AUZEF Lojistik Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, lojistiğin ve tedarik zincirinin temel kavramlarını ele alır: talep tahmini, stok yönetimi ve ESM hesapları, depolama, taşımacılık ve tersine lojistik. Sınavda hem kavram hem de basit formül soruları çıkar.

Lojistik ve tedarik zinciri temelleri

• Lojistik; tedarik, depolama ve dağıtım gibi fiziksel akışı kapsar. Tedarik zinciri yönetimi ise lojistiği içine alan daha geniş bir bütündür.
• Tedarik zinciri yönetimi malzeme, bilgi ve para akışlarını tedarikçinin tedarikçisinden müşterinin müşterisine dek eşgüdümle yönetir.
• Tedarik zinciri iş süreçleri arasında üretim, satın alma, müşteri ilişkileri ve ürün geliştirme sayılır; finans destekleyici işlevdir.
• 3PL, üretim ve pazarlama dışındaki lojistik işlerin uzman bir firmaya devredilmesidir.
• Dağıtım, malzemenin bir noktadan başka bir noktaya ulaştırılmasıdır. Geriye doğru dağıtım ise kullanılmış ürünleri tek merkeze toplar.

Talep tahmini ve yöntemler

• Nitel yöntemler uzman görüşüne dayanır (Delphi, tüketici anketi). Nicel yöntemler sayısal veriyi kullanır.
• Zaman serisi yöntemleri yalnızca geçmiş verilere bakar: trend, hareketli ortalama, üstel düzeltme. Regresyon nedensel bir modeldir.
• Hareketli ortalamada pencere her dönem bir adım kayar. Talep durağansa uzun pencere daha başarılıdır.
• Üstel düzeltmede alfa 0 ile 1 arasındadır. Alfa 1 olursa sonuç basit yöntemle aynıdır; yalnız son veriye ağırlık verilir.
• Tahmin kusursuz tutmak zorunda değildir. Uzun vadeli tahmin kısa vadeliden daha az kesindir; yeni ürün ve AR-GE uzun vadeli tahmin gerektirir.

Tahmin hatası ve talep etkenleri

• MAD, MAPE ve MSE gibi hata ölçütleri yöntemler arasında seçim yapmaya yarar.
• İzleme (takip) sinyali, RSFE değerinin MAD değerine bölünmesiyle bulunur ve modelin sistematik sapmasını denetler.
• Korelasyon katsayısı mükemmel ilişkide -1 ya da 1 olur.
• Talep türleri değişkenliğe göre sabit, mevsimlik, doğrusal ve dalgalıdır.
• Fiyat, promosyon ve rakip fiyatı mikro etkendir; işsizlik oranı makro etkendir.
• Kırbaç etkisinde küçük talep dalgalanması zincirde geriye doğru büyür.

Stok türleri ve ABC analizi

• Emniyet stoku talep artışı ve geç teslimata karşı tampon görevi görür.
• Ayrıştırma stoku ardışık istasyonların birbirini durdurmasını önler.
• Boru hattı (transit) stoku yoldaki ya da kanallar arasındaki stoktur.
• ABC analizi Pareto'ya dayanır: A az kalem, yüksek değer; B yaklaşık %30 kalem ve %15 değer; C çok kalem, düşük değer.
• Kümülatif yüzde, kalemler yıllık kullanım değerine göre büyükten küçüğe dizilerek bulunur.
• Ölçek ekonomisi için stok tutulur; amaç birim başına düşen hazırlık maliyetini azaltmaktır.

Stok modelleri ve ESM hesapları

• Deterministik modelde talep ve tedarik süresi bilinir; stokastik modelde olasılıkla ifade edilir.
• ESM girdileri yıllık talep, sipariş maliyeti ve elde bulundurma maliyetidir; maksimum stok düzeyi girdi değildir.
• ESM karekök içerdiğinden talep 1,5 katına çıkınca artış %50'nin altında kalır; sipariş maliyeti 9 kat düşerse ESM 3 kat düşer.
• Yeniden sipariş noktası günlük tüketim ile tedarik süresinin çarpımıdır.
• Sürekli gözden geçirmede stok izlenir, düzey düşünce sipariş verilir. Sabit sipariş periyodunda aralık sabittir, miktar değişir.
• Hazırlık (sipariş) maliyeti sipariş miktarından bağımsız ve sabittir. Elde bulundurma maliyeti stoğun depoda kalmasından doğar.
• Yıllık üretim maliyeti, yıllık talep ile birim üretim maliyetinin çarpımıdır. Günlük talep, yıllık talep bölü iş günüdür.

