faktörleri

Eksikliği hoşnutsuzluk doğuran ücret, çalışma koşulları gibi unsurlar.

Atıf Teorisi

Davranışların nedenlerinin içsel ya da dışsal etkenlere bağlanmasını inceler.

Örgütsel adalet

Adil ve ahlaki uygulamaların örgütte yerleşmesi ve sürekliliği.

Mentorluk

Deneyimli kişinin bilgisini paylaşarak diğerinin gelişimine katkı vermesi.

• Davranışsal yaklaşım (Michigan, Ohio State, Likert) ile durumsal yaklaşım (Hersey-Blanchard, Fiedler, Amaç-Yol) karıştırılmamalı.
• Kapsam kuramları ihtiyaçlara bakar; süreç kuramları sonuçlara ve sürece odaklanır. Locke'un amaç teorisi süreç kuramıdır.
• Yöneticilik iç yapıyı ve denetimi, liderlik vizyonu ve değişimi ifade eder.
• Motivasyonla ters yönlü ilişki yalnızca işten ayrılma niyeti ve işgücü devridir.
• Kamu yönetimi sorularında merkeziyetçilik, hiyerarşi ve zayıf ödül gücü doğru; esneklik, özerklik ve yakınlık yanlış seçeneklerdir.