AUZEF Madde Bağımlılığı ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, madde bağımlılığını bireysel, ailesel ve toplumsal yönleriyle ele alır; sosyal çalışmacının koruma, tedavi, rehabilitasyon ve izleme süreçlerindeki rolünü, ilgili kurumları ve mevzuatı tanıtır.

Temel kavramlar ve bağımlılığın boyutları

• Bir maddeyi zehir yapan miktardır; bu görüş toksikolojinin kurucusu sayılan Paracelsus'a dayanır.
• Fiziksel bağımlılığın göstergeleri tolerans ve yoksunluktur; madde kesilince yoksunluk sendromu ortaya çıkar.
• Aşerme, yoksunluğun psikolojik yönüdür; yoğun arzu duygusunu anlatır.
• Bağımlılık toplumun tümünü etkiler (toplumsal boyut); zararı çevreye yayılıp katlanır (çarpan etkisi, yıkım etkisi).
• Sağlık bozulması sırasıyla sosyal, ruhsal ve biyolojik alanda gerçekleşir.
• Tür belirtilmediğinde genel terim olarak bağımlılık kullanılır; zarar veren her kullanım kötüye kullanımdır.

Madde ve bağımlılık türleri

• Narkotik sözcüğü uyuşturucu anlamına gelir; kökeni Eski Yunanca uyuşma sözcüğüne dayanır.
• LSD 1943'te Albert Hofmann tarafından bulunan halüsinojen bir maddedir.
• Telefon, internet, oyun ve sosyal medya kullanımı dijital bağımlılık kapsamındadır; bunlar davranışsal bağımlılıktır.
• Koklama kimyasalları psikoaktif buhar yayan maddelerdir; sanrı yaratan ilaçlar psikotropik gruptadır.
• Sigara kanserojen madde kategorisinde değerlendirilir.
• Madde ilgisi çoğunlukla ergenlikte başlar; 1981 araştırması bağımlılarda AIDS riskinin yüksek olduğunu bulmuştur.

Tarihçe, mevzuat ve kurumlar

• Yürürlükteki en eski ilgili kanun 1933 tarihli 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun'dur.
• Anayasa'nın 58. maddesi devleti gençleri kötü alışkanlıklardan korumakla yükümlü kılar.
• Hilal-i Ahdar (Yeşilay) 1920'de kurulan, alandaki ilk sivil toplum örgütüdür.
• İçişleri Bakanlığı polis ve jandarma yoluyla soruşturma yürütür.
• Kahveyi 18. yüzyılda evlerde yasaklayan din adamı Piskopos Friedrich Wilhelm'dir; Coca-Cola ilk kez 1886'da satışa çıkmıştır.
• Emniyet 2014 raporuna göre ölenlerin yaş ortalaması 35'ten 31'e gerilemiştir.

Politikalar ve tedavi sistemi

• Arz azaltıcı çalışmalar maddenin piyasaya girişini engeller; talep azaltıcı çalışmalar istemeyi azaltır, korur ve tedavi eder.
• AMATEM yetişkinlere, ÇEMATEM çocuk ve gençlere hizmet verir.
• AMATEM tedavisi için kişinin kendi rızasıyla başvurması gerekir.
• AMATEM süreci başvuru, ilaçla arındırma, ruhsal-sosyal tedavi ve haftalık izlemeden oluşur; kamp tedavisi yoktur.
• Tedavi sırası tıbbi, psikolojik, sosyal evredir; ardından sosyal rehabilitasyon gelir.
• Ceza yerine tedavi yönlendirmesi denetimli serbestlik (TCK m.191) ile sağlanır.
• Rölaps, temiz kalan kişinin tekrar madde kullanmasıdır.

Sosyal çalışmacının rolü ve ilkeleri

• Sosyal çalışmanın amacı birey, grup, aile ve toplumun sosyal sağlığıdır; meslek iki sandalye arasında oturan meslek diye anılır.
• Sosyal çalışmacı sosyal danışmanlık yapar ve farklı disiplinlerle ekip hâlinde çalışır.
• İlk basamak kendini tanımadır; müdahalede ilgi, güven, etkinlik ve sevgi ön plandadır.
• Modeller ülkenin somut gerçeklerinden üretilir; kuram uygulamanın içinden doğar.
• Araştırma hem bilgi üretmek hem uygulamayı geliştirmek içindir.
• Tedavi öncesinde koruyucu ve önleyici çalışmalar yapılır; tedavi sonrası yaşamın takibi çok önemlidir.
• Müdahale sırası politika, strateji, plan, program, uygulamadır.