Depolama, elleçleme ve taşımacılık

• Depolama hareket (alım, transfer, toplama, taşıma) ve saklama olarak ikiye ayrılır.
• Depolama gerekçeleri miktar indirimi, toplu sevkiyatla düşük taşıma maliyeti ve malzeme kesintisinin önlenmesidir; üretimi hızlandırmak değildir.
• Çapraz sevkiyatta mal rafa konmadan ayrıştırılıp başka araca yüklenir. Bu bir taşıma türü değil, operasyon stratejisidir.
• Temel taşıma türleri kara, demir, deniz, hava yolu ve boru hattıdır. İntermodal taşımada konteyner araçlar arası aktarılır.
• Sözleşmeli depolama tek müşteriye özeldir ve riskler paylaşılır.
• Karuzel ürünleri döndürerek toplama noktasına getirir; küçük gözlü raflar elle toplanan küçük ürünler içindir.

Üretim anlayışları ve tersine lojistik

• Çekme sisteminde üretim müşteri talebiyle başlar ve stoklar düşük kalır; karşıtı itme sistemidir.
• JIT, parçanın hatta tam gereken anda ve miktarda gelmesini amaçlar.
• DRP dağıtım ağında zaman aşamalı ikmal planıdır; MRP ise üretimdeki malzeme planlamasına aittir.
• Tersine lojistikte tamir bozuk parçaları onarır; geri dönüşümde ürün ham maddeye dönüşür ve işlevi değişir.
• Ambalajın işlevleri koruma, içerme, taşıma-depolama kolaylığı ve iletişimdir; üretilebilirlik bunlardan değildir.

Emniyet stoku

Talep artışı ve geç teslimat risklerine karşı tutulan ek tampon stoktur.

İzleme sinyali

RSFE/MAD oranıdır; tahmin modelinin sistematik sapmasını denetler.

Kırbaç etkisi

Tüketici talebindeki küçük dalgalanmanın zincirde geriye doğru büyümesidir.

ESM

Yıllık talep, sipariş maliyeti ve elde bulundurma maliyetinden hesaplanan en uygun sipariş miktarıdır.

Yeniden sipariş noktası

Siparişi başlatan stok düzeyidir; günlük tüketim ile tedarik süresinin çarpımıdır.

ABC analizi

Stok kalemlerini yıllık kullanım değerine göre A, B, C olarak sınıflayan Pareto temelli yöntemdir.

Çapraz sevkiyat

Gelen malın depolanmadan ayrıştırılıp doğrudan çıkış araçlarına yüklenmesidir.

JIT

Malzemenin tam gereken anda ve miktarda sağlanarak stoğun sıfıra yaklaştırıldığı anlayıştır.

DRP

Dağıtım kademelerinde zaman dilimli stok ikmali planlayan sistemdir.

Stokastik model

Talep veya tedarik süresinin olasılık dağılımıyla ifade edildiği stok modelidir.

Delphi yöntemi

Uzmanların anketlerle ortak karara vardığı nitel tahmin yöntemidir.

3PL

Lojistik faaliyetlerin bağımsız uzman bir firmaya devredilmesidir.

• Çapraz sevkiyat taşıma türü değildir; intermodal ise farklı taşıma türlerini birleştirir. İkisi karıştırılmamalı.
• DRP dağıtım ağına, MRP üretime aittir; tedarik ağı ile dağıtım ağı ayrı düşünülmeli.
• ESM sorularında karekök kuralı akılda tutulmalı: girdi k kat değişince sonuç yalnızca √k kat değişir.
• Yeni ürün, AR-GE ve tüketici anketi ile ilgili ifadelerde vade ve nitel-nicel ayrımına bakılmalı.
• Elde bulundurma maliyeti miktara bağlıdır; hazırlık maliyeti ise sabittir.