AUZEF Makine ve Teçhizat I Çıkmış Sorular

Makine ve Teçhizat I dersi; ölçü birimleri ve kaliteden başlayarak döküm, dövme, ekstrüzyon, haddeleme, tel ve boru çekme, sac işleme ile talaşlı imalat (torna ve freze) yöntemlerini, bu yöntemlerin üstün ve sakıncalı yönlerini ele alır.

Temel kavramlar, birimler ve kalite

• Sıcaklık temel birimdir; enerji ise türetilmiş birim grubundadır.
• Piko, önüne geldiği birimi en çok küçülten ön ektir.
• Kalitenin 4 M'si arasında para yer almaz; kalite kontrol kârlılığı düşürmek için yapılmaz.
• Bardak makine sayılmaz; forklift ise iş makineleri tanımında diğerlerinden ayrı düşen örnektir.
• Elektrik saati, ölçü aletleri sınıflandırmasında diğerlerinden ayrılır.
• Kayıpsız sistemde esnek top yaya bırakılınca başlangıç yüksekliğine geri çıkar; bu durum Newton'un 3. Yasası ile çelişmez.

Döküm yöntemleri

• Çok ince kesitli parçalar elde edilebilmesi döküm yönteminin üstünlükleri arasında sayılmaz.
• Kabuk kalıplama hafif kalıp, yüksek yüzey kalitesi ve hassas tolerans sağlar ama ucuz değildir; reçine ve metal model gerekir.
• Metal kalıba döküm her malzeme için uygun değildir.
• Hassas döküm yalnızca iri parçalara özgü değildir.
• Vakumlu kalıplar çok iri parçalar için uygun sayılmaz.
• Yaş kum kalıplar farklı metallerde kullanılabilir; bu bir sakınca değildir.
• Karbondioksit yönteminde kalıpların bekleme süresi kısa değildir.

Dövme yöntemleri

• Açık kalıpta dövme en temel dövme yöntemi kabul edilir.
• Artımlı dövme, aynı şekil değişimini klasik dövmeye göre daha az kuvvet ve enerjiyle sağlar.
• Radyal dövme, çevreden gelen çekiçlerle uzun dairesel parçaları (top namlusu gibi) şekillendirir.
• Toz metalurjisi parçalarına sinter dövme uygulanır.
• Cıvata başları kafa şişirme ile üretilir.

Ekstrüzyon ve haddeleme

• Direkt ekstrüzyonda kalıp önünde en çok artık malzeme kalır.
• Darbeli ekstrüzyon ilaç tüpü gibi ince cidarlı tüplerde ve folyo benzeri ürünlerde kullanılır.
• Hidrostatik ekstrüzyon sanayide geniş ölçüde kullanılan bir yöntem değildir.
• Soğuk ekstrüzyonda kalıp aşınmasının artması üstünlük sayılmaz.
• Haddeleme, malzemeye sürekli ya da birçok kademede ezilerek şekil verir.

Tel ve boru çekme

• Tel çekme ön hazırlık sırası: pas giderme, yıkama, kireç banyosu, yıkama ve kurutma.
• Islak çekmede sıvı yağ, kuru çekmede sabun tozu yağlayıcı olarak kullanılır.
• Seri ince tel çekme tesisinde su ile soğutma yapılır.
• %0,40'tan fazla karbonlu yay ve halat telleri için patentleme ısıl işlemi uygulanır.
• Eliptik mandrel ile boru çekme, boru çekme yöntemleri arasında yer almaz.
• Yağlayıcı seçiminde takım geometrisi ölçüt değildir; şekil değişimini etkileyen unsurlar arasında ölçü aletleri yoktur.

Sac şekillendirme ve talaşsız yöntemler

• Bükme, sacı plastik bölgeye geçecek biçimde eğerek şekillendirir.
• Sıvama, düz sacı dönen kalıba bastırarak kalıp biçimini verir.
• Çelik tencere derin çekme ile üretilir.
• Zımbalama sac kesme işlemidir.
• Kaynak yapma kesme yöntemi değildir; kopartma ise imalat sınıflandırmasında yer almaz.