Çalışma yöntemleri ve teknikler

• Birebir görüşme bireyle çalışma, mahalle çalışması toplulukla çalışmadır; mahallede aile çalışması da yapılabilir.
• Topluluk yöntemi en verimli biçimde yerel yönetimlerde kullanılır.
• Grupça çalışmada ortak sorunlu kişiler yöneticisiz, kendi girişimleriyle bir araya gelir.
• Bağımlı gruplar yaş gruplarına göre kurulmalıdır.
• Yazı yazdırma ve günlük tutma duygularla yüzleşmeyi sağlar; psikodrama iç dünyanın dışa vurumudur.
• Psikoterapi, uzmanla konuşmaya dayanan ruhsal tedavidir.
• Rehabilite, yeniden topluma kabul etmek demektir; ilk adım bağımlının tercihlerine saygıyla iletişim kurmaktır.

Önleme, aile ve argo

• Gençleri sosyalleştirmek (spor, sanat, sağlıklı çevre) en etkili kalıcı önlemdir.
• Okulda bilimsel ve net bilgi verilmeli, yalnızca ebeveyn korkusuna dayanılmamalıdır.
• Eşbağımlılıkta yakınlar bağımlıyı koruyup parayla destekleyerek bağımlılığın sürmesine katkı yapar.
• Satıcılar gençleri esrarın zararsız ve cezasız olduğu söylemiyle kandırır.
• Argoda madde mal, silahlı koruma çakal, satıcı çocuk ve gençler torbacı diye anılır.
• Zoo İstasyonu Çocukları, eroin bağımlısı genç Christiane F.'nin gerçek öyküsüdür.

Tolerans

Aynı etkiyi almak için maddenin dozunu giderek artırma gereksinimi.

Yoksunluk (kesilme) sendromu

Madde kesilince ortaya çıkan titreme, terleme, halüsinasyon gibi bedensel belirtiler tablosu.

Arz azaltıcı çalışma

Maddenin ülkeye girişini ve piyasada bulunmasını kolluk ve hukuki yollarla önleme.

Talep azaltıcı çalışma

Eğitim, koruma, tedavi ve rehabilitasyonla madde isteğini azaltma.

Rölaps (nüksetme)

Tedavi sonrası temiz kalan kişinin yeniden madde kullanmaya başlaması.

Eşbağımlılık

Aile üyesinin bağımlıyı aşırı koruyarak ve kendi yaşamını aksatarak bağımlılığın sürmesine yol açması.

Sosyal rehabilitasyon

İş, aile ve çevre uyumuyla kişinin toplumsal düzene yeniden katılması.

Denetimli serbestlik

Hapis yerine zorunlu tedavi ve sosyal destekle ceza veya davanın ertelenmesi.

Dijital bağımlılık

Telefon, internet, oyun ve sosyal medyada takıntılı kullanım; kimyasal madde içermeyen davranışsal bağımlılık.

Sosyal danışmanlık

Aile, iş ve çevre ilişkilerinde rehberlik; sosyal çalışmacının kendi uzmanlık alanı.

Çarpan etkisi

Bağımlılığın zararının çevreye ve topluma yayılarak katlanması.

• AMATEM yetişkin, ÇEMATEM çocuk ve genç içindir; Yeşilay tedavi hastanesi değil sivil toplum kuruluşudur.
• Arz azaltma kolluk ve sınır önlemleridir; talep azaltma eğitim, tedavi ve rehabilitasyondur.
• Yoksunluk bedensel tablodur, aşerme psikolojik arzudur; rölaps tedavi sonrası nüksetmedir.
• Sorularda 'yalnızca', 'tek başına', 'hiçbir faydası yok' gibi kesin ifadeler genellikle yanlış seçeneğe işaret eder.
• Tedavi sırası tıbbi, psikolojik, sosyal evredir; sosyal rehabilitasyon bunlardan sonra gelir.