AUZEF Madenlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, madencilikte iş sağlığı ve güvenliğinin temel kavramlarını, yer üstü ve yeraltı işletme terimlerini, kazı ve sondaj makinelerini, patlayıcı ile havalandırma önlemlerini, acil durum düzenlemelerini ve kaza ile meslek hastalığı istatistiklerini ele alır.

Madencilik ve istatistikler

• Türkiye dünya bor rezervinin en büyük bölümüne sahiptir.
• Madenler metalik cevherler, metalik olmayan cevherler ve radyoaktif bileşikler olarak üçe ayrılır; fosfat metalik olmayan gruptadır.
• SGK yıllıkları madenciliği alt iş kollarına böler; kömür ve linyit çıkarılması bunlardan biridir.
• Farklı büyüklükteki işletmeler kıyaslanırken kaza sayısı çalışan sayısına bölünüp 100.000 ile çarpılır.
• Pazarlama madencilik iş süreçlerinden sayılmaz.
• Soma 2014 kazası Türkiye'de en çok can kaybına yol açan maden kazasıdır.

Kaza ve meslek hastalıkları

• Grizu patlaması yeraltı kömür madenciliğine özgü kaza türüdür.
• Kömür madenciliğinde en sık meslek hastalığı pnömokonyoz ve diğer solunum hastalıklarıdır.
• Sık iş yeri değiştirme, meslek hastalığının kaynağını izlemeyi zorlaştırır.
• Doğru istatistik kök neden analizi ve politika geliştirmeye yarar; sonuçları doğrudan telafi etmez.
• Gürültü, basınç değişimi, yetersiz aydınlatma ve termal konfor fiziksel risktir; hijyenik olmayan koşullar fiziksel sayılmaz.

Açık ocak terimleri

• Dekapaj, cevheri örten tabakanın kaldırılmasına ilişkin tüm işlemlerdir.
• Pasa stok sahası ekonomik değeri olmayan kayaç ve hafriyatın yığıldığı yerdir.
• Elle kazı ve yükleme yapılan ocaklarda basamak yüksekliği en çok 3 metredir.
• Emniyet basamağı, basamaklar arasında bırakılan yatay düzlemdir ve stabiliteyi artırır.
• Karayolu nakliyatında güvenli eğim yüzde 7-10, demiryolunda yüzde 3-4 aralığıdır.
• Vardiya devrinde tüm çalışma sahaları güvenlik yönünden kontrol edilir.

Şev kavramları

• Genel şev açısı, en üst ayna tepesi ile en alt ayna topuğunu birleştiren doğrunun yatayla açısıdır.
• Basamak şev açısı, tek bir basamağın tepesi ile topuğundan geçen doğrunun yatayla açısıdır.
• Şev duraylılığı, eğimli yüzeyin kaymaya ve çökmeye karşı direncidir.
• Durma açısı, gevşek yığının akmadan durabildiği eğimdir.
• Ters ıskarpa, basamak alınlarının askıda bırakılıp düşürülmesidir.

Yeraltı işletme terimleri

• Ayna, kazının yapıldığı ve üretimin sürdüğü çalışma yüzüdür.
• Desandre aşağı, baş yukarı yukarı doğru eğimli açılan ve bir ucu kapalı boşluktur.
• Cep, tehlike anında sığınmak için açılan boşluktur.
• Röset, kuyu, desandre ve baş yukarıların yatay yollarla kesiştiği noktadır.
• Bür, üst ve alt galeriyi bağlayan kısa bağlantı kuyucuğudur.
• Personel taşınan desandrede eğim en çok 18 derece olabilir.

Makineler, sondaj ve patlatma

• Galeri açma makineleri yeraltına özgüdür; dragline yalnız yüzeyde kullanılır; tel kesme makinesi mermer ocağına özgüdür.
• Tünel açarken en çok jumbo delici kullanılır.
• Geliştirme sondajı yatağın sınırını, tenörünü ve mineral bileşimini ayrıntılı belirler.
• Döner sondajda döndürme ünitesi takıma devir ve baskı sağlar.
• Sondaj öncesi makine ayakları zemine sağlam basmalı ve denge sağlanmalıdır.
• Manyeto elektrikli kapsülleri ateşler; patlayıcı ve kapsül ayrı taşınır ve depolanır.
• Delik doldurma ve sıkılama ateşçi gözetiminde yapılır.

Yeraltı havası, tahkimat ve gaz

• Ocak havası temiz, pis, patlayıcı ve zehirli olarak ayrılır; radyasyonlu hava sınıf değildir.
• Metan havadan hafiftir ve tavana yakın birikir.
• Sekiz saatlik vardiyada hidrojensülfür sınırı 20 ppm'dir.
• Tahkimat kaya düşmesini ve göçüğü önler.
• Patlama veya yangın riskli bölümlerde ekipman Ex-proof/Atex olmalıdır.
• Yeraltı bant konveyörleri için aranan standart TS EN 14973'tür.
• Yeraltında çalışmak için en az 18 yaş aranır.

Acil durum ve koruma

• Ferdi kurtarıcı yangın, patlama veya gazda solunumu korur.
• Hayat hattı duman ve gazda çıkış yönünü gösterir; yanmaz polipropilenden yapılır, reflektör en az 50 mm-100 mm'dir.
• Acil durum tatbikatları en geç altı ayda bir yapılır.
• Kaçış yolu kapıları içeriden açılabilir olmalı; çıkış yollarında engel bulunmamalıdır.
• KKD son savunma hattıdır ve CE ile TS-EN standardına uymalıdır.
• Çalışanın kendini ve başkalarını tehlikeye atmaması çalışan yükümlülüğüdür, işveren tedbiri değildir.
• Sondaj kuyularında zehirli veya patlayıcı gaz püskürmesine karşı kontrol donanımı hazır tutulur.

Dekapaj

Cevheri örten tabakanın kaldırılmasına ilişkin tüm işlemler.

Pasa stok sahası

Ekonomik değeri olmayan kayaç ve hafriyatın depolandığı alan.

Ayna

Kazının yapıldığı ve üretimin sürdüğü çalışma yüzü.

Desandre

Aşağı doğru eğimli açılan, bir ucu kapalı boşluk.

Baş yukarı

Alttan üste doğru eğimli açılan, bir ucu kapalı boşluk.

Cep

Çalışanların tehlike anında sığındığı boşluk.

Röset

Dikey veya eğimli yolların yatay galerilerle kesiştiği istasyon noktası.

Emniyet basamağı

Basamak stabilitesi için bırakılan yatay düzlem.

Grizu

Metanın havayla patlayıcı karışım oluşturması; kömür madenciliğine özgü kaza.

Manyeto

Elektrikli kapsülleri ateşleyen cihaz.

Pnömokonyoz

Kömür tozunun solunmasıyla gelişen akciğer hastalığı.

Tahkimat

Tavan ve yan duvarları destekleyen, göçüğü önleyen iksa sistemi.

• Genel şev açısı ile basamak şev açısı karıştırılmamalı: genel olan tüm ocağın en üst ve en alt basamağını, basamak şev açısı tek basamağı kapsar.
• Desandre aşağı, baş yukarı yukarı doğru eğimlidir; cep ise sığınma boşluğudur.
• Yer üstüne uygun olmayan makine galeri açma makinesi, yalnız yüzeye özgü makine dragline'dır.
• Olumsuz ifade sorularında (olmayan, yer almaz) çalışan yükümlülüğü ve istatistiğin telafiye katkısı gibi yanlış seçenekler aranmalıdır.
• Metan havadan hafiftir, tavanda birikir; taban birikimi yanlış bilgidir.