Talaşlı imalat ve kesici takımlar

• Talaşlı imalatta fazla malzeme talaş olarak kaldırılır; en büyük dezavantajı işlem süresinin uzun olmasıdır.
• Kesici takımda tokluk, plastik ve termal deformasyon direnci ile aşınma direnci aranır; elastik deformasyon direnci aranmaz.
• CNC tezgahlarda en yaygın takım sinterlenmiş karbürdür.
• Elmas uç demir esaslı malzemelerde kullanılmaz.
• Takım seçiminde üretim tarihi etkili değildir; sertlik, işlem tipi, talaş miktarı ve sıcaklık etkilidir.
• Geleneksel olmayan talaş kaldırma yöntemleri mekanik, termal, kimyasal ve elektrokimyasal diye sınıflanır.
• H serisi sertleştirilmiş çelikler gri renkle gösterilir.

Torna ve freze tezgahları

• Dönen iş parçasından talaş alma işlemine tornalama denir; atölyede en yaygın tezgah üniversal torna tezgahıdır.
• Büyük çaplı parçalar düşey torna tezgahında işlenir; CNC torna seri üretime elverişlidir.
• Dişli düzeneği ilerleme kutusundadır; ince dairesel parçalarda mıknatıslı ayna tercih edilir.
• Gezer puntanın kalemlik üzerinde taşınması görevleri arasında değildir.
• Freze tezgahında iş parçası tablaya bağlanır; yan yüzeyde silindirik freze çakısı, dişli çarkta modül freze çakısı kullanılır.
• Üniversal freze yatay ve düşey frezenin işlerini birleştirir; kopya freze şablonu izler; divizör eşit bölme sağlar.
• Yatay freze tezgahı konsollu gruptadır, imalat freze tezgahı sayılmaz; delme işlemi diğer işlemlerle aynı grupta değildir.

Direkt ekstrüzyon

Malzemenin kalıba doğru itildiği ve kalıp önünde en çok artık bıraktığı ekstrüzyon türüdür.

Darbeli ekstrüzyon

İlaç tüpü gibi ince cidarlı ürünlerin yapımında kullanılan ekstrüzyon türüdür.

Haddeleme

Malzemenin sürekli ya da çok kademeli ezilerek şekillendirilmesidir.

Artımlı dövme

Klasik dövmeye göre daha düşük kuvvet ve enerjiyle aynı şekil değişimini sağlayan yöntemdir.

Radyal dövme

Çevreden gelen çekiçlerle uzun, yuvarlak parçaların şekillendirildiği yöntemdir.

Patentleme

Yüksek karbonlu çelik tellere uygulanan ısıl işlemdir.

Sıvama

Düz sacın dönen kalıba bastırılarak kalıp biçimini almasıdır.

Derin çekme

Tencere gibi çukur sac parçaların üretildiği yöntemdir.

Talaşlı imalat

Fazla malzemenin talaş olarak kaldırılarak istenen geometrinin elde edilmesidir.

Divizör

Parçayı tutup eşit bölümlere göre döndüren freze donatımıdır.

Modül freze çakısı

Dişli çark açmakta kullanılan çakıdır; normal biçimli çakılar arasında sayılmaz.

• Islak çekmede sıvı yağ, kuru çekmede sabun tozu yağlayıcıdır; bu ikisi karıştırılmamalı.
• Yatay freze konsollu gruptadır, imalat freze değildir; üniversal freze ise yatay ve düşey işleri birleştirir.
• Birçok soru 'değildir/sayılmaz' kalıbındadır; yöntemin üstünlük mü sakınca mı olduğuna dikkat edilmeli.
• Kabuk kalıplama kaliteli ve hassas olsa da ucuz sayılmaz; maliyet ifadesine dikkat edilmeli.
• Temel birim (sıcaklık) ile türetilmiş birim (enerji) ayrımı sık sorulur